๕. วิฬาลิทายกเถราปทาน (๒๖๕)

|๒๖๗.๑๘| หิมวนฺตสฺส อวิทูเร โรมโส นาม ปพฺพโต ตมฺหิ ปพฺพตปาทมฺหิ สมโณ ภาวิตินฺทฺริโย ฯ |๒๖๗.๑๙| วิฬาลิโย คเหตฺวาน สมณสฺส อทาสหํ อนุโมทิ มหาวีโร สยมฺภู อปราชิโต ฯ |๒๖๗.๒๐| วิฬาลิ เต มม ทินฺนา วิปฺปสนฺเนน เจตสา ภเว นิพฺพตฺตมานมฺหิ ผลํ นิพฺพตฺตตํ ตว ฯ |๒๖๗.๒๑| จตุนวุเต อิโต กปฺเป ยํ วิฬาลิมทาสหํ ทุคฺคตึ นาภิชานามิ วิฬาลิยา อิทํ ผลํ ฯ |๒๖๗.๒๒| ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา วิฬาลิทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ วิฬาลิทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

มีภูเขาชื่อโรมสะ อยู่ในที่ไม่ไกลต่อภูเขาหิมวันต์ พระสมณเจ้าผู้มีอินทรีย์ อันอบรมแล้ว อยู่ที่เชิงเขานั้น เราได้ถือเอามันมือเสือไปถวายแด่พระ สมณเจ้า พระสยัมภูมหาวีรเจ้าผู้ไม่แพ้อะไรๆ ตรัสอนุโมทนาว่า ท่านมีใจ ผ่องใส ถวายมันมือเสือแก่เรา ผลจะบังเกิดแก่ท่านในภพที่ท่านเกิด ใน กัลปที่ ๙๔ แต่กัลปนี้ เราได้ถวายมันมือเสือใด ด้วยทานนั้น เราไม่รู้จัก ทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายมันมือเสือ คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระ พุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้. ทราบว่า ท่านพระวิฬาลิทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล. จบ วิฬาลิทายกเถราปทาน.

ในที่ไม่ไกลภูเขาหิมพานต์มีภูเขาลูกหนึ่งชื่อโรมสะ พระผู้มีพระภาคผู้สงบ ผู้อบรมอินทรีย์แล้วประทับอยู่ที่เชิงภูเขานั้น

ข้าพเจ้าได้ถือมันมือเสือไปถวายแด่พระสมณะ พระผู้มีพระภาค ทรงมีความเพียรมาก ทรงเป็นพระสยัมภู ผู้ไม่ทรงพ่ายแพ้ ตรัสอนุโมทนาว่า

ท่านมีใจผ่องใส ถวายมันมือเสือแก่เรา ผลจะบังเกิดแก่ท่านในภพที่ท่านเกิด

ในกัปที่ ๙๔ นับจากกัปนี้ไป ข้าพเจ้าได้ถวายมันมือเสือไว้ จึงไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายมันมือเสือ

พึงทราบเรื่องราวในอปทานที่ ๕ ดังต่อไปนี้ :-

บทว่า หิมวนฺตสฺสาวิทูเร ได้แก่ ใกล้หิมวันตบรรพต.

บทว่า โรมโส นาม ปพฺพโต ความว่า ได้มีภูเขาชื่อว่าโรมสะ เพราะดารดาษไปด้วยหญ้าแพรกเป็นต้นล้วนๆ ไม่มีต้นไม้ เถาวัลย์ปกคลุม.

บทว่า ตมฺหิ ปพฺพตปาทมฺหิ ได้แก่ ที่เชิงเขาลูกนั้น.

บทว่า สมโณ ภาวิตินฺทฺริโย ความว่า สมณะผู้มีบาปอันสงบระงับแล้ว ผู้เข้าไปสงบกิเลสได้แล้ว มีอินทรีย์อันเจริญแล้ว คือรักษาอินทรีย์มีจักขุนทรีย์เป็นต้นได้เป็นอย่างดี.

อีกอย่างหนึ่ง อธิบายว่า สมณะผู้เจริญอินทรีย์แล้ว คือเจริญอินทรีย์มีสัทธินทรีย์เป็นต้นได้เป็นอย่างดี.

อธิบายว่า เราได้ถือเอามันมือเสือถวายแด่พระสมณเจ้ารูปนั้นแล. จบอรรถกถาวิฬาลิทายกเถราปทาน -----------------------------------------------------