๓. เมตตคูเถราปทาน (๔๐๓)

|๔๐๕.๔๕| หิมวนฺตสฺส อวิทูเร อโสโก นาม ปพฺพโต ตตฺถาปิ อสฺสโม มยฺหํ วิสุกมฺเมน มาปิโต ฯ |๔๐๕.๔๖| สุเมโธ นาม สมฺพุทฺโธ อคฺโค การุณิโก มุนิ นิวาสยิตฺวา ปุพฺพเณฺห ปิณฺฑาย เม อุปาคมิ ฯ |๔๐๕.๔๗| อุปาคตํ มหาวีรํ สุเมธํ โลกนายกํ ปคฺคยฺห สุคตปตฺตํ สปฺปิเตลํ อปูรยึ ฯ |๔๐๕.๔๘| ทตฺวานาหํ พุทฺธเสฏฺเฐ สุเมเธ โลกนายเก อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวาน ภิยฺโย หาสํ ชเนสหํ ฯ |๔๐๕.๔๙| อิมินา สปฺปิทาเนน เจตนาปณิธีหิ จ เทวภูโต มนุสฺโส วา ลภามิ วิปุลํ สุขํ ฯ |๔๐๕.๕๐| วินิปาตํ วิวชฺเชตฺวา สํสรามิ ภวาภเว ตตฺถ จิตฺตํ ปณิธิตฺวา ลภามิ อจลํ ปทํ ฯ |๔๐๕.๕๑| ลาภา ตุยฺหํ สุลทฺธนฺเต ยํ มํ อทฺทกฺขิ พฺราหฺมณ มม ทสฺสนมาคมฺม อรหตฺตํ คมิสฺสติ ฯ |๔๐๕.๕๒| วิสฺสฏฺโฐ โหหิ มา ภายิ อธิคนฺตฺวา มหายสํ มมํ หิ สปฺปึ ทตฺวาน ปริโมกฺขาสิ ชาติยา ฯ |๔๐๕.๕๓| อิมินา สปฺปิทาเนน เจตนาปณิธีหิ จ เทวภูโต มนุสฺโส วา ลภามิ วิปุลํ สุขํ ฯ |๔๐๕.๕๔| อิมินา อธิกาเรน เมตฺตจิตฺตวตาย จ อฏฺฐารเส กปฺปสเต เทวโลเก รมิสฺสติ ฯ |๔๐๕.๕๕| อฏฺฐารส จ ติกฺขตฺตุํ เทวราชา ภวิสฺสติ ปเทสรชฺชํ วิปุลํ คณนาโต อสงฺขยํ ฯ |๔๐๕.๕๖| เอกปญฺญาสกฺขตฺตุญฺจ จกฺกวตฺติ ภวิสฺสติ จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชมฺพูมณฺฑสฺส อิสฺสโร ฯ |๔๐๕.๕๗| มหาสมุทฺโท วกฺโขพฺโภ พุทฺธโร ปฐวี ยถา เอวเมว จ เม โภคา อปฺปเมยฺยา ภวิสฺสเร |๔๐๕.๕๘| สฏฺฐิโกฏึ หิรญฺญสฺส ทตฺวาน ปพฺพชึ อหํ ฯ กึ กุสลํ คเวสนฺโต พาวรึ อุปสงฺกมึ ฯ |๔๐๕.๕๙| ตตฺถ มนฺเต อธิยามิ ฉฬงฺคํ นาม ลกฺขณํ ตมนฺธการํ วิธมํ อุปฺปชฺชิ ตฺวํ มหามุนิ ฯ |๔๐๕.๖๐| ตว ทสฺสนกาโมหํ อาคโตมฺหิ มหามุนิ ตว ธมฺมํ สุณิตฺวาน ปตฺโตมฺหิ อจลํ ปทํ ฯ |๔๐๕.๖๑| ตึสกปฺปสหสฺสมฺหิ สปฺปึ พุทฺธสฺสทาสหํ เอตฺถนฺตเร นาภิชาเน สปฺปิ วิญฺญาปิตํ มยา ฯ |๔๐๕.๖๒| มม สงฺกปฺปมญฺญาย อุปฺปชฺชติ ยถิจฺฉกํ จิตฺตมญฺญาย นิพฺพตฺตํ สพฺเพ สนฺตปฺปยามหํ ฯ |๔๐๕.๖๓| อโห พุทฺธา อโห ธมฺมา อโห โน สตฺถุสมฺปทา โถกญฺหิ สปฺปึ ทตฺวาน อปฺปเมยฺยํ ลภามหํ ฯ |๔๐๕.๖๔| มหาสมุทฺเท อุทกํ ยาวตา เนรุปสฺสโต มม สปฺปึ อุปาทาย กลภาคํ น หิสฺสติ ฯ |๔๐๕.๖๕| ยาวตา จกฺกวาฬสฺส การยนฺตสฺส ราสิโต มม นิพฺพตฺตวตฺถานํ โอกาโส โส น สมฺมติ ฯ |๔๐๕.๖๖| ปพฺพตราชา หิมวา ปวโรปิ สิลุจฺจโย มมานุลิตฺตคนฺธสฺส อุปนิธํ น หิสฺสติ ฯ |๔๐๕.๖๗| วตฺถํ คนฺธญฺจ สปฺปิญฺจ อญฺญํ วา ทิฏฺฐธมฺมิกํ อสงฺขตญฺจ นิพฺพานํ สปฺปิทานสฺสิทํ ผลํ ฯ |๔๐๕.๖๘| สติปฏฺฐานสยโน สมาธิฌานโคจโร โพชฺฌงฺคชนโน อชฺช สปฺปิทานสฺสิทํ ผลํ ฯ |๔๐๕.๖๙| กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว ฯ |๔๐๕.๗๐| สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สนฺติเก ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ |๔๐๕.๗๑| ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา เมตฺตคู เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ เมตฺตคุตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

