๓. ปัจจุคคมนิยเถราปทาน (๒๘๓)

|๒๘๕.๑๑| สีหํ ยถา วนจรํ นิสภาชานิยํ ยถา กกุธํ วิลสนฺตํว อาคจฺฉนฺตํ นราสภํ ฯ |๒๘๕.๑๒| สิทฺธตฺถํ โลกปชฺโชตํ สพฺพโลกติกิจฺฉกํ อกาสึ ปจฺจุคฺคมนํ วิปฺปสนฺเนน เจตสา ฯ |๒๘๕.๑๓| จตุนวุเต อิโต กปฺเป ปจฺจุคฺคญฺฉึ นราสภํ ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ปจฺจุคฺคมนิทํ ผลํ ฯ |๒๘๕.๑๔| สตฺตวีเส อิโต กปฺเป เอโก อาสึ ชนาธิโป ปริวาโรติ นาเมน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ |๒๘๕.๑๕| ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปจฺจุคฺคมนิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ ปจฺจุคฺคมนิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

เรามีใจผ่องใส ได้ทำการต้อนรับพระผู้มีพระภาค พระนามว่าสิทธัตถะ ผู้ประเสริฐกว่านระ ส่องโลกให้สว่างไสว ทรงเยียวยาโลกทั้งปวง เสด็จ เที่ยวอยู่ในป่าดังราชสีห์ องอาจดังม้าอาชาไนย สวยงามดังต้นรกฟ้า ซึ่ง กำลังเสด็จมา ในกัลปที่ ๙๔ แต่กัลปนี้ เราได้ต้อนรับพระผู้มีพระภาค ผู้ประเสริฐกว่านระ ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่ง การต้อนรับ ในกัลปที่ ๒๗ แต่กัลปนี้ เราได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ พระองค์หนึ่ง เป็นจอมแห่งชน มีนามว่าปริวาระ มีพลมาก คุณวิเศษ เหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้ง ชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้ ทราบว่า ท่านพระปัจจุคคมนิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล. จบ ปัจจุคคมนิยเถราปทาน

พระผู้มีพระภาค ผู้องอาจกว่านรชน กำลังเสด็จมาเหมือนพญาราชสีห์ท่องเที่ยวไปในป่า เหมือนม้าอาชาไนยตัวองอาจ เหมือนต้นรกฟ้าที่งอกงาม

ข้าพเจ้ามีใจผ่องใสได้กระทำการต้อนรับ พระพุทธเจ้าพระนามว่าสิทธัตถะ ผู้ส่องโลกให้สว่างไสว ทรงเยียวยาสัตว์โลกทั้งปวง

ในกัปที่ ๙๔ นับจากกัปนี้ไป ข้าพเจ้าได้ต้อนรับพระผู้มีพระภาค ผู้องอาจกว่านรชน จึงไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการต้อนรับ

ในกัปที่ ๒๗ นับจากกัปนี้ไป ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิองค์หนึ่งมีพระนามว่าปริวาระ เป็นใหญ่ในหมู่ชน มีพลานุภาพมาก

พึงทราบเรื่องราวในอปทานที่ ๓ ดังต่อไปนี้ :-

บทว่า สีหํ ยถา วนจรํ เชื่อมความว่า ซึ่งพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าสิทธัตถะ ผู้เสด็จเที่ยวไปอยู่ ดุจราชสีห์เที่ยวไปในป่าฉะนั้น.

บทว่า นิสภาชานิยํ ยถา ความว่า โคที่ประเสริฐที่สุดมี ๔ คือ วสภะ นิสภะ วิสภะ อาสภะ.

บรรดาโคที่ประเสริฐที่สุดทั้ง ๔ เหล่านั้น ที่ชื่อว่าวสภะ คือประเสริฐที่สุดของโคร้อยตัว. ที่ชื่อว่านิสภะ คือประเสริฐที่สุดของโคพันตัว. ที่ชื่อว่าวิสภะ คือ ประเสริฐที่สุดของโคแสนตัว. ที่ชื่อว่าอาสภะ ท่านเรียกว่านิสภะ ได้แก่ม้าอาชาไนยซึ่งคล้ายกับโคอุสภราชที่ไม่กลัว ไม่หวั่นไหวฉะนั้น.

บทว่า กกุธํ วิลสนฺตํ ว ความว่า เรามีใจเลื่อมใสเพราะสัมปยุตด้วยศรัทธา พอได้พบเห็นพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าสิทธัตถะ ผู้องอาจผู้สูงสุดกว่านรชนทั้งหลาย งดงามปานประหนึ่งต้นรกฟ้าที่สมบูรณ์ด้วยดอกและใบอ่อนฉะนั้น กำลังเสด็จมาจึงได้กระทำการต้อนรับ. จบอรรถกถาปัจจุคคมนิยเถราปทาน -----------------------------------------------------