๑. กุณฑลิกชาดก

บัณฑิตเห็นเหตุคลายความกำหนัดของพญากินนร และพญากินนรีแล้ว พึงทราบเถิดว่า ผู้หญิงทั้งปวงไม่ยินดีในเรือนของสามี เหมือนภรรยาได้ทอดทิ้งสามีคู่ชีวิตเช่นนั้นไป เพราะพบชายอื่นแม้เป็นคนง่อยเปลี้ย (พญานกกุณฑลิกะเกิดเป็นพระเจ้าพรหมทัต เมื่อจะแสดงเรื่องที่ตนได้ทราบมาแล้ว จึงกล่าวว่า)

พระมเหสีของพระเจ้าพกะและพระเจ้าพาวรี ผู้หมกมุ่นอยู่ในกามมากเกินไป ได้เป็นชู้กับมหาดเล็กคนสนิทของพระนาง มีหรือผู้หญิงทั้งหลายจะไม่พึงเป็นชู้กับชายอื่น (พญานกกุณฑลิกะเกิดเป็นพระเจ้าพรหมทัต เมื่อจะแสดงเรื่องที่ตนเห็นมาเองจึงกล่าวว่า)

พระนางปิงคิยานี อัครมเหสีผู้เป็นที่รัก ของพระเจ้าพรหมทัตผู้เป็นใหญ่แห่งโลกทั้งมวล ได้เป็นชู้กับคนเลี้ยงม้าผู้ใกล้ชิดพระนาง พระนางเป็นผู้มักมากในกาม มิได้ประสบผลแม้ทั้ง ๒ อย่างกุณฑลิกชาดกที่ ๑ จบ ๒. วานรชาดก (๓๔๒) ว่าด้วยวานรโพธิสัตว์ (วานรโพธิสัตว์ได้กล่าวกับจระเข้ว่า)

นรานมารามกราสุ นารีสุ อเนกจิตฺตาสุ อนิคฺคหาสุ จ สพฺพตฺตนา ปีติกราปิ เจ สิยุํ น วิสฺสเส ติตฺถสมา หิ นาริโย ฯ

บรรดานารีทั้งหลาย เป็นคนหลายใจ ไม่มีใครสามารถจะข่มได้ ทำความ ยั่วยวนให้แก่ชายทั้งหลาย ถ้าหากว่า นารีทั้งหลายแม้จะทำให้เกิดความ ปีติได้โดยประการทั้งปวง ก็ไม่ควรไว้วางใจ เพราะว่า นารีทั้งหลายเปรียบ ด้วยท่าน้ำ.

ยญฺจ ทิสฺวา กินฺนรกินฺนรีนํ สพฺพิตฺถิโย น รมนฺติ อคาเร ตํ ตาทิสํ สามิกํ จชิตฺวา ภริยา อญฺญํ ทิสฺวา ปุริสํ ปีฐสปฺปึ ฯ

บัณฑิตได้พบเห็นเหตุคลายกำหนัด ของกินนรและนางกินนรีทั้งหลาย แล้ว ก็พึงรู้เสียเถิดว่า หญิงทุกคน ย่อมไม่ยินดีในเรือนของตน ภรรยา ได้ทอดทิ้งสามีผู้เช่นนั้นได้ เพราะไปพบเห็นบุรุษอื่นแม้เป็นง่อยเปลี้ย.

พกสฺส จ พาวริกสฺส รญฺโญ อจฺจนฺตกามานุคตสฺส ภริยา อจฺจาจรี พทฺธวสานุคสฺส กึ วา อิตฺถี นาติจเร ตทญฺญํ ฯ

พระมเหสีของพระเจ้าพกะ และพระเจ้าพาวริกะ ผู้หมกมุ่นอยู่ในกาม เกินส่วน ยังประพฤติล่วงกับชาวประมงคนใช้ผู้ใกล้ชิดและอยู่ในอำนาจ หญิงจะไม่ประพฤติล่วงบุรุษอื่นนอกจากคนนั้นอีก มีอยู่หรือ?

ปิยงฺคานิ สพฺพโลกิสฺสรสฺส รญฺโญ ปิยา พฺรหฺมทตฺตสฺส ภริยา อจฺจาจรี พทฺธวสานุคสฺส ตํ วาปิ สา นาชฺฌคา กามกามินีติ ฯ กุณฺฑลิกชาตกํ ปฐมํ ฯ ---------

นางปิงคิยานี พระอัครมเหสีที่รักของพระเจ้าพรหมทัตต์ผู้เป็นอิสระแห่ง มวลโลก ได้ประพฤติล่วงกับคนเลี้ยงม้าผู้เป็นคนใกล้ชิดและอยู่ในอำนาจ นางผู้ใคร่กามนั้น ไม่ได้ประสบผลแม้ทั้งสองอย่าง. จบ กุณฑลิกชาดกที่ ๑.