ภูเขาชื่ออโสก มีอยู่ในที่ไม่ไกลภูเขาหิมวันต์ วิสสุกรรมเทพบุตรนิรมิต อาศรมให้แก่เราที่ภูเขาอโสกนั้น พระสัมพุทธเจ้าพระนามว่าสุเมธ ผู้เลิศ ประกอบด้วยพระกรุณา เป็นมุนี เวลาเช้าทรงครองผ้าแล้ว เสด็จเข้ามาใน สำนักเราเพื่อบิณฑบาต เราได้เห็นพระมหาวีรเจ้า พระนามว่าสุเมธ ผู้นำ ของโลก เสด็จเข้ามาแล้ว รับบาตรของพระสุคตแล้ว เอาเนยใสและ น้ำมันใส่ให้เต็ม ถวายในพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด พระนามว่าสุเมธ ผู้นำของโลก ประนมกรอัญชลีแล้ว ยังความโสมนัสให้เกิดโดยยิ่ง ด้วย การถวายเนยใส (และน้ำมัน) นี้ และด้วยการตั้งจิตไว้มั่น เราเป็น เทวดาหรือเป็นมนุษย์ย่อมได้สุขอันไพบูลย์ เราท่องเที่ยวไปในภพน้อย ภพใหญ่ เว้นภพวินิบาต ตั้งจิตมั่นไว้ในพระพุทธเจ้านั้น ย่อมได้บทอัน ไม่หวั่นไหว ดูกรพราหมณ์ การที่ท่านได้เห็นเรานั้น เป็นลาภที่ท่านได้ดี แล้ว ด้วยว่า บุคคลอาศัยการเห็นเราแล้ว จักบรรลุถึงอรหัต ท่านจงเป็น ผู้เบาใจ ไม่ต้องกลัว บรรลุถึงยศใหญ่ ท่านถวายเนยใสแก่เราแล้ว จักพ้นจากชาติทุกข์ได้ด้วยการถวายเนยใสนี้ และด้วยการตั้งจิตไว้มั่น เราเป็นเทวดาหรือมนุษย์ย่อมได้สุขอันไพบูลย์ด้วยอธิการนี้ และด้วยความ เป็นผู้มีจิตเมตตา ผู้นั้นจักรื่นรมย์อยู่ในเทวโลกตลอด ๑๘๐๐ กัลป จัก ได้เป็นท้าวเทวราช ๑๘ ครั้ง จักได้เป็นพระเจ้าประเทศราชอันไพบูลย์โดย คณนานับมิได้ จักได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิครอบครองแผ่นดิน มีสมุทร สาคร ๔ เป็นที่สุด มีความชนะวิเศษ เป็นใหญ่ในชมพูทวีปมณฑล ๕๑ ครั้ง มหาสมุทรกระเพื่อมไม่หยุด และแผ่นดินทรงไว้ยาก ฉันใด โภคสมบัติของ เราจักนับประมาณมิได้ ฉันนั้น เราถวายเงิน ๖ ล้านแล้วออกบวชแสวงหา กุศลอะไรอยู่ จึงเข้าไปหาพราหมณ์พาวรี เราเล่าเรียนลักษณะมีองค์ ๖ ในมนต์นั้นอยู่ ข้าแต่พระมหามุนี พระองค์เสด็จอุบัติขึ้นกำจัดความมืดนั้น แล้ว ข้าแต่พระมหามุนี ข้าพระองค์ประสงค์จะเฝ้าพระองค์จึงมา ได้ฟัง ธรรมของพระองค์แล้ว ได้บรรลุบทอันไม่หวั่นไหวในกัลปที่ ๓ หมื่นแต่ กัลปนี้ เราได้ถวายเนยใสแก่พระพุทธเจ้า ในระหว่างนี้ เราไม่รู้จักทุคติเลย เราให้ขอเนยใสแล้ว เนยใสดังจะรู้ความดำริของเรา ย่อมเกิดตามปรารถนา รู้ความดำริแล้วเกิดขึ้น เราอังคาสภิกษุทั้งปวงให้อิ่มหนำ โอ พระพุทธเจ้า โอ พระธรรม โอ สัตถุสัมปทา ก็เราถวายเนยใสหน่อยเดียวแล้ว ย่อมได้เนยใสประมาณมิได้ น้ำในมหาสมุทรมีประมาณถึงยอดเขาสุเมรุ เมื่อเทียบกับเนยใสของเรา จักไม่เท่าส่วนแห่งเสี้ยว โอกาสแห่งจักรวาฬ ที่เขาทำให้เป็นกองประมาณเท่าใด โอกาสนั้น ย่อมไม่สมกับกองผ้าทั้ง หลายที่เกิดขึ้นแก่เรา ขุนเขาหิมวันต์ล้วนแต่หินแม้จะสูงสุด ก็จักไม่เท่า ของหอม เนยใส และสิ่งอื่นอันเกิดในปัจจุบัน และนิพพานอันปัจจัยไม่ ปรุงแต่ง นี้เป็นผลแห่งการถวายเนยใส เราเป็นผู้มีสติปัฏฐานเป็นที่นอน มีสมาธิและฌานเป็นอารมณ์ วันนี้ เราเป็นผู้ยังโพชฌงค์ให้เกิด นี้เป็นผล แห่งการถวายเนยใส เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ถอนภพขึ้นได้ทั้งหมด แล้ว ตัดกิเลสเครื่องผูกดังช้างตัดเชือกแล้ว เป็นผู้ไม่มีอาสวะอยู่ การที่ เราได้มาในสำนักพระพุทธเจ้าของเรานี้ เป็นการมาดีแล้วหนอ วิชชา ๓ เราบรรลุแล้วโดยลำดับ พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว คุณวิเศษ เหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัด แล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้. ทราบว่า ท่านพระเมตตคูเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล. จบ เมตตคูเถราปทาน.

