๑๐. กัปปรุกขิยเถราปทาน (๔๐)

|๔๒.๑๐๘| สิทฺธตฺถสฺส ภควโต ถูปเสฏฺฐสฺส สมฺมุขา วิจิตฺตทุสฺเส ลคฺเคตฺวา กปฺปรุกฺขํ ฐเปสหํ ฯ |๔๒.๑๐๙| ยํ ยํ โยนูปปชฺชามิ เทวตฺตํ อถ มานุสํ โสภยนฺโต มม ทฺวาเร กปฺปรุกฺโข ปติฏฺฐติ ฯ |๔๒.๑๑๐| อหญฺจ ปริสา เจว เย เกจิ สมวสฺสิกา ตมฺหา ทุสฺสํ คเหตฺวาน นิวาเสม มยํ ตทา ฯ |๔๒.๑๑๑| จตุนวุเต อิโต กปฺเป ยํ รุกฺขํ ฐปยึ อหํ ทุคฺคตึ นาภิชานามิ กปฺปรุกฺขสฺสิทํ ผลํ ฯ |๔๒.๑๑๒| อิโต จ สตฺตเม กปฺเป สุเจลา อฏฺฐ ขตฺติยา สตฺตรตนสมฺปนฺนา จกฺกวตฺตี มหพฺพลา ฯ |๔๒.๑๑๓| ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา กปฺปรุกฺขิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ กปฺปรุกฺขิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ อุทฺทานํ กุณฺฑสาคตกจฺจานา อุทายี ราชสวฺหโย อธิมุตฺโต ลสุณโท อายาตี ธมฺมจกฺกิโก กปฺปรุกฺขี จ ทสโม คาถาทฺวยํ ทสสตํปิจ ฯ กุณฺฑธานวคฺโค จตุตฺโถ ฯ

เราได้คล้องผ้าอันวิจิตรหลายผืนไว้ตรงหน้าพระสถูปอันประเสริฐ ของ พระผู้มีพระภาคพระนามว่าสิทธัตถะ แล้วตั้งต้นกัลปพฤกษ์ไว้ เราเข้า ถึงกำเนิดใดๆ คือ ความเป็นเทวดาหรือมนุษย์ในกำเนิดนั้นๆ ต้น กัลปพฤกษ์อันงาม ย่อมประดิษฐานอยู่ใกล้ประตูเรา เวลานั้น เราเอง บริษัทเพื่อนและคนคุ้นเคย ได้ถือเอาผ้าจากต้นกัลปพฤกษ์นั้นมานุ่งห่ม ในกัลปที่ ๙๔ แต่กัลปนี้ เราได้ตั้งต้นกัลปพฤกษ์ใดไว้ ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการตั้งต้นกัลปพฤกษ์ และในกัลปที่ ๗ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ ๓ องค์ ทรงพระนามว่าสุเจละ ทรง สมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัม- ภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธ- ศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้. ทราบว่า ท่านพระกัปปรุกขิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล. จบ กัปปรุกขิยเถราปทาน. ----------------------------------------------------- รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ ๑. กุณฑธานเถราปทาน ๒. สาคตเถราปทาน ๓. มหากัจจายนเถราปทาน ๔. กาฬุทายีเถราปทาน ๕. โมฆราชเถราปทาน ๖. อธิมุตตกเถราปทาน ๗. ลสุณทายกเถราปทาน ๘. อายาตทายกเถราปทาน ๙. ธรรมจักกิกเถราปทาน ๑๐. กัปปรุกขิยเถราปทานและมีคาถา ๑๑๒ คาถา. จบ กุณฑธานวรรคที่ ๔ -----------------------------------------------------

ข้าพเจ้าได้ประดิษฐานต้นกัลปพฤกษ์คล้องผ้างดงามวิจิตรหลายผืน ไว้ตรงหน้าพระสถูปอันประเสริฐที่สุดของพระผู้มีพระภาค พระนามว่าสิทธัตถะ

ข้าพเจ้าเกิดในกำเนิดใดๆ คือ จะเกิดเป็นเทวดาหรือมนุษย์ก็ตาม ในกำเนิดนั้นๆ ต้นกัลปพฤกษ์ประดิษฐาน ส่องแสงงดงามที่ประตูของข้าพเจ้า

