๑๖. สุมนวุฐฒปัพพชิตาเถรีคาถา

|๔๑๗.๑๖| ๑๖ สุขํ ตฺวํ วุฑฺฒิเก เสหิ กตฺวา โจเฬน ปารุตา อุปสนฺโต หิ เต ราโค สีติภูตาสิ นิพฺพุตา ฯ สุมนา วุฑฺฒปพฺพชิตา ฯ

ดูกรนางสุมนาผู้เจริญ ท่านจงทำไตรจีวรด้วยท่อนผ้า นุ่งห่มแล้วนอนให้ สบายเถิด เพราะราคะของท่านสงบระงับแล้ว ท่านเป็นผู้มีความเย็นใจ ดับสนิทแล้ว.

สุมนาผู้เฒ่า เธอจงใช้ท่อนผ้าทำจีวรนุ่งห่ม แล้วพักผ่อนตามสบายเถิด เพราะเธอมีราคะสงบระงับแล้ว เป็นผู้เย็น ดับสนิทแล้ว

คาถาว่า สุขํ ตฺวํ วุฑฺฒิเก เสหิ เป็นต้นเป็นคาถาของพระเถรีผู้บวชเมื่อแก่ชื่อสุมนา.

แม้พระเถรีองค์นี้ก็ได้สร้างสมบุญบารมีไว้ในพระพุทธเจ้าองค์ก่อนๆ สั่งสมกุศลไว้ในภพนั้นๆ ในพุทธุปปาทกาลนี้ บังเกิดเป็นพระภคินีของพระเจ้ามหาโกศล ในกรุงสาวัตถี เธอฟังธรรมที่พระศาสดาทรงแสดงแก่พระเจ้าปเสนทิโกศล โดยนัยเป็นต้นว่า ดูก่อนมหาบพิตร บุคคลสี่จำพวกเหล่านี้แล ไม่พึงดูหมิ่นว่าหนุ่ม ดังนี้ได้ความเลื่อมใส ตั้งอยู่ในสรณะและศีลห้า แม้ประสงค์จะบวช ก็ต้องปล่อยให้เวลาล่วงไปนาน เพราะคิดว่า ต้องปฏิบัติดูแลพระเจ้าย่า.

ต่อมาเมื่อพระเจ้าย่าสิ้นพระชนม์แล้ว เธอให้คนถือเครื่องปูลาด เครื่องนุ่งห่มที่มีค่ามาก ไปวิหารกับพระราชา ให้ถวายแก่สงฆ์แล้ว ฟังธรรมในสำนักพระศาสดา ตั้งอยู่ในอนาคามิผล ขอบวช.

พระศาสดาทรงเห็นเธอมีญาณแก่กล้า ได้ภาษิตพระคาถานี้ว่า

ดูก่อนสุมนาผู้เจริญ เธอจงเอาท่อนผ้าทำจีวรนุ่งห่ม

จงพักผ่อนให้สบายเถิด เพราะราคะของเธอสงบแล้ว

เธอเป็นผู้มีความเย็น ดับสนิทแล้ว.

ในเวลาจบคาถา เธอได้บรรลุพระอรหัตพร้อมด้วยปฏิสัมภิทาทั้งหลาย ได้กล่าวคาถานั่นแหละเป็นอุทาน การกล่าวคาถาเป็นอุทานนั้นแล ได้เป็นการพยากรณ์พระอรหัตผลของเธอ เธอบวชในขณะนั้นเอง.

ก็เนื้อความของคาถา

บทว่า วุฑฺฒิเก ได้แก่ ผู้เจริญ คือเจริญโดยวัย แต่พระเถรีเจริญแม้ด้วยคุณมีศีลเป็นต้น ในบาทที่สี่ของคาถาที่พระเถรีกล่าว พึงประกอบบทว่า เธอเป็นผู้มีความเย็น ดับสนิทแล้ว.

คำที่เหลือมีนัยดังกล่าวแล้วนั่นแล.

จบอรรถกถาวุฑฒปัพพชิตสุมนาเถรีคาถาที่ ๑๖ -----------------------------------------------------