ในที่ไม่ไกลภูเขาหิมพานต์มีภูเขาลูกหนึ่งชื่ออโศก วิสสุกรรมเทพบุตรเนรมิตอาศรม ให้แก่ข้าพเจ้าที่ภูเขาอโศกนั้น

ข้าพเจ้าได้เห็นพระมหาวีรเจ้าพระนามว่าสุเมธะ ผู้ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลกเสด็จเข้ามา จึงรับบาตรของพระสุคตแล้ว บรรจุเนยใสและน้ำมันจนเต็ม

ถวายพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐที่สุดพระนามว่าสุเมธะ ผู้ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลก ประคองอัญชลี เกิดความร่าเริงอย่างยิ่ง

ด้วยผลแห่งการถวายเนยใส(และน้ำมัน)นี้ และด้วยการตั้งเจตนาไว้มั่น ข้าพเจ้าจะเกิดเป็นเทวดาหรือมนุษย์ก็ตาม ย่อมได้สุขอย่างเหลือล้น

ข้าพเจ้าเวียนว่ายตายเกิดอยู่ ในภพน้อยภพใหญ่ เว้นวินิบาตนรก ตั้งจิตมั่นไว้ในพระพุทธเจ้านั้น ย่อมได้บทที่ไม่หวั่นไหว

(พระพุทธเจ้าตรัสว่า) พราหมณ์ การที่ท่านได้เห็นเรานั้น เป็นลาภที่ท่านได้ดีแล้ว ด้วยว่า บุคคลอาศัยการเห็นเราแล้วจักได้บรรลุอรหัต

ท่านบรรลุยศใหญ่แล้วเป็นผู้เบาใจ ไม่ต้องกลัว ถวายเนยใสแก่เราแล้วจักพ้นจากชาติทุกข์ได้

ด้วยการถวายเนยใสนี้และด้วยการตั้งเจตนาไว้มั่น ข้าพเจ้าจะเกิดเป็นเทวดาหรือมนุษย์ก็ตาม ย่อมได้สุขอย่างเหลือล้น

จักได้เป็นท้าวเทวราช ๓ ชาติ ตลอด ๑๘ กัป จักเป็นพระเจ้าประเทศราชอันไพบูลย์นับชาติไม่ถ้วน

