๑. โสภิตเถราปทาน (๑๓๑)

|๑๓๓.๑| ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน โลกเชฏฺโฐ นราสโภ มหโต ชนกายสฺส เทเสติ อมตํ ปทํ ฯ |๑๓๓.๒| ตสฺสาหํ วจนํ สุตฺวา วาจาสภิมุทีริตํ อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวาน เอกคฺโค อาสหํ ตทา ฯ |๑๓๓.๓| ยถา สมุทฺโท อุทธีนมคฺโค เมรุ นคานํ ปวโร สิลุจฺจโย ตเถว เย จิตฺตวเสน วตฺตเร น พุทฺธญาณสฺส กลํ อุเปนฺติ เต ฯ |๑๓๓.๔| ธมฺมวิธึ ฐเปตฺวาน พุทฺโธ การุณิโก อิสิ ภิกฺขุสงฺเฆ นิสีทิตฺวา อิมา คาถา อภาสถ ฯ |๑๓๓.๕| โย โส ญาณํ ปกิตฺเตสิ พุทฺธมฺหิ โลกนายเก กปฺปานํ สตสหสฺสํ ทุคฺคตึ โส น คจฺฉติ ฯ |๑๓๓.๖| กิเลเส ฌาปยิตฺวาน เอกคฺโค สุสมาหิโต โสภิโต นาม นาเมน เหสฺสติ สตฺถุสาวโก ฯ |๑๓๓.๗| กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ |๑๓๓.๘| ปญฺญาเส กปฺปสหสฺสมฺหิ สตฺเตวาสุํ สมุคฺคตา สตฺตรตนสมฺปนฺนา จกฺกวตฺตี มหพฺพลา ฯ |๑๓๓.๙| ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา โสภิโต เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ โสภิตฺตเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

พระชินเจ้าพระนามว่าปทุมุตระเชษฐบุรุษของโลก ประเสริฐกว่านระ ทรง แสดงอมตบทแก่หมู่ชนเป็นอันมาก เวลานั้นเราได้ฟังพระดำรัสอาสภิวาจา ที่พระองค์เปล่งแล้ว ประนมกรอัญชลี เป็นผู้มีใจเป็นอารมณ์เดียว (กล่าวว่า) สมุทรเลิศกว่าทะเลทั้งหลาย เขา สุเมรุประเสริฐกว่าเขาทั้งหลาย เป็นที่สั่งสมหิน ฉันใด ชนเหล่าใด ย่อมเป็นไปตามอำนาจจิต ชน เหล่านั้นย่อมไม่เข้าถึงเสี้ยวแห่ง พระพุทธญาณ ฉันนั้น พระพุทธเจ้าทรงเป็นฤาษีประกอบด้วยพระกรุณาทรงหยุดการแสดงธรรม ประทับนั่งในท่ามกลางสงฆ์แล้ว ได้ตรัสพระคาถาเหล่านี้ว่า ผู้ใดสรร- เสริญญาณใน (ของ) พระพุทธเจ้าผู้นำของโลก ผู้นั้นจะต้องไม่ไปสู่ทุคติ ตลอดแสนกัลป ผู้นั้นจักเผากิเลสทั้งหลายได้แล้วจักเป็นผู้มีอารมณ์เดียว มีจิตมั่นคง จักได้เป็นสาวกของพระศาสดา มีนามชื่อว่าโสภิตะ เราเผา กิเลสได้แล้ว ถอนภพขึ้นได้หมดแล้ว วิชชา ๓ เราบรรลุแล้ว พระพุทธ- ศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ในกัลปที่ ๕๐,๐๐๐ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้า จักรพรรดิ ๗ พระองค์ ทรงพระนามว่าสมุคคตะ สมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้. ทราบว่า ท่านพระโสภิตเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล. จบ โสภิตเถราปทาน.

พระชินเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระ ผู้เจริญที่สุดในโลก ทรงองอาจกว่านรชน ทรงแสดงอมตบทแก่หมู่ชนจำนวนมากอยู่

ครั้งนั้น ข้าพเจ้าได้ฟังพระดำรัสของพระองค์ ที่เปล่งออกด้วยอาสภิวาจา แล้วจึงประคองอัญชลี เป็นผู้มีจิตมีอารมณ์เดียว (กล่าวว่า)

สมุทรล้ำเลิศกว่าทะเลทั้งหลาย ภูเขาสิเนรุประเสริฐกว่าภูเขาทั้งหลาย ฉันใด ชนเหล่าใดเป็นไปตามอำนาจจิต ชนเหล่านั้นไม่ถึงเสี้ยวหนึ่งแห่งพุทธญาณ ฉันนั้น

พระพุทธเจ้าทรงเป็นฤๅษี ทรงประกอบด้วยพระกรุณา ทรงพักการแสดงธรรมแล้ว ประทับนั่งอยู่ในท่ามกลางหมู่ภิกษุ ได้ตรัสพระคาถาเหล่านี้ว่า

ผู้ใดสรรเสริญพระญาณในพระพุทธเจ้า ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลก ผู้นั้นจะไม่ไปเกิดยังทุคติเลยตลอด ๑๐๐,๐๐๐ กัป

ในกัปที่ ๑,๐๕๐ (นับจากกัปนี้ไป) ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๗ ชาติ พระนามว่าสมุคคตะ สมบูรณ์ด้วยรัตนะ ๗ ประการ มีพลานุภาพมาก

กิเลสทั้งหลายข้าพเจ้าก็เผาได้แล้ว ภพทั้งปวงข้าพเจ้าก็ถอนได้แล้ว วิชชา ๓ ข้าพเจ้าได้บรรลุแล้ว โดยลำดับ คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว

คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ ข้าพเจ้าได้ทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว ดังนี้แล ได้ทราบว่า ท่านพระโสภิตเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้โสภิตเถราปทานที่ ๑ จบ

อปทานของท่านพระโสภิตเถระมีคำเริ่มต้นว่า ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน ดังนี้.

แม้พระเถระรูปนี้ก็ได้เคยบำเพ็ญกุศลมาแล้วในพระพุทธเจ้าพระองค์ก่อนๆ ทุกๆ ภพนั้นจะสั่งสมแต่บุญอันเป็นอุปนิสัยแห่งพระนิพพานเป็นประจำเสมอ.

ในกาลแห่งพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระนามว่าปทุมุตตระ ท่านได้เกิดในเรือนอันมีตระกูลแห่งหนึ่ง บรรลุนิติภาวะแล้ว ดำรงเพศเป็นฆราวาส.

วันหนึ่ง เมื่อพระศาสดาทรงแสดงพระธรรมเทศนา เขามีใจเลื่อมใสด้วยความโสมนัส จึงชมเชยโดยประการต่างๆ ด้วยความโสมนัสนั้นนั่นแล. เขากระทำกาละแล้วได้บังเกิดในเทวโลก เสวยทิพยสุขในเทวโลกนั้นแล้วและได้มาเกิดในมนุษยโลก เสวยความสุขในมนุษย์แล้ว.

ในพุทธปบาทกาลนี้ ได้มาบังเกิดในเรือนอันมีตระกูลในกรุงสาวัตถี เขามีอายุได้เพียง ๗ ปีเท่านั้นก็บวช ไม่นานนักก็ได้เป็นพระอรหันต์ มีอภิญญา ๖.

ในกาลต่อมา ท่านระลึกถึงบุพกรรมของตนได้ เกิดความโสมนัส เมื่อจะประกาศถึงเรื่องราวที่ตนเคยได้ประพฤมาแล้ว ในกาลก่อน จึงกล่าวคำเริ่มต้นว่า ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน ดังนี้.

ถ้อยคำนั้นทั้งหมดมีเนื้อความพอรู้ได้ง่ายทั้งสิ้น เพราะได้กล่าวเนื้อความไว้แล้วในหนหลังแล. จบอรรถกถาโสภิตเถราปทาน -----------------------------------------------------