๗. เสนกชาดก

ท่านมีจิตฟุ้งซ่าน มีดวงตาบอบช้ำ หยาดน้ำตาก็ไหลออกมาจากนัยน์ตาทั้ง ๒ ของท่าน อะไรของท่านหาย หรือท่านต้องการอะไรจึงมาที่นี้ พ่อพราหมณ์ เชิญพูดมาเถิด (พราหมณ์กล่าวว่า)

วันนี้ เมื่อข้าพเจ้าไปถึงบ้าน ภรรยาต้องตาย เมื่อไปไม่ถึงบ้าน ข้าพเจ้าต้องตาย เทวดาบอกไว้ เพราะทุกข์นี้ ข้าพเจ้าจึงหวาดกลัว ท่านเสนกบัณฑิต โปรดบอกเหตุนี้แก่ข้าพเจ้า (เสนกบัณฑิตกล่าวว่า)

ข้าพเจ้าพิจารณาเหตุหลายประการแล้ว กล่าวเหตุใดในเหตุนี้ เหตุนั้นแน่นอนจักเป็นเรื่องจริง พ่อพราหมณ์ ข้าพเจ้าเข้าใจว่า งูเห่าได้เลื้อยเข้าไป ในถุงย่ามข้าวสัตตุของท่าน โดยท่านไม่รู้ตัว

ท่านจงเอาท่อนไม้เคาะถุงย่ามดูเถิด จะเห็นงูมีลิ้นสองแฉก มีน้ำลายฟูมปาก ท่านจะตัดความเคลือบแคลงสงสัยเสียได้วันนี้ ท่านจะได้เห็นงู จงแก้ถุงย่ามเถิด (พระศาสดาตรัสว่า)

พระเจ้าชนกทรงได้ลาภดีแล้วที่ได้ทรงพบเสนกะผู้มีปัญญาดี พราหมณ์ ท่านเปิดเผยข้อที่ปกปิดได้หนอ เห็นทุกสิ่งทุกอย่าง ญาณของท่านมีกำลังยิ่งนัก (พราหมณ์ต้องการจะสดุดีเสนกบัณฑิต จึงกล่าวว่า)

ข้าพเจ้ามีทรัพย์อยู่ ๗๐๐ กหาปณะนี้ เชิญรับไปทั้งหมดเถิด ข้าพเจ้าให้ท่าน เพราะข้าพเจ้าได้ชีวิตในวันนี้ก็เพราะท่าน ซ้ำท่านยังได้ทำความสวัสดีแก่ภรรยาของข้าพเจ้าด้วย (เสนกบัณฑิตกล่าวว่า)

บัณฑิตทั้งหลายย่อมไม่รับค่าจ้าง เพราะคาถาอันวิจิตรที่กล่าวดีแล้ว พ่อพราหมณ์ แต่นี้ไป ขอให้คนทั้งหลายจงช่วยกันให้ทรัพย์แก่ท่าน ท่านจงนำไปยังที่อยู่ของตนเถิด เสนกชาดกที่ ๗ จบ

วิพฺภนฺตจิตฺโต กุปิตินฺทฺริโยสิ เนตฺเตหิ เต วาริคณา สวนฺติ กินฺเต นฏฺฐํ กึ ปน ปตฺถยาโน อิธาคมา พฺราหฺมณ อิงฺฆ พฺรูหิ ฯ

ท่านเป็นผู้มีจิตฟุ้งซ่าน มีอินทรีย์กำเริบ หยาดน้ำตาไหลออกจากนัยน์ตา ทั้งสองของท่าน อะไรของท่านหายหรือ หรือว่าท่านปรารถนาอะไรจึงได้ มาในที่นี้ ดูกรพราหมณ์ เชิญท่านพูดไปเถิด?

มิยฺเยถ ภริยา วชโต มมชฺช อคจฺฉโต มรณมาห ยกฺโข เอเตน ทุกฺเขน ปเวธิโตสฺมิ อกฺขาหิ เม เสนก เอตมตฺถํ ฯ

(รุกขเทวดาตนหนึ่งกล่าวว่า) เมื่อข้าพเจ้าไปสู่เรือนวันนี้ ภรรยาของ ข้าพเจ้าจะตาย เมื่อข้าพเจ้าไม่ไป ความตายจะมีแก่ข้าพเจ้าเอง ข้าพเจ้า เป็นผู้หวาดเกรงด้วยทุกข์นี้ ข้าแต่เสนกบัณฑิต ขอท่านจงบอกเหตุนี้ แก่ข้าพเจ้าเถิด.

