๑. ปทุมเกสริยเถราปทาน (๓๐๑)

|๓๐๓.๑| อิสิสงฺเฆ อหํ ปุพฺเพ อาสึ มาตงฺควารโณ มเหสีนํ ปสาเทน ปทุมเกสรโมกิรึ ฯ |๓๐๓.๒| ปจฺเจกชินเสฏฺเฐสุ ธุตราเคสุ ตาทิสุ เตสุ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา กปฺปํ สคฺคมฺหิ โมทหํ ฯ |๓๐๓.๓| เอกนวุเต อิโต กปฺเป เกสรํ โอกิรึ ตทา ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ |๓๐๓.๔| ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปทุมเกสริโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ ปทุมเกสริยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

ในกาลก่อน เราเป็นช้างพลายมาตังคะ อยู่ในที่ใกล้หมู่ฤาษีปัจเจกพุทธเจ้า เรามีความเลื่อมใส ได้เอาเกสรดอกบัว โปรยลงบูชาแด่พระปัจเจกพุทธเจ้า ผู้แสวงหาคุณใหญ่ เรายังจิตให้เลื่อมใสในพระปัจเจกพุทธเจ้าผู้ประเสริฐ สุด กำจัดราคะแล้ว ผู้คงที่เหล่านั้น แล้วบันเทิงอยู่ในสวรรค์ตลอดกัลป ในกัลปที่ ๙๑ แต่กัลปนี้ เราได้โปรยเกสรดอกบัวบูชาในกาลนั้น ด้วยกรรม นั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธ- ศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้. ทราบว่า ท่านพระปทุมเกสริยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล. จบ ปทุมเกสริยเถราปทาน.

เมื่อก่อน ข้าพเจ้าเป็นช้างพลายตระกูลมาตังคะ อาศัยอยู่ใกล้ที่พักหมู่ฤๅษี(คือพระปัจเจกพุทธเจ้า) ข้าพเจ้ามีความเลื่อมใสในพระปัจเจกพุทธเจ้า ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ จึงได้โปรยเกสรดอกบัวลงบูชา

ข้าพเจ้าทำจิตให้เลื่อมใสในพระปัจเจกชินเจ้า ผู้ประเสริฐที่สุด ผู้กำจัดราคะแล้ว ผู้คงที่เหล่านั้น แล้วบันเทิงอยู่ในสวรรค์ตลอดกัปหนึ่ง

ในกัปที่ ๙๑ นับจากกัปนี้ไป ข้าพเจ้าได้โปรยเกสรดอกบัวบูชาพระพุทธเจ้าไว้ในครั้งนั้น จึงไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการบูชาพระพุทธเจ้า

พึงทราบเรื่องราวในอปทานที่ ๑ วรรคที่ ๓๑ ดังต่อไปนี้ :-

บทว่า อิสิส เฆ อหํ ปุพฺเพ เชื่อมความว่า ในกาลก่อน คือในเวลาบำเพ็ญโพธิสมภาร เราได้เป็นช้างชนิดดุร้ายในตระกูลช้างมาตังคะ อยู่ใกล้ภูเขาหิมวันต์ ใกล้กับหมู่ฤาษีปัจเจกพุทธเจ้า.

ชื่อว่าวารณะ เพราะห้ามมนุษย์เป็นต้นได้.

อีกความหมายหนึ่ง ชื่อว่าวารณะ เพราะร้อง คือบันลือโกญจนาทออกทางวาจาได้.

บทว่า มเหสีนํ ปสาเทน ได้แก่ ด้วยความเลื่อมใสในพระปัจเจกพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่.

บทว่า ปจฺเจกชินเสฏฺเฐสุ ธุตราเคสุ ตาทิสุ เชื่อมความว่า เราได้โปรยเกสรดอกบัว บูชาในพระปัจเจกพุทธเจ้าทั้งหลายผู้ไม่หวั่นไหวด้วยโลกธรรมทั้งหลาย. จบอรรถกถาปทุมเกสริยเถราปทาน -----------------------------------------------------