๑๐. กุกกุฏชาดก

ไม่ควรวางใจในคนทำความชั่ว คนพูดเหลาะแหละ คนเห็นแก่ตัว แม้คนที่สงบเกินไปก็ไม่ควรวางใจ

เพราะว่ามีคนพวกหนึ่งเป็นเช่นกับโคกระหายน้ำ เพียงแต่พูดเสียดสีมิตร แต่ไม่กระทำตามที่พูด

ผู้ใดดีแต่ประณมมือไหว้ พูดวกวน เป็นมนุษย์กระพี้ ไม่มีความกตัญญู ผู้นั้นก็ไม่ควรนั่งใกล้

อนึ่ง ไม่พึงวางใจสตรีหรือบุรุษผู้มีจิตแปรปรวน แม้คนเปิดเผยความสัมพันธ์มีประการต่างๆ เช่นนั้น ก็ไม่ควรวางใจ

คนผู้ตกอยู่ในกรรมชั่ว มีวาจาไม่มั่นคง ฆ่าได้ทุกคน เหมือนดาบที่ลับแล้วซ่อนไว้ แม้คนเช่นนั้นก็ไม่ควรวางใจ

คนบางพวกในโลกนี้ เป็นคนเทียมมิตร มีวาจาคมคาย แต่ไร้น้ำใจ เข้าไปหาด้วยอุบายต่างๆ แม้คนเช่นนั้นก็ไม่ควรวางใจ

คนใดเห็นอามิสหรือทรัพย์ในที่ใดยังละทิ้งเพื่อนนั้นไปเสียได้ คนเช่นนั้นเป็นคนโง่ ทำลายมิตร (พระราชาตรัสว่า)

อนึ่ง ผู้ใดไม่รู้เท่าทันเหตุที่เกิดขึ้นโดยฉับพลัน ผู้นั้นจะตกอยู่ในอำนาจของศัตรูและจะเดือดร้อนในภายหลัง

ส่วนผู้ใดรู้เท่าทันเหตุที่เกิดขึ้นโดยฉับพลัน ผู้นั้นย่อมพ้นจากความคับขันอันเกิดจากศัตรู เหมือนไก่พ้นจากเหยี่ยว

คนผู้ไม่ตั้งอยู่ในธรรม มีปกติกำจัดอยู่เป็นนิตย์ เหมือนบ่วงที่เขาดักไว้ในป่าฉะนั้น นรชนผู้มีปัญญาพิจารณาควรเว้นให้ห่างไกล เหมือนไก่ในป่าไผ่จะเว้นเหยี่ยวกุกกุฏชาดกที่ ๑๐ จบ

นาสฺมเส กตปาปมฺหิ นาสฺมเส อลิกวาทิเน นาสฺมเส อตฺตตฺถปญฺญมฺหิ อติสนฺเตปิ นาสฺมเส ฯ

บุคคลไม่พึงคุ้นเคยในคนทำบาป คนมักพูดเหลาะแหละ คนมีปัญญาคิด แต่ประโยชน์ตน และคนทำเป็นสงบแต่ภายนอก.

ภวนฺติ เหเก ปุริสา โคปิปาสิกชาติกา ฆสนฺติ มญฺเญ มิตฺตานิ วาจาย น จ กมฺมุนา ฯ

มีบุรุษพวกหนึ่ง มีปกติเหมือนโคกระหายน้ำ ทำทีเหมือนจะกล้ำกลืน มิตรด้วยวาจา แต่ไม่ใช้ด้วยการงาน ไม่ควรคุ้นเคยในคนเช่นนั้น.

สุกฺขญฺชลิปคฺคหิตา วาจาย ปลิคุณฺฐิตา มนุสฺสเผคฺคู นาสิเท ยสฺมึ นตฺถิ กตญฺญุตา ฯ

บุรุษพวกหนึ่ง เป็นคนชูมือเปล่า พัวพันอยู่ แต่ด้วยวาจาเป็นมนุษย์ กระพี้ ไม่มีความกตัญญู ไม่ควรคุ้นเคยในคนเช่นนั้น.

