๗. ลสุณทายกเถราปทาน (๓๗)

|๓๙.๘๙| หิมวนฺตสฺส อวิทูเร ตาปโส อาสหํ ตทา ลสุณํ อุปชีวามิ ลสุณํ มยฺห โภชนํ ฯ |๓๙.๙๐| ขาริโย ปูรยิตฺวาน สงฺฆารามํ อคญฺฉหํ หฏฺโฐ หฏฺเฐน จิตฺเตน สงฺฆสฺส ลสุณํ อทํ ฯ |๓๙.๙๑| วิปสฺสิสฺส นรคฺคสฺส สาสเน นิรตสฺสหํ สงฺฆสฺส ลสุณํ ทตฺวา กปฺปํ สคฺคมฺหิ โมทหํ ฯ |๓๙.๙๒| เอกนวุเต อิโต กปฺเป ลสุณํ ยํ อทํ ตทา ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ลสุณานํ อิทํ ผลํ ฯ |๓๙.๙๓| ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ลสุณทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ ลสุณทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

ในกาลนั้น เราเป็นดาบสอยู่ที่ไม่ไกลภูเขาหิมวันต์ เราอาศัยกระเทียม เลี้ยงชีวิต กระเทียมเป็นอาหารของเรา เราใส่กระเทียมเต็มหาบแล้ว ได้ ไปสู่อารามสงฆ์ เราร่าเริง มีจิตโสมนัส ได้ถวายกระเทียมแก่สงฆ์ ครั้นถวายกระเทียมแก่สงฆ์ผู้ให้เกิดความยินดีเหลือเกินในศาสนาพระวิปัส- สีผู้เลิศกว่านรชนแล้ว ได้บันเทิงในสวรรค์ตลอดกัลป ในกัลปที่ ๙๑ แต่ กัลปนี้ เราได้ให้กระเทียมใด ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้ เป็นผลแห่งการถวายกระเทียม คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ ทำเสร็จแล้ว ดังนี้. ทราบว่า ท่านพระลสุณทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล. จบ ลสุณทายกเถราปทาน. -----------------------------------------------------

ครั้งนั้น ข้าพเจ้าบวชเป็นดาบส อาศัยอยู่ในที่ไม่ไกลภูเขาหิมพานต์ ข้าพเจ้าอาศัยกระเทียมเลี้ยงชีวิต กระเทียมเป็นอาหารของข้าพเจ้า

ข้าพเจ้าใส่กระเทียมเต็มหาบแล้วหาบไปยังสังฆาราม ข้าพเจ้ามีจิตร่าเริงเบิกบานได้ถวายกระเทียมแด่พระสงฆ์

เพราะถวายกระเทียมแด่พระสงฆ์ ผู้ยินดีในศาสนาของพระผู้มีพระภาคพระนามว่าวิปัสสี ผู้เลิศกว่านรชน ข้าพเจ้าจึงบันเทิงในสวรรค์ตลอดกัปหนึ่ง

ในกัปที่ ๙๑ นับจากกัปนี้ไป ข้าพเจ้าได้ถวายกระเทียมไว้ในครั้งนั้น จึงไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายกระเทียม

อปทานของท่านพระลสุณทายกเถระมีคำเริ่มต้นว่า หิมวนฺตสฺสาวิทูเร ดังนี้.

ท่านลสุณทายกเถระแม้นี้ได้บำเพ็ญบุญทั้งหลายในพระพุทธเจ้าองค์ก่อนๆ สั่งสมบุญทั้งหลายอันเป็นอุปนิสัยแก่พระนิพพานในภพนั้นๆ.

ในกาลแห่งพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าวิปัสสี บังเกิดในเรือนมีตระกูลแห่งหนึ่ง บรรลุนิติภาวะแล้ว เห็นโทษในการอยู่ครองเรือน ละเรือนบวชเป็นดาบส อาศัยหิมวันตบรรพตอยู่ในป่า ปลูกกระเทียมเป็นอันมาก เคี้ยวกินกระเทียมนั้น รากไม้และผลไม้ป่าอยู่.

ท่านนำกระเทียมเป็นอันมากหาบมาสู่ถิ่นมนุษย์ เลื่อมใสถวายทานเพื่อเป็นเภสัชแก่ภิกษุสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประธานแล้วไป, ท่านบำเพ็ญบุญจนตลอดชีวิตด้วยอาการอย่างนี้ ด้วยกำลังแห่งบุญนั้นนั่นแล แล้วท่องเที่ยวไปในเทวดาและมนุษย์ เสวยสมบัติทั้งสอง เกิดแล้วในพุทธุปบาทกาลนี้โดยลำดับ ได้ศรัทธาบวชแล้วเจริญวิปัสสนา ไม่นานนักก็บรรลุพระอรหัต ด้วยอำนาจแห่งบุพกรรม ท่านจึงปรากฏนามว่า ลสุณทายกเถระ.

ท่านระลึกถึงบุพกรรมของตน เกิดโสมนัส เมื่อจะประกาศปุพพจริตาปทาน จึงกล่าวคำมีอาทิว่า หิมวนฺตสฺสาวิทูเร ดังนี้.

ในคำนั้นเชื่อมความว่า ในที่เป็นที่สัญจรไปแห่งมนุษย์ทั้งหลาย ในที่สุดแห่งภูเขาหิมาลัย ในกาลใดพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าวิปัสสีทรงอุบัติขึ้น ในกาลนั้นเราได้เป็นดาบส.

บทว่า ลสุณํ อุปชีวามิ ความว่า ข้าพเจ้าได้ปลูกกระเทียมแดงนั้นนั่นแลให้เป็นอาหารเลี้ยงชีพ. ด้วยเหตุนั้น ท่านจึงกล่าวว่า ลสุณํ มยฺหโภชนํ ดังนี้.

บทว่า ขาริโย ปูรยิตฺวาน ความว่า บรรจุภาชนะของดาบสให้เต็มด้วยกระเทียมหาบไป ได้ไปยังสังฆารามคือที่เป็นที่อยู่ของสงฆ์ ได้แก่ไปสู่วิหารอันเป็นที่อยู่ด้วยอิริยาบถทั้ง ๔ ของสงฆ์ ใน ๓ กาลมีฤดูเหมันต์เป็นต้น.

บทว่า หฏฺโฐ หฏฺเฐน จิตฺเตน ความว่า เรายินดีได้ถวายกระเทียมแก่สงฆ์ ด้วยจิตที่ประกอบด้วยโสมนัส.

บทว่า วิปสฺสิสฺส ฯเปฯ นิรตสฺสหํ ในศาสนาของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าวิปัสสี ผู้เลิศคือประเสริฐกว่านระทั้งหลาย.

บทว่า สงฺฆสฺส ฯเปฯ โมทหํ ความว่า ข้าพเจ้าถวายกระเทียมเป็นทานแก่สงฆ์แล้ว เสวยทิพยสมบัติตลอดอายุกัป ในเทวโลกอันเลิศด้วยดี บันเทิงแล้วในสวรรค์. อธิบายว่า เราเป็นผู้ยินดี.

คำที่เหลือรู้ได้ง่ายทั้งนั้นแล. จบอรรถกถาลสุณทายกเถราปทาน -----------------------------------------------------