พหูนิ ฐานานิ วิจินฺตยิตฺวา ยเมตฺถ วกฺขามิ ตเทว สจฺจํ มญฺญามิ เต พฺราหฺมณ สตฺตุภสฺตํ อชานโต กณฺหสปฺโป ปวิฏฺโฐ ฯ

เราคิดเห็นเหตุเป็นอันมากได้ตลอดแล้ว บรรดาเหตุเหล่านั้น เหตุที่เราจะ บอกเป็นความจริง ดูกรพราหมณ์ เราเข้าใจว่าเมื่อท่านมิได้รู้สึก งูเห่า ตัวหนึ่งเลื้อยเข้าไปในไถ้ข้าวสัตตูของท่าน.

อาทาย ทณฺฑํ ปริสุมฺภ ภสฺตํ ปสฺเสลมูคํ อุรคํ ทุชิวฺหํ ฉินฺทชฺช กงฺขํ วิจิกิจฺฉิตานิ ภุชงฺคมํ ปสฺส ปมุญฺจ ภสฺตํ ฯ

ท่านจงเอาท่อนไม้เคาะไถ้ดูเถิด จะเห็นงูแลบลิ้นมีน้ำลายไหลเลื้อยออก จากไถ้ ท่านจะสิ้นความสงสัยเคลือบแคลงวันนี้แหละ ท่านจะได้เห็นงู เดี๋ยวนี้แหละ จงแก้ไถ้เถิด.

สํวิคฺครูโป ปริสาย มชฺเฌ โส พฺราหฺมโณ สตฺตุภสฺตํ ปมุญฺจิ อถ นิกฺขมิ อุรโค อุคฺคเตโช อาสีวิโส สปฺโป ผณํ กริตฺวา ฯ

พราหมณ์นั้นสลดใจ ได้แก้ไถ้ข้าวสัตตู ณ ท่ามกลางบริษัท ลำดับนั้น งูพิษมากได้แผ่แม่เบี้ยเลื้อยออกมา.

สุลทฺธลาภา ชนกสฺส รญฺโญ โย ปสฺสติ เสนกํ สาธุปญฺญํ วิวฏฺฏจฺฉโท นุสิ สพฺพทสฺสี ญาณํ นุ เต พฺราหฺมณ ภึสรูปํ อิมานิ เม สตฺตสตานิ อตฺถิ คณฺหาหิ สพฺพานิ ททามิ ตุยฺหํ ตยา หิ เม ชีวิตมชฺช ลทฺธํ อโถปิ ภริยายมกาสิ โสตฺถึ ฯ

การที่พระเจ้าชนกได้ทรงเห็นเสนกบัณฑิต ผู้มีปัญญา ให้สำเร็จประ- โยชน์กิจทั้งปวง เป็นลาภ อันพระองค์ได้ดีแล้ว ท่านเป็นผู้เปิดหลังคา คือ กิเลสได้แล้วหนอ เป็นผู้เห็นแจ้งในสิ่งทั้งปวง ข้าแต่พราหมณ์ ความรู้ของท่านน่าพิศวงยิ่งนัก ข้าพเจ้ามีทรัพย์อยู่ ๗๐๐ ขอท่านจงรับ ไว้เถิด ข้าพเจ้าขอให้ท่านทั้งหมด ข้าพเจ้าได้ชีวิตในวันนี้ ก็เพราะท่าน อนึ่ง ท่านยังได้ทำความสวัสดีให้แก่ภรรยาของข้าพเจ้าอีกด้วย.

น ปณฺฑิตา เวตฺตนมาทิยนฺติ จิตฺราหิ คาถาหิ สุภาสิตาหิ อิโตปิ เต พฺราหฺมณ ททนฺตุ วิตฺตํ อาทาย ตฺวํ คจฺฉ สกํ นิเกตนฺติ ฯ เสนกชาตกํ สตฺตมํ ฯ ---------

บัณฑิตทั้งหลายย่อมไม่รับรางวัล เพราะคาถา อันวิจิตรที่ตนกล่าวดีแล้ว ดูกรพราหมณ์ ท่านจงให้ทรัพย์ของท่านที่ใกล้เท้าของเรานี้เสียก่อน แล้ว จงถือเอาไปยังเรือนของตนเถิด. จบ เสนกชาดกที่ ๗.