๔. คันโธทกิยเถราปทาน (๑๒๔)

|๑๒๖.๓๕| นิสชฺช ปาสาทวเร วิปสฺสึ อทฺทสํ ชินํ กกุธํ วิลสนฺตํว สพฺพญฺญุตฺตมนาสกํ ฯ |๑๒๖.๓๖| ปาสาทสฺสาวิทูเร จ คจฺฉติ โลกนายโก ปภา นิทฺธาวเต ตสฺส สตรํสิมฺหิ นิพฺพุเต ฯ |๑๒๖.๓๗| คนฺโธทกํ จ ปคฺคยฺห พุทฺธเสฏฺฐํ สโมกิรึ เตน จิตฺตปฺปสาเทน ตตฺถ กาลํ กโต อหํ ฯ |๑๒๖.๓๘| เอกนวุเต อิโต กปฺเป ยํ คนฺโธทกโมกิรึ ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ |๑๒๖.๓๙| เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป สุคนฺโธ นาม ขตฺติโย สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ |๑๒๖.๔๐| ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา คนฺโธทกิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ คนฺโธทกิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

เรานั่งอยู่ในปราสาทอันประเสริฐ ได้เห็นพระชินเจ้าพระนามว่าวิปัสสี งามดังไม้รกฟ้าผู้เป็นสัพพัญญู เป็นผู้นำอันอุดม พระองค์ผู้นำของโลก เสด็จดำเนินในที่ไม่ไกลปราสาท รัศมีของพระองค์สว่างไสว ในเมื่อ พระอาทิตย์อัสดงคตแล้ว เราประคองน้ำหอม ประพรม (บูชา) พระ- พุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด ด้วยจิตอันเลื่อมใสนั้น เราทำกาลกิริยา ณ ที่นั้น ในกัลปที่ ๙๑ แต่กัลปนี้ เราได้ปะพรมน้ำหอมใด ด้วยกรรมนั้น เรา ไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา ในกัลปที่ ๓๑ แต่กัลปนี้ ได้มี พระเจ้าจักรพรรดิจอมกษัตริย์ พระนามว่าสุคนธ์ ทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้. ทราบว่า ท่านคันโธทกิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล. จบ คันโธทกิยเถราปทาน.

ข้าพเจ้านั่งอยู่ในปราสาทที่ประเสริฐ ได้เห็นพระชินเจ้าพระนามว่าวิปัสสี ทรงเหมือนต้นรกฟ้าที่งดงาม เป็นพระสัพพัญญู ทรงเป็นผู้นำสูงสุด

พระองค์ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลก เสด็จดำเนินไปในที่ไม่ไกลปราสาท รัศมีของพระองค์สว่างไสว ในเมื่อดวงอาทิตย์อัสดงคตแล้ว

ข้าพเจ้าประคองน้ำหอม ประพรม(บูชา)พระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐที่สุด แล้วสิ้นชีวิตลง ณ ที่นั้น ด้วยจิตที่เลื่อมใสนั้น

ในกัปที่ ๙๑ นับจากกัปนี้ไป ข้าพเจ้าได้ประพรมน้ำหอมไว้ จึงไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการบูชาพระพุทธเจ้า

ในกัปที่ ๓๑ นับจากกัปนี้ไป ได้เป็นกษัตริย์ผู้จักรพรรดิพระนามว่าสุคันธะ สมบูรณ์ด้วยรัตนะ ๗ ประการ มีพลานุภาพมาก

อปทานของท่านพระคันโธทกิยเถระมีคำเริ่มต้นว่า นิสชฺช ปาสาทวเร ดังนี้.

แม้พระเถระรูปนี้ก็ได้เคยบำเพ็ญกุศลมาแล้วในพระพุทธเจ้าพระองค์ก่อนๆ ทุกๆ ภพนั้นจะสั่งสมแต่บุญอันเป็นอุปนิสัยแห่งพระนิพพาน.

ในกาลแห่งพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระนามว่าวิปัสสี ท่านได้เกิดในตระกูลเศรษฐี บรรลุนิติภาวะแล้ว มีทรัพย์มากมาย มีโภคสมบัติมากมาย เสวยความสุขในโลกมนุษย์ คล้ายกับเสวยความสุขอันเป็นทิพย์ฉะนั้น

วันหนึ่งนั่งอยู่ในปราสาทอันประเสริฐ.

ในกาลนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จดำเนินไปตามถนน คล้ายกับเสด็จดำเนินไปบนภูเขาทองลูกใหญ่ฉะนั้น. เขาได้พบพระผู้มีพระภาคเจ้าผู้เสด็จดำเนินไปนั้นแล้วมีใจเลื่อมใส เข้าไปถวายบังคมแล้ว ประคองน้ำหอมอย่างดีประพรมบูชาพระผู้มีพระภาคเจ้า ด้วยบุญนั้น เขาได้ท่องเที่ยวไปในเทวโลกและมนุษยโลก.

ในพุทธุปบาทกาลนี้ เขาได้เกิดในเรือนอันมีสกุลแห่งหนึ่ง บรรลุนิติภาวะแล้ว ไม่ติดใจในทางฆราวาส ได้บวชในสำนักของพระศาสดา เรียนกัมมัฏฐาน เจริญวิปัสสนาไม่นานนักก็ได้เป็นพระอรหันต์.

ในกาลต่อมา ท่านระลึกถึงกุศลกรรมในครั้งก่อนของตนได้ เกิดความโสมนัส เมื่อจะประกาศถึงเรื่องราวที่ตนเคยได้ประพฤติมาแล้วในกาลก่อน จึงกล่าวคำเริ่มต้นว่า นิสชฺช ปาสาทวเร ดังนี้.

บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า ปาสาโท มีวิเคราะห์ว่า ชื่อว่าปราสาท เพราะให้ความเลื่อมใส คือความดีใจเกิดขึ้น คืออุบัติขึ้น.

อธิบายว่า ทำความเลื่อมใสให้บังเกิดขึ้นแก่มวลชน ผู้เข้าไปเห็นความวิจิตรต่างๆ เช่นมาลากรรม จิตรกรรมและสุวรรณกรรมเป็นต้น ในปราสาทนั้น. ปราสาทด้วย ความประเสริฐ เพราะอรรถว่าอันบุคคลพึงปรารถนานั้นด้วย รวมเรียกว่าปาสาทวระ.

เชื่อมความว่า เรานั่งอยู่ในปราสาทอันประเสริฐนั้น ได้เห็นพระชินวรพุทธเจ้าพระนามว่าวิปัสสี.

คำที่เหลือในที่ทุกแห่งมีเนื้อความง่ายทั้งนั้น. จบอรรถกถาคันโธทกิยเถราปทาน -----------------------------------------------------