๓. ชวนหังสชาดก

เพราะการฟัง คนบางหมู่จึงเป็นที่รักของคนบางคน เพราะได้เห็น ความพอใจของคนบางคนจึงเสื่อมคลาย เพราะได้เห็นและเพราะได้ฟัง คนบางหมู่จึงเป็นที่รัก เพราะการเห็น ท่านรักใคร่ข้าพเจ้าบ้างไหม

เพราะการฟัง ท่านจึงเป็นที่รักของข้าพเจ้า และเป็นที่รักยิ่ง เพราะได้มาพบกัน พญาหงส์ ท่านเป็นที่น่ารักน่าดูอย่างนี้สำหรับข้าพเจ้า ขอท่านจงอยู่ใกล้ๆ ข้าพเจ้าเถิด (พระโพธิสัตว์กล่าวว่า)

ข้าพเจ้าได้รับสักการบูชาอยู่เป็นนิตย์ พึงอยู่ในพระราชนิเวศน์ของพระองค์ แต่บางคราวพระองค์ทรงมึนเมา จะพึงตรัสว่า จงย่างพญาหงส์ให้เรา (พระราชาตรัสให้ปฏิญาณว่า)

น่าติเตียนจริง การดื่มน้ำเมา ซึ่งเป็นที่พอใจของข้าพเจ้ายิ่งกว่าท่าน เอาเถิด ข้าพเจ้าจะไม่ดื่มน้ำเมา ตลอดเวลาที่ท่านอยู่ในนิเวศน์ของข้าพเจ้า (พระโพธิสัตว์กล่าวว่า)

ขอเดชะพระราชา เสียงเหล่าสุนัขจิ้งจอกเห่าหอนก็ดี เสียงเหล่านกร้องขันก็ดี รู้ได้ง่าย ส่วนถ้อยคำที่พวกมนุษย์เปล่งออกมา รู้ได้ยากกว่านั้น

ใจจดจ่ออยู่ในผู้ใด ผู้นั้นแม้จะอยู่ไกลกันก็เหมือนอยู่ใกล้ ใจเหินห่างจากผู้ใด ผู้นั้นแม้จะอยู่ใกล้ก็เหมือนอยู่ไกล

สหายผู้มีจิตเลื่อมใส ถึงจะอยู่ยังฟากฝั่งสมุทร ถ้ามีจิตเลื่อมใสต่อกัน ก็ชื่อว่าอยู่ใกล้กัน ส่วนสหายผู้มีจิตคิดประทุษร้ายถึงจะอยู่ใกล้ ถ้ามีจิตคิดประทุษร้ายต่อกัน ก็ชื่อว่าอยู่ยังฟากฝั่งสมุทร

ขอเดชะพระองค์ผู้จอมทัพ ผู้ผดุงรัฐให้เจริญ ศัตรูถึงจะอยู่ร่วมกัน ก็ชื่อว่าอยู่ห่างไกลกัน ส่วนบัณฑิตถึงจะอยู่ไกลกัน ก็ชื่อว่าอยู่ใกล้ เพราะมีใจนึกถึงกัน

เพราะการอยู่ร่วมกันนานเกินไป คนที่รักกันก็จะกลายเป็นไม่รักกัน เพราะเหตุนั้น ข้าพระองค์ขอทูลลาไป ก่อนที่จะไม่เป็นที่รักของพระองค์ (พระราชาตรัสกับพระโพธิสัตว์ว่า)

หากการประคองอัญชลีของข้าพเจ้าผู้วิงวอนอยู่อย่างนี้ ท่านไม่ทราบและไม่ทำตามคำของข้าพเจ้าผู้ปรนนิบัติอยู่อย่างนี้ เมื่อเป็นเช่นนั้น ข้าพเจ้าขอร้องท่านว่า โปรดแวะเวียนมาอีก (ลำดับนั้น พระโพธิสัตว์กล่าวว่า)

อิเธว หํส นิปต ปิยํ เม ตว ทสฺสนํ อิสฺสโรสิ อนุปฺปตฺโต ยํ อิธตฺถิ ปเวทย ฯ

ดูกรหงส์ เชิญเกาะที่ตั่งทองนี้เถิด การได้เห็นท่านชื่นใจฉันจริง ท่าน เป็นอิสระในสถานที่นี้ ท่านมาถึงแล้ว รังเกียจสิ่งใดที่มีอยู่ในนิเวศน์นี้ จงบอกสิ่งนั้นให้ทราบเถิด.

