๔. สัททสัญญกเถราปทาน (๒๙๔)

|๒๙๖.๑๗| อนุคฺคตมฺหิ อาทิจฺเจ ปสาโท วิปุโล อหุ พุทฺธเสฏฺฐสฺส โลกมฺหิ ปาตุภาโว มเหสิโน ฯ |๒๙๖.๑๘| สทฺทมสฺโสสหํ ตตฺถ น จ ปสฺสามิ ตํ ชินํ มรณญฺจ อนุปฺปตฺโต พุทฺธสญฺญมนุสฺสรึ ฯ |๒๙๖.๑๙| จตุนวุเต อิโต กปฺเป ยํ สญฺญมลภึ ตทา ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ |๒๙๖.๒๐| ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สทฺทสญฺญโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ สทฺทสญฺญกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

เมื่อพระอาทิตย์ยังไม่ขึ้น ความเลื่อมใสของเรามีอย่างไพบูลย์ ความปรากฏ แห่งพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด ผู้แสวงหาคุณใหญ่ ได้มีในโลก เราได้ ฟังแต่เสียงในความปรากฏนั้น แต่ไม่ได้เห็นพระชินเจ้า เมื่อเราจะทำกาล กิริยา ได้ระลึกถึงความจำหมายในพระพุทธเจ้า ในกัลปที่ ๙๔ แต่กัลปนี้ เราได้สัญญาใดในกาลนั้น ด้วยสัญญานั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผล แห่งพุทธบูชา คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และ อภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้. ทราบว่า ท่านพระสัททสัญญกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล. จบ สัททสัญญกเถราปทาน

เมื่อดวงอาทิตย์ยังไม่ขึ้น ข้าพเจ้าได้มีความเลื่อมใสอย่างเหลือล้นว่า พระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐที่สุด ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ มีปรากฏในโลก

ข้าพเจ้าได้ฟังแต่เสียงในความปรากฏนั้น แต่ไม่ได้เห็นพระชินเจ้าพระองค์นั้น ถึงคราวจะสิ้นชีวิต ได้ระลึกถึงความทรงจำในพระพุทธเจ้า

ในกัปที่ ๙๔ นับจากกัปนี้ไป ข้าพเจ้าได้ความทรงจำไว้ในครั้งนั้น จึงไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการบูชาพระพุทธเจ้า

คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ ข้าพเจ้าได้ทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว ดังนี้แล ได้ทราบว่า ท่านพระสัททสัญญกเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้สัททสัญญกเถราปทานที่ ๔ จบ

พึงทราบเรื่องราวในอปทานที่ ๔ ดังต่อไปนี้ :-

บทว่า อนุคฺคตมฺหิ อาทิจฺเจ ความว่า เมื่อพระอาทิตย์ยังไม่ขึ้น คือเมื่อกาลปัจจุบันสมัยยังไม่ปรากฏ.

บทว่า ปสาโท วิปุโล อหุ ความว่า ความเลื่อมใสแห่งใจของเราผู้ถูกโรคภัยเบียดเบียน ได้มีอย่างไพบูลย์มากมายด้วยการระลึกถึงแต่พระพุทธเจ้า.

เชื่อมความว่า ความปรากฏแห่งพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด ผู้แสวงหาคุณใหญ่ ได้มีแล้วในโลก.

บทว่า โฆสมสฺโสสหํ ตตฺถ ความว่า เมื่อความปรากฏนั้นกำลังเป็นไปอยู่ เราได้ยินเสียงกึกก้องว่า เราเป็นไข้, พระพุทธเจ้าเสด็จอุบัติขึ้นแล้ว.

บทว่า น จ ปสฺสามิ ตํ ชินํ ความว่า เราไม่ได้เห็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้ทรงชนะมารทั้ง ๕ พระองค์นั้น คือเพราะเราเป็นไข้หนักจึงไม่สามารถจะไปเห็นได้.

บทว่า มรณญฺจ อนุปฺปตฺโต ความว่า ถึงเวลาใกล้จะตาย คือเป็นผู้จวนจะตาย.

บทว่า พุทฺธสญฺญมนุสฺสรี ความว่า เราได้ระลึกถึงพระนามว่าพระพุทธเจ้า คือได้ตั้งใจระลึกถึงพระพุทธเจ้าเป็นอารมณ์. จบอรรถกถาสัททสัญญกเถราปทาน -----------------------------------------------------