พวกข้าพเจ้า คือ ข้าพเจ้าเอง ชุมนุมชน และคนบางเหล่าที่มีอายุเท่ากัน (เพื่อน) ได้นำผ้าจากต้นกัลปพฤกษ์นั้นมานุ่งห่ม

และในกัปที่ ๗ นับจากกัปนี้ไป ข้าพเจ้าได้เป็นกษัตริย์ผู้จักรพรรดิ ๘ ชาติ มีพระนามว่าสุเจละ สมบูรณ์ด้วยรัตนะ ๗ ประการ มีพลานุภาพมาก

อปทานของท่านพระกัปปรุกขิยเถระมีคำเริ่มต้นว่า สิทฺธตฺถสฺส ภควโต ดังนี้.

พระเถระแม้นี้ได้บำเพ็ญบุญญาธิการทั้งหลายในพระพุทธเจ้าองค์ก่อนๆ สั่งสมบุญทั้งหลายอันเป็นอุปนิสัยในภพนั้นๆ ในกาลแห่งพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าสิทธัตถะ บังเกิดในตระกูลหนึ่งอันสมบูรณ์ด้วยสมบัติ ให้สร้างต้นกัลปพฤกษ์อันสำเร็จด้วยทอง วิจิตรด้วยรัตนะ ๗ วางบูชาไว้ตรงหน้าพระเจดีย์ของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าสิทธัตถะ.

ท่านบำเพ็ญบุญเห็นปานนี้ ดำรงอยู่ตลอดอายุ จุติจากอัตภาพนั้นแล้วท่องเที่ยวไปในสุคตินั่นแล.

ในพุทธุปบาทกาลนี้ บังเกิดในเรือนมีตระกูลตามลำดับ บรรลุนิติภาวะแล้ว ดำรงการครองเรือน เลื่อมใสในพระรัตนตรัย ฟังธรรมได้ศรัทธา อาราธนาพระศาสดา บวชแล้ว ไม่นานนักก็บรรลุพระอรหัต โดยนามแห่งกุศลที่ท่านเคยบำเพ็ญมาก่อน ท่านจึงปรากฏนามว่า กัปปรุกขิยเถระ ดังนี้.

ท่านบรรลุพระอรหัตผลแล้วอย่างนี้ ระลึกถึงบุพกรรมของตน เมื่อจะประกาศปุพพจริตาปทาน ด้วยอำนาจโสมนัส จึงกล่าวคำมีอาทิว่า สิทฺธตฺถสฺส ภควโต ดังนี้.

บทว่า ถูปเสฏฺฐสฺส สมฺมุขา ความว่า ซึ่งผ้าอันวิจิตรในที่เฉพาะหน้าพระสถูปเจดีย์อันประเสริฐสูงสุด ได้แก่ผ้าอันเขานำมาแต่เมืองจีน และผ้าอันเขานำมาแต่เมืองแขกเป็นต้น อันน่ารื่นรมย์ใจ ด้วยจิตอันไม่เสมอเหมือนด้วยสีเป็นอเนก.

อธิบายว่า เราได้ประดิษฐานต้นกัลปพฤกษ์ห้อยย้อยลงอยู่.

คำที่เหลือรู้ได้ง่ายทั้งนั้นแล. จบอรรถกถากัปปรุกขิยเถราปทาน จบอรรถกถาวรรคที่ ๔ -----------------------------------------------------

รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. กุณฑธานเถราปทาน

๒. สาคตเถราปทาน

๓. มหากัจจายนเถราปทาน

๔. กาฬุทายีเถราปทาน

๕. โมฆราชเถราปทาน

๖. อธิมุตตกเถราปทาน

๗. ลสุณทายกเถราปทาน

๘. อายาตทายกเถราปทาน

๙. ธรรมจักกิกเถราปทาน

๑๐. กัปปรุกขิยเถราปทาน

และมีคาถา ๑๑๒ คาถา. จบกุณฑธานวรรคที่ ๔ -----------------------------------------------------