สวเนน เอกสฺส ปิยา ภวนฺติ ทิสฺวา ปเนกสฺส วิเนติ ฉนฺโท ทิสฺวา จ สุตฺวา จ ปิยา ภวนฺติ กจฺจิ นุ โข เม ปิยสิ ทสฺสเนน ฯ

คนบางพวก ย่อมเป็นที่รักของบุคคลบางพวกเพราะได้ฟัง อนึ่ง ความรัก ของบุคคลบางพวก ย่อมหมดสิ้นไปเพราะได้เห็น คนบางพวกย่อมเป็น ที่รักเพราะได้เห็น และเพราะได้ฟัง ท่านรักใคร่ฉันเพราะได้เห็นบ้าง ไหม?

สวเนน ปิโย เมสิ ภิยฺโย จาคมฺม ทสฺสนํ เอวํ ปิยทสฺสโน สมาโน วส หํส มม สนฺติเก ฯ

ท่านเป็นที่รักของฉันเพราะได้ฟัง และเป็นที่รักของฉันยิ่งนัก เพราะ อาศัยการเห็น ดูกรพญาหงส์ ท่านน่ารักน่าดูอย่างนี้ เชิญอยู่ใน สำนักของฉันเถิด.

วเสยฺยาม ตวาคาเร นิจฺจํ สกฺกตปูชิตา มตฺโต จ เอกทา มชฺชํ หํสราชํ ปจนฺตุ เม ฯ

ข้าพระองค์ทั้งหลายได้รับการสักการบูชาแล้วเป็นนิตย์ พึงอยู่ในพระ- ราชนิเวศน์ของพระองค์ แต่บางครั้ง พระองค์ทรงเมาน้ำจัณฑ์แล้ว จะพึง ตรัสสั่งว่า จงย่างพญาหงส์ให้ฉันที.

ธิรตฺถุ ตํ มชฺชปานํ ยํ เม ปิยตรํ ตยา น จาปิ มชฺชํ ปิวิสฺสามิ ยาว เม วจฺฉสี ฆเร ฯ

การดื่มน้ำเมา ซึ่งเป็นที่รักของฉันยิ่งกว่าท่าน ฉันติเตียนการดื่มน้ำเมานั้น เอาเถอะ ตลอดเวลาที่ท่านยังอยู่ในนิเวศน์ของฉัน ฉันจักไม่ดื่มน้ำเมา เลย.

สุวิชานํ สิคาลานํ สกุณานญฺจ วสฺสิตํ ฯ มนุสฺสวสฺสิตํ ราช ทุพฺพิชานตรํ ตโต ฯ

ข้าแต่พระราชา เสียงของสุนัขจิ้งจอกทั้งหลายก็ดี ของนกทั้งหลายก็ดี รู้ได้ง่าย แต่เสียงของมนุษย์รู้ได้ยากกว่านั้น.

อปิ เจ มญฺญตี โปโส ญาติ มิตฺโต สขาติ วา โย ปุพฺเพ สุมโน หุตฺวา ปจฺฉา สมฺปชฺชเต ทิโส ฯ

อนึ่ง ผู้ใด เมื่อก่อน เป็นผู้ใจดี คนทั้งหลายนับถือว่า เป็นญาติเป็นมิตร หรือเป็นสหาย ภายหลัง ผู้นั้นกลับกลายเป็นศัตรูไปก็ได้ ใจของมนุษย์ รู้ได้ยากอย่างนี้.

