๓. อัฑฒเจลกเถราปทาน (๙๓)

|๙๕.๑๔| ติสฺสสฺสาหํ ภควโต อุปฑฺฒทุสฺสมทาสหํ ปรมการุญฺญปตฺโตมฺหิ ทุคฺคเตน สมปฺปิโต ฯ |๙๕.๑๕| อุปฑฺฒทุสฺสํ ทตฺวาน กปฺปํ สคฺคมฺหิ โมทหํ อวเสเสสุ กปฺเปสุ กุสลญฺจกริมหํ ฯ |๙๕.๑๖| เทฺวนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ทุสฺสมททึ ตทา ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ทุสฺสทานสฺสิทํ ผลํ ฯ |๙๕.๑๗| เอกปญฺญาสกปฺปมฺหิ ราชาโน จกฺกวตฺติโน สมนฺตาโอทนา นาม ขตฺติยาสุํ ชนาธิปา ฯ |๙๕.๑๘| ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อฑฺฒเจลโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ อฑฺฒเจลกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

เราเป็นคนเข็ญใจ สมควรได้รับความการุญอย่างยิ่ง ได้ถวายผ้าครึ่งท่อนแด่ พระผู้มีพระภาคพระนามว่าติสสะ ครั้นถวายผ้าครึ่งท่อนแล้ว บันเทิงอยู่ใน สวรรค์ตลอดกัลปหนึ่ง และในกัลปทั้งหลายที่เหลือ เราได้ทำกุศล ในกัลป ที่ ๙๒ แต่กัลปนี้ เราได้ถวายผ้าใดในกาลนั้น ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติ เลย นี้เป็นผลแห่งการถวายผ้า ในกัลปที่ ๕๑ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักร- พรรดิหลายพระองค์ พระนามว่าสมันตาโอทนะ เป็นกษัตริย์จอมชน คุณ วิเศษเหล่านี้คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้ ชัดแจ้งแล้วพระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้. ทราบว่า ท่านพระอัฑฒเจลกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล. จบ อัฑฒเจลกเถราปทาน.

ข้าพเจ้าเป็นคนเข็ญใจ ถึงอาการน่าสงสารอย่างยิ่ง ได้ถวายผ้าครึ่งผืนแด่พระผู้มีพระภาคพระนามว่าติสสะ

ข้าพเจ้าครั้นถวายผ้าครึ่งผืนแล้ว บันเทิงอยู่ในสวรรค์ตลอด ๑ กัป และในกัปทั้งหลายที่เหลือ ข้าพเจ้าได้ทำกุศลไว้แล้ว

ในกัปที่ ๙๒ นับจากกัปนี้ไป ข้าพเจ้าได้ถวายผ้าไว้ในครั้งนั้น จึงไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายผ้า

คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ ข้าพเจ้าได้ทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว ดังนี้แล ได้ทราบว่า ท่านพระอัฑฒเจลกเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้อัฑฒเจลกเถราปทานที่ ๓ จบ

อปทานของท่านพระอัฑฒเจลกเถระมีคำเริ่มต้นว่า ติสฺสสฺสาหํ ภควโต ดังนี้.

พระเถระแม้นี้ได้บำเพ็ญกุศลสมภารในพระพุทธเจ้าองค์ก่อนๆ สั่งสมบุญทั้งหลายอันเป็นอุปนิสัยแก่พระนิพพานในภพนั้นๆ. ในกาลแห่งพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าติสสะ บังเกิดในเรือนของสกุลคนเข็ญใจ เพราะอกุศลกรรมอย่างหนึ่ง เจริญวัยแล้ว ฟังพระสัทธรรมเทศนา มีใจเลื่อมใส ได้ถวายผ้ากึ่งส่วนหนึ่งเพื่อทำจีวร.

ด้วยปีติและโสมนัสนั้นๆ เอง ท่านทำกาละแล้วบังเกิดในสวรรค์ เสวยกามาพจรสมบัติ ๖ ชั้น จุติจากอัตภาพนั้นแล้วเสวยจักรพรรดิสมบัติอันเป็นยอดแห่งมนุษยสมบัติในมนุษย์ทั้งหลาย.

ในพุทธุปบาทกาลนี้ บังเกิดในสกุลมั่งคั่งสกุลหนึ่ง เจริญวัยแล้วฟังพระธรรมเทศนาของพระศาสดามีใจเลื่อมใส บวชแล้วไม่นานนักก็ได้เป็นพระอรหันต์.

ครั้นภายหลังท่านระลึกถึงบุพกรรมของตน เมื่อจะประกาศปุพพจริตาปทาน จึงกล่าวคำมีอาทิว่า ติสฺสสฺสาหํ ภควโต ดังนี้.

คำทั้งหมดนั้นมีอรรถตื้นทั้งนั้นแล. จบอรรถกถาอัฑฒเจลกเถราปทาน -----------------------------------------------------