๑๐. กุมมาสปิณฑิชาดก

ได้ยินว่า การบำรุงพระพุทธเจ้าทั้งหลาย ผู้เห็นธรรมอันไม่ต่ำทราม มีผลานิสงส์ไม่น้อยเลย เชิญดูผลานิสงส์แห่งก้อนขนมกุมมาสทั้งแห้งทั้งจืด

ขอเดชะพระองค์ผู้องอาจประดุจพญากุญชร ผู้เป็นใหญ่ในกุศลธรรม พระองค์ตรัสพระคาถาอยู่เนืองๆ ขอเดชะพระองค์ผู้ผดุงแคว้นให้เจริญ หม่อมฉันขอทูลถามพระองค์ ขอพระองค์ผู้มีพระหทัยเบิกบานอย่างยิ่งตรัสบอกเถิด (พระราชาตรัสกับพระราชเทวีว่า)

เราได้เกิดในตระกูลหนึ่งในเมืองนี้เอง เป็นคนรับจ้าง ทำงานให้คนอื่น เป็นผู้สำรวมศีล

เราออกไปทำงานได้เห็นสมณะ ๔ รูป สมบูรณ์ด้วยอาจาระและศีล เยือกเย็น ไม่มีอาสวะ

เรายังจิตให้เลื่อมใสในสมณะเหล่านั้น นิมนต์ให้นั่งบนเครื่องลาดที่ทำด้วยใบไม้ เลื่อมใสแล้ว ได้ถวายขนมกุมมาสแด่พุทธเจ้าทั้งหลายด้วยมือทั้ง ๒ ของตน

กุศลกรรมนั้นได้มีผลแก่เราเช่นนี้ เราได้เสวยราชสมบัตินี้ คือแผ่นดินที่ประเสริฐมั่งคั่งสมบูรณ์ (พระราชเทวีตรัสสดุดีพระราชาว่า)

พระธิดาของพระเจ้าโกศลผู้งดงาม เรานั้นได้ประพฤติตามทางที่พระอริยะ ได้ประพฤติมาแล้วนั้นอย่างสม่ำเสมอ เพราะพระอรหันต์ทั้งหลายเป็นที่ชอบใจของเรา เราต้องการพบท่าน

นี่พระราชธิดาผู้แสนดีของพระเจ้าโกศล พระนางงดงามท่ามกลางหมู่นารี เหมือนเทพอัปสร พระนางได้กระทำกรรมดีอะไรไว้ เพราะเหตุไรเล่า พระนางจึงมีพระฉวีวรรณงดงามยิ่งนัก (พระราชเทวีทูลว่า)

ขอเดชะจอมกษัตริย์ หม่อมฉันได้เกิดเป็นทาสี รับใช้ผู้อื่นแห่งตระกูลเศรษฐีอัมพัฏฐโคตร สำรวมแล้ว เลี้ยงชีพโดยชอบธรรม มีศีล ไม่เหลียวดูความชั่ว

ในกาลครั้งนั้น หม่อมฉันได้ถวายข้าว ที่คดมาเพื่อตนแก่ภิกษุผู้เที่ยวบิณฑบาต หม่อมฉันเองปลื้มใจ ดีใจ กรรมของหม่อมฉันนั้นมีผลเช่นนี้กุมมาสปิณฑิชาดกที่ ๑๐ จบ

น กิรตฺถิ อโนมทสฺสีสุ ปาริจริยา พุทฺเธสุ อปฺปกา สุกฺขาย อโลณิกาย จ ปสฺส ผลํ กุมฺมาสปิณฺฑิยา ฯ หตฺถี ควาสฺสา จิเม พหู ธนธญฺญา ปฐวี จ เกวลา นาริโย จิมา อจฺฉรูปมา ปสฺส ผลํ กุมฺมาสปิณฺฑิยา ฯ

ได้ยินว่า การทำสามีจิกรรมในพระปัจเจกพุทธเจ้าชื่อว่าอโนมทัสสี มี คุณไม่น้อยเลย เชิญดูผลแห่งก้อนขนมกุมมาสแห้ง ไม่มีรสเค็ม. ส่งผล ให้เราได้ช้าง ม้า วัว ทรัพย์ ข้าวเปลือกเป็นอันมากนี้ ตลอดทั้งแผ่น ดินทั้งสิ้น และนางนารีเหล่านี้เปรียบด้วยนางอัปสร เชิญดูผลแห่งก้อน ขนมกุมมาส.

อภิกฺขณํ ราชกุญฺชร คาถา ภาสสิ โกสลาธิป ปุจฺฉามิ ตํ รฏฺฐวฑฺฒน พาฬฺหํ ปีติมโน ปภาสสิ ฯ

ข้าแต่พระองค์ผู้ประเสริฐ ผู้มีอัธยาศัยเป็นกุศล ผู้บำรุงรัฐให้เจริญ พระองค์ตรัสคาถาเพลงขับเสมอๆ ขอพระองค์ผู้มีพระทัยเปี่ยมด้วยปีติ อันแรงกล้า ได้โปรดตรัสบอกใจความแห่งคาถาเพลงขับที่หม่อมฉันทูล ถามนั้นเถิด.