ยสฺมึ มโน นิวิสติ อวิทูเร สหาปิ โส สนฺติเกปิ หิ โส ทูเร ยสฺมา วิวสเต มโน ฯ

ใจจดจ่ออยู่ในบุคคลใด แม้บุคคลนั้นจะอยู่ไกลก็เหมือนกับอยู่ใกล้ ใจ เหินห่างจากบุคคลใด แม้บุคคลนั้นจะอยู่ใกล้ก็เหมือนกับอยู่ไกล.

อนฺโตปิ เจ โหติ ปสนฺนจิตฺโต ปารํ สมุทฺทสฺส ปสนฺนจิตฺโต อนฺโตปิ โส โหติ ปทุฏฺฐจิตฺโต ปารํ สมุทฺทสฺส ปทุฏฺฐจิตฺโต ฯ

ถ้ามีจิตเลื่อมใสรักใคร่กัน ถึงแม้จะอยู่คนละฝั่งสมุทร ก็เหมือนอยู่ ใกล้ชิดกัน ถ้ามีจิตคิดประทุษร้ายกัน ถึงแม้จะอยู่ใกล้ชิดกัน ก็เหมือน กับอยู่กันคนละฝั่งสมุทร.

สํวสนฺตา วิวสนฺติ เย ทิสา เต รเถสภ อารา สนฺโต สํวสนฺติ มนสา รฏฺฐวฑฺฒน ฯ

ข้าแต่พระองค์ผู้ประเสริฐ คนที่เป็นศัตรูกันถึงจะอยู่ร่วมกัน ก็เหมือนกับ อยู่ห่างไกลกัน ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นมิ่งขวัญแห่งรัฐ คนที่รักกันถึงแม้ จะอยู่ห่างไกลกัน ก็เหมือนกับอยู่ร่วมกันด้วยหัวใจ.

อติจิรํ นิวาเสน ปิโย ภวติ อปฺปิโย อามนฺต โข ตํ คจฺฉามิ ปุรา เต โหมิ อปฺปิโย ฯ

ด้วยการอยู่ร่วมกันนานเกินควร คนรักกันย่อมกลายเป็นคนไม่รักกันก็ได้ ข้าพระองค์ขอทูลลาพระองค์ไป ก่อนที่ข้าพระองค์จะกลายเป็นผู้ไม่เป็น ที่รักของพระองค์.

เอวํ เจ ยาจมานานํ อญฺชลึ นาวพุชฺฌสิ ปริจารกานํ สนฺตานํ วจนํ น กโรสิ โน เอวนฺตํ อภิยาจาม ปุน กยิราสิ ปริยายํ ฯ

เมื่อเราวิงวอนอยู่อย่างนี้ ถ้าท่านมิได้รู้ถึงความนับถือของเรา ท่านก็มิได้ ทำตามคำวิงวอนของเรา ซึ่งจะเป็นผู้ปรนนิบัติท่าน เมื่อเป็นอย่างนี้ เรา ขอวิงวอนท่านว่า ท่านพึงหมั่นมาที่นี่บ่อยๆ นะ.

เอวํ เจ โน วิหรตํ อนฺตราโย น เหสฺสติ ตุยฺหํ วาปิ มหาราช มยฺหํ วา รฏฺฐวฑฺฒน อปฺเปวนาม ปสฺเสม อโหรตฺตานมจฺจเยติ ฯ ชวนหํสชาตกํ ตติยํ ฯ ---------

ข้าแต่พระมหาราชผู้เป็นมิ่งขวัญแห่งรัฐ ถ้าเรายังอยู่กันเป็นปกติอย่างนี้ อันตรายจักยังไม่มีทั้งแก่พระองค์และแก่ข้าพระองค์ เป็นอันแน่นอนว่า เราทั้งสองคงได้พบเห็นกัน ในเมื่อวันคืนผ่านไปเป็นแน่. จบ ชวนหังสชาดกที่ ๓.