๗. ราชปุตตเปตวัตถุ

|๑๒๗.๖๖๑| ๗ ปุพฺเพ กตานํ กมฺมานํ วิปาโก มถเย มนํ รูเป สทฺเท รเส คนฺเธ โผฏฺฐพฺเพ จ มโนรเม ฯ |๑๒๗.๖๖๒| นจฺจํ คีตํ รตึ ขิฑฺฑํ อนุภุตฺวา อนปฺปกํ อุยฺยาเน ปริจาริตฺวา ปวิสนฺโต คิริพฺพชํ ฯ |๑๒๗.๖๖๓| อิสึ สุเนตฺตมทฺทกฺขิ อตฺตทนฺตํ สมาหิตํ อปฺปิจฺฉํ หิรีสมฺปนฺนํ อุญฺเฉ ปตฺตคเต รตํ ฯ |๑๒๗.๖๖๔| หตฺถิกฺขนฺธโต โอรุยฺห ลทฺธา ภนฺเตติ จ พฺรูวิ ตสฺส ปตฺตํ คเหตฺวาน อุจฺจํ ปคฺคยฺห ขตฺติโย ฯ |๑๒๗.๖๖๕| ถณฺฑิเล ปตฺตํ ภินฺทิตฺวา หสมาโน อปกฺกมิ รญฺโญ กิตวสฺสาหํ ปุตฺโต กึ มํ ภิกฺขุ กริสฺสสิ ฯ |๑๒๗.๖๖๖| ตสฺส กมฺมสฺส ผรุสสฺส วิปาโก กฏุโก อหุ ยํ ราชปุตฺโต เวเทสิ นิรยมฺหิ สมปฺปิโต ฯ |๑๒