๕. คชกุมภชาดก

เจ้าตัวโยกเยก เจ้ามีความเชื่องช้าอย่างนี้ คราวเมื่อไฟป่าไหม้ป่า เจ้าจะทำอย่างไร (ตัวคชกุมภะได้ฟังดังนั้น จึงตอบว่า)

โพรงไม้และรอยแตกระแหงของแผ่นดินมีอยู่เป็นจำนวนมาก ถ้าพวกข้าพเจ้าหนีเข้าไปไม่ทัน พวกข้าพเจ้าก็ตาย (อำมาตย์โพธิสัตว์ได้ฟังดังนั้น จึงกล่าวว่า)

ผู้ใดในคราวที่ควรทำช้าๆ กลับทำงานอย่างเร็วพลัน ในคราวที่ควรทำอย่างรีบด่วน กลับทำอย่างเชื่องช้า ผู้นั้นย่อมหักราญประโยชน์ของตนเอง เหมือนคนแข็งแรงเหยียบใบตาลแห้ง

วนํ ยทคฺคิ ทหติ ปาวโก กณฺหวตฺตนี กถํ กโรสิ ปจลก เอวํ ทนฺธปรกฺกโม ฯ

ดูกรเจ้าตัวคืบ ไฟไหม้ป่า คราวใด คราวนั้น เจ้าจะทำอย่างไร เจ้าเป็น สัตว์มีความบากบั่นอ่อนแออย่างนี้?

พหูนิ รุกฺขฉิทฺทานิ ปฐพฺยา วิวรานิ จ ตานิ เจ นาภิสมฺโภม โหติ โน กาลปริยาโย ฯ

โพรงไม้ และระแหงแผ่นดิน มีอยู่เป็นอันมาก ถ้าพวกข้าพเจ้าไปไม่ทัน ถึงโพรงไม้ และระแหงแผ่นดินเหล่านั้น พวกข้าพเจ้าก็ต้องตาย.

โย ทนฺธกาเล ตรติ ตรณีเย จ ทนฺธติ สุกฺขปณฺณํว อกฺกมฺม อตฺถํ ภญฺชติ อตฺตโน ฯ

ในเวลาที่จะต้องทำช้าๆ ผู้ใด รีบด่วนทำเสียเร็ว ในเวลาที่จะต้องรีบด่วน ทำกลับทำช้าไป ผู้นั้น ย่อมตัดรอนประโยชน์ของตนเอง เหมือนคน เหยียบใบตาลแห้งแหลกละเอียดไป ฉะนั้น.

โย ทนฺธกาเล ทนฺเธติ ตรณีเย จ ตารยิ สสีว รตฺตึ วิภชํ ตสฺสตฺโถ ปริปูรตีติ ฯ คชกุมฺภชาตกํ ปญฺจมํ ฯ ---------

ในเวลาที่จะต้องทำช้าๆ ผู้ใด ทำช้า และในเวลาที่จะต้องรีบทำด่วนก็รีบ ด่วนทำเสีย ประโยชน์ของผู้นั้น ย่อมบริบูรณ์เหมือนดวงจันทร์ส่องแสง สว่างในกลางคืน ฉะนั้น. จบ คชกุมภชาดกที่ ๕.