จักเกิดเป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๕๑ ชาติ ทรงเป็นใหญ่ มีชัยชนะ มีสมุทรทั้ง ๔ เป็นขอบเขต เป็นใหญ่ในชมพูทวีป

มหาสมุทรใครๆ ให้กระเพื่อมไม่ได้ และแผ่นดินใครๆ ยกขึ้นได้ยากฉันใด โภคสมบัติของข้าพเจ้าก็นับประมาณมิได้ฉันนั้น

ข้าพเจ้าบริจาคเงิน ๖๐ โกฏิแล้วออกบวช แสวงหากุศลบางอย่างอยู่ จึงเข้าไปหาพราหมณ์พาวรี

ข้าพเจ้าเล่าเรียนลักษณะมีองค์ ๖ ในมนตร์นั้นอยู่ ข้าแต่พระมหามุนี พระองค์เสด็จอุบัติขึ้นกำจัดความมืดนั้นแล้ว

ข้าแต่พระมหามุนี ข้าพระองค์ประสงค์จะเข้าเฝ้าพระองค์จึงมา ได้ฟังธรรมของพระองค์แล้ว ได้บรรลุบทที่ไม่หวั่นไหว

ในกัปที่ ๓๐,๐๐๐ (นับจากกัปนี้ไป) ข้าพเจ้าได้ถวายเนยใสแด่พระพุทธเจ้า ในระหว่างนี้ จึงไม่รู้จักว่า ข้าพเจ้าจะต้องขอเนยใสเลย

ช่างน่าอัศจรรย์ พระพุทธเจ้า ช่างน่าอัศจรรย์ พระธรรม ช่างน่าอัศจรรย์ การที่ข้าพเจ้าได้มาประจวบกับพระศาสดา ข้าพเจ้าถวายเนยใสหน่อยเดียวแต่ได้เนยใสประมาณมิได้

น้ำในมหาสมุทรมีประมาณตั้งแต่เชิงเขาสิเนรุ เมื่อเทียบกับเนยใสของข้าพเจ้าจักไม่เท่าส่วนเสี้ยวเลย

โอกาสแห่งจักรวาลที่เขาทำให้เป็นกองประมาณเท่าใด โอกาสประมาณนั้นไม่สมกับกองผ้าที่บังเกิดแก่ข้าพเจ้า

ภูเขาหิมพานต์มีหินล้วนแม้จะสูงสุด ก็ยังไม่เท่าของหอมที่ข้าพเจ้าลูบไล้

ผ้า ของหอม เนยใส และสิ่งอื่น ที่เกิดในปัจจุบัน และนิพพานที่ปัจจัยไม่ปรุงแต่ง นี้เป็นผลแห่งการถวายเนยใส

ข้าพเจ้ามีสติปัฏฐานเป็นที่นอน มีสมาธิและฌานเป็นอารมณ์ วันนี้ ข้าพเจ้าเป็นผู้ให้โพชฌงค์เกิด นี้เป็นผลแห่งการถวายเนยใส

กิเลสทั้งหลายข้าพเจ้าก็เผาได้แล้ว ภพทั้งปวงข้าพเจ้าก็ถอนได้แล้ว ข้าพเจ้าตัดกิเลสเครื่องผูกพันได้แล้วอยู่อย่างผู้ไม่มีอาสวะ ดุจพญาช้างตัดเครื่องพันธนาการได้แล้วอยู่อย่างอิสระ

คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ ข้าพเจ้าได้ทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว ดังนี้แล ได้ทราบว่า ท่านพระเมตตคูเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้เมตตคูเถราปทานที่ ๓ จบ

พึงทราบเรื่องราวในอปทานที่ ๓ ดังต่อไปนี้ :-

อปทานของท่านพระเมตตคูเถระมีคำเริ่มต้นว่า หิมวนฺตสฺส อวิทูเร ดังนี้.

ท่านเป็นพระดาบสอยู่ในบรรณศาลา ที่ภูเขาชื่อว่าอโสก ใกล้ป่าหิมวันต์นั้น ได้พบเห็นพระสุเมธสัมพุทธเจ้าแล้ว รับบาตรเอาเนยใสใส่ถวายจนเต็ม (ดังนี้) เป็นความแตกต่างกัน.

คำที่เหลือและผลบุญนักศึกษาพอจะรู้ได้โดยง่ายทีเดียว.

และเนื้อความแห่งคาถาอปทาน ก็ปรากฏชัดเจนอยู่แล้วนั่นแล. จบอรรถกถาเมตตคูเถราปทาน -----------------------------------------------------