๘. มัคคสัญญกเถราปทาน (๑๑๘)

|๑๒๐.๖๖| ปทุมุตฺตรพุทฺธสฺส สาวกา วนจาริโน วิปฺปนฏฺฐา พฺรหารญฺเญ อนฺธาว อนุสุยฺยเร ฯ |๑๒๐.๖๗| อนุสฺสริตฺวา สมฺพุทฺธํ ปทุมุตฺตรนายกํ ตสฺส เต มุนิโน ปุตฺตา วิปฺปนฏฺฐา มหาวเน ฯ |๑๒๐.๖๘| ภวนา โอรุหิตฺวาน อาคมึ ภิกฺขุสนฺติเก เตสํ มคฺคญฺจ อาจิกฺขึ โภชนญฺจ อทาสหํ ฯ |๑๒๐.๖๙| เตน กมฺเมน ทิปทินฺท โลกเชฏฺฐ นราสภ ชาติยา สตฺตวสฺเสน อรหตฺตํ อปาปุณึ ฯ |๑๒๐.๗๐| สจกฺขุ นาม นาเมน ทฺวาทส จกฺกวตฺติโน สตฺตรตนสมฺปนฺนา ปญฺจกปฺปสเต อิโต ฯ |๑๒๐.๗๑| ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา มคฺคสญฺญโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ มคฺคสญฺญกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

พระสาวกทั้งหลายของพระพุทธเจ้าพระนามว่า ปทุมุตระ เที่ยวไปในป่า เป็นผู้หลงทางเหมือนคนตาบอดเที่ยวอยู่ในป่าใหญ่ บุตรของพระมุนีเหล่า- นั้นระลึกถึงพระสัมพุทธเจ้า พระนามว่าปทุมุตระ ผู้เป็นนายกของโลก หลงทางอยู่ในป่าใหญ่ ข้าพระองค์ (เป็นเทพบุตร) ลงจากภพมาใน สำนักของภิกษุ บอกทางให้แก่พระสาวกเหล่านั้น และได้ถวายโภชนาหาร ข้าแต่พระองค์ผู้จอมสัตว์ เชษฐบุรุษของโลก ประเสริฐกว่านระ ด้วย กรรมนั้น ข้าพระองค์ได้บรรลุอรหัตแต่อายุ ๗ ปีโดยกำเนิด ในกัลปที่ ๕๐๐ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ ๑๒ พระองค์ มีพระนามชื่อว่า สจักขุ ทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัม- ภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ ข้าพระองค์ทำให้แจ้งชัดแล้ว พระ- พุทธศาสนาข้าพระองค์ได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้. ทราบว่า ท่านพระมัคคสัญญกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล. จบ มัคคสัญญกเถราปทาน.

สาวกทั้งหลายของพระพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระ เที่ยวไปในป่า หลงทางจึงเที่ยวไปในป่าใหญ่เหมือนคนตาบอด

บุตรของพระมุนีเหล่านั้นระลึกถึงพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระนามว่าปทุมุตตระ ทรงเป็นผู้นำ หลงทางอยู่ในป่าใหญ่

ข้าพเจ้า ลงจากวิมานแล้ว ได้ไปยังสำนักของภิกษุ บอกทางให้และได้ถวายโภชนาหารแก่ภิกษุเหล่านั้น

ในกัปที่ ๑๐๕ นับจากกัปนี้ไป ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๑๒ ชาติ มีพระนามว่าสจักขุ สมบูรณ์ด้วยรัตนะ ๗ ประการ

คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ ข้าพเจ้าได้ทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว ดังนี้แล ได้ทราบว่า ท่านพระมัคคสัญญกเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้มัคคสัญญกเถราปทานที่ ๘ จบ

อปทานของท่านพระมัคคสัญญกเถระ อันมีคำเริ่มต้นว่า ปทุมุตฺตรพุทฺธสฺส ดังนี้.

แม้พระเถระรูปนี้ก็ได้เคยบำเพ็ญกุศลมาแล้วในพระพุทธเจ้าพระองค์ก่อนๆ ทุกๆ ภพนั้นจะสร้างสมแต่บุญอันเป็นอุปนิสัยแห่งพระนิพพานเป็นประจำเสมอ.

ในกาลแห่งพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระ ท่านเกิดเป็นเทพบุตรประจำอยู่หิมวันตประเทศ ไปป่าชี้ทางแก่พวกพระสาวกผู้หลงทางกำลังค้นหาทางออก และให้พระสาวกทั้งหลายบริโภค แล้วบอกทางให้.

ด้วยบุญอันนั้น เทพบุตรนั้นจึงได้เสวยสวรรค์สมบัติและมนุษย์สมบัติ ทุกๆ ภพที่เกิดแล้วทั้งหมด ไม่เคยหลงมีสัญญาแม่นยำ.

ต่อมาในพุทธุปบาทกาลนี้ เขาได้บังเกิดในเรือนอันมีสกุล พอบรรลุนิติภาวะแล้วไม่ติดใจในฆราวาส จึงบวช ไม่นานก็ได้เป็น พระอรหันต์.

ในกาลต่อมา ท่านได้ระลึกถึงบุพกรรมของตนแล้วเกิดความโสมนัส เมื่อจะประกาศถึงเรื่องราวที่ตนเคยได้ประพฤติมาแล้วในกาลก่อน จึงกล่าวคำเริ่มต้นว่า ปทุมุตฺตรพุทฺธสฺส ดังนี้.

บทว่า สาวกา วนจาริโน เชื่อมความว่า ชื่อว่าสาวก เพราะตั้งใจฟังคำสั่งสอนที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแสดงโดยชอบคือโดยความเอื้อเฟื้อ หรืออีกอย่างหนึ่ง ชื่อว่าสาวก เพราะตั้งใจฟังพระสัทธรรม โดยส่งญาณไปตามแนวพระธรรมเทศนาของพระผู้มีพระภาคเจ้า.

โดยความว่า พระสาวกทั้งหลายผู้เที่ยวจาริกไปในป่า หลงทางคล้ายกับคนตาบอด ปราศจากดวงตาฉะนั้น จึงได้แต่เที่ยวหาช่องทาง.

คำที่เหลือในที่ทุกแห่งมีเนื้อความง่ายทั้งนั้น. จบอรรถกถามัคคสัญญกเถราปทาน -----------------------------------------------------