อิมสฺมึเยว นคเร กุเล อญฺญตเร อหุํ ปรกมฺมกโร อาสึ ภตโก สีลสํวุโต ฯ กมฺมาย นิกฺขมนฺตาหํ จตุโร สมณทฺทสํ อาจารสีลสมฺปนฺเน สีติภูเต อนาสเว ฯ เตสุ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา นิสีเทตฺวา ปณฺณสนฺถเต อทํ พุทฺธาน กุมฺมาสํ ปสนฺโน เสหิ ปาณิภิ ฯ ตสฺส กมฺมสฺส กุสลสฺส อิทํ เม เอทิสํ ผลํ อนุโภมิ อิทํ รชฺชํ ผีตํ ธรณิมุตฺตมํ ฯ

เราเกิดในตระกูลหนึ่งในนครนี้แหละ เป็นลูกจ้างทำงานให้คนอื่น ถึง จะเป็นลูกจ้างทำการงานเลี้ยงชีวิต แต่เราก็มีศีลสังวร. วันนั้นเราออก ไปทำงาน ได้เห็นสมณะ ๔ รูป ผู้ประกอบไปด้วยอาจาระและศีล เป็นผู้ เยือกเย็น ไม่มีอาสวะ. เรามีจิตเลื่อมใสในสมณะเหล่านั้น จึงนิมนต์ให้ท่านนั่งบนอาสนะที่ลาด ด้วยใบไม้แล้ว ได้ถวายขนมกุมมาสแก่ท่านด้วยมือของตน. ผลแห่งกุศล กรรมนั้นของเราเป็นเช่นนี้ เราจึงได้เสวยราชสมบัตินี้ อันมีแผ่นดินแผ่ ไพศาลไปด้วยสมบัติทุกชนิด.

ททํ ภุญฺช จ มา จ ปมาโท จกฺกํ วตฺตย โกสลาธิป มา ราช อธมฺมิโก อหุ ธมฺมํ ปาลย โกสลาธิป ฯ

ข้าแต่พระองค์ผู้มีอัธยาศัยเป็นกุศล พระองค์ทรงประทานเสียก่อน จึงค่อย เสวยเอง พระองค์อย่าทรงประมาทในบุญทั้งหลายมีทานเป็นต้น พระองค์ จงทรงยังจักร ๔ มีการอยู่ในประเทศอันสมควรเป็นต้นให้เป็นไป อย่าได้ ทรงตั้งอยู่ในอธรรมเลย จงทรงดำรงอยู่ในทศพิธราชธรรมเถิด.

โสหํ ตเทว ปุนปฺปุนํ วฏุมํ อาจริสฺสามิ โสภเน อริยาจริตํ สุโกสเล อรหนฺโต เม มนาปาว ปสฺสิตุํ ฯ

ดูกรพระราชธิดาของพระเจ้าโกศลผู้เลอโฉม เรานั้นจักประพฤติตามทางที่ พระอริยเจ้าประพฤติมาแล้วนั้นแลเสมอๆ พระอรหันต์ทั้งหลายเป็นที่ พอใจของเราแท้ เราปรารถนาจะได้เห็นท่าน.

เทวี วิย อจฺฉรูปมา มชฺเฌ นาริคณสฺส โสภสิ กึ กมฺมมกาสิ ภทฺทกํ เกนาสิ วณฺณวตี สุโกสเล ฯ

ดูกรนางเทวีผู้เป็นพระราชธิดาที่รักของพระเจ้าโกศล เจ้างดงามอยู่ใน ท่ามกลางหมู่นารี เปรียบเหมือนนางเทพอัปสรฉะนั้น เจ้าได้ทำกรรมดี งามอะไรไว้ เจ้าเป็นผู้มีผิวพรรณผุดผ่องอย่างนี้ เพราะกรรมอะไร?

อมฺพฏฺฐกุลสฺส ขตฺติย ทาสฺยาหํ ปรเปสิยา อหุํ สญฺญตา จ ธมฺมชีวินี สีลวตี จ อปาปทสฺสนา ฯ อุทฺธฏภตฺตํ อหํ ตทา จรมานสฺส อทาสิ ภิกฺขุโน จิตฺตา สุมนา สยํ อหํ ตสฺส กมฺมสฺส ผลํ มเมทิสนฺติ ฯ กุมฺมาสปิณฺฑชาตกํ ทสมํ ฯ ---------

ข้าแต่พระมหากษัตริย์ หม่อมฉันเป็นทาสีทำการรับใช้ของตระกูลกฏุมพี เป็นผู้สำรวมระวัง เป็นอยู่โดยธรรม มีศีล มีความเห็นชอบธรรม. คราวนั้น หม่อมฉันมีจิตโสมนัส ได้ถวายอาหารที่เป็นส่วนของหม่อม ฉัน แก่พระปัจเจกพุทธเจ้าผู้กำลังเที่ยวบิณฑบาตอยู่ ด้วยมือตนเอง ผลแห่งกรรมนั้นของหม่อมฉัน เป็นเช่นนี้. จบ กุมมาสปิณฑชาดกที่ ๑๐.