น หิ อญฺโญญฺญจิตฺตานํ อิตฺถีนํ ปุริสาน วา นานาวิกตฺวา สํสคฺคํ ตาทิสมฺปิ น วิสฺสเส ฯ

บุคคลไม่ควรคุ้นเคยต่อหญิง หรือบุรุษ ผู้มีจิตกลับกลอก ไม่ทำความ ข้องเกี่ยวให้แจ้งชัด.

อนริยกมฺมอุกฺกนฺตํ อตฺเถตํ สพฺพฆาตินํ นิสิตํว ปฏิจฺฉนฺนํ ตาทิสมฺปิ น วิสฺสเส ฯ

ไม่ควรคุ้นเคยกับบุคคลผู้หยั่งลงสู่กรรม อันไม่ประเสริฐ เป็นคนไม่แน่ นอน กำจัดคนไม่เลือก เหมือนดาบที่เขาลับแล้วปกปิดไว้ ฉะนั้น.

มิตฺตวเสนิเธกจฺเจ สาขลฺเยน อเจตสา วิวิเธหิ อุปายนฺติ ตาทิสมฺปิ น วิสฺสเส ฯ

คนบางพวกในโลกนี้ คอยเพ่งโทษ เข้าไปหาด้วยอุบายต่างๆ ด้วยคำ พูดอันคมคายซึ่งไม่ตรงกับน้ำใจ ด้วยสามารถแห่งมิตรเทียม แม้คนเช่น นี้ ก็ไม่ควรคุ้นเคย.

อามิสํ วา ธนํ วาปิ ยตฺถ ปสฺสติ ตาทิโส ทุพฺภึ กโรติ ทุมฺเมโธ ตญฺจ หนฺตฺวาน คจฺฉติ ฯ

คนมีปัญญาทรามเช่นนั้น พบเห็นอามิส หรือทรัพย์เข้า ณ ที่ใด ย่อม คิดประทุษร้าย และย่อมละทิ้งเพื่อนนั้นไป แม้คนเช่นนั้น ก็ไม่ควร คุ้นเคย.

มิตฺตรูเปน พหโว ฉนฺนา เสวนฺติ สตฺตโว ชเห กาปุริเส เหเต กุกฺกุโฏ วิย เสนกํ ฯ

มีคนเป็นจำนวนมาก ที่ปลอมเป็นมิตรคบหา บุคคลพึงละบุรุษชั่วเหล่า นั้นเสีย เหมือนไก่ละเหยี่ยว ฉะนั้น.

โย จ อุปฺปติตํ อตฺถํ ขิปฺปเมว น พุชฺฌติ อมิตฺตวสมเนฺวติ ปจฺฉาว อนุตปฺปติ ฯ

อนึ่ง บุคคลใดไม่รู้เท่าทันเหตุที่เกิดขึ้นได้ฉับพลัน หลงไปตามอำนาจ ศัตรู บุคคลนั้น ย่อมเดือดร้อนในภายหลัง.

โย จ อุปฺปติตํ อตฺถํ ขิปฺปเมว นิโพธติ มุจฺจเต สตฺตุสมฺพาธา กุกฺกุโฏ วิย เสนกา ฯ

ส่วนบุคคลใดรู้เท่าทันเหตุที่เกิดขึ้นได้ ฉับพลัน บุคคลนั้นย่อมพ้นจาก ความเบียดเบียนของศัตรู เหมือนไก่พ้นจากเหยี่ยว ฉะนั้น.

ตํ ตาทิสํ กูฏมิโวฑฺฑิตํ วเน อธมฺมิกํ นิจฺจวิธํสการินํ อารา วิวชฺเชยฺย นโร วิจกฺขโณ เสนํ ยถา กุกฺกุโฏ วํสกานเนติ ฯ กุกฺกุฏชาตกํ ทสมํ ฯ ---------

นรชนผู้มีปัญญาเครื่องพิจารณา ควรละเว้นบุคคลผู้ไม่ตั้งอยู่ในธรรม มัก ทำการกำจัดอยู่เป็นนิตย์ ดังแร้วที่เขาดักไว้ในป่าเช่นนั้นเสียให้ห่างไกล เหมือนไก่ในป่าไผ่ละเว้นเหยี่ยว ฉะนั้น. จบ กุกกุฏชาดกที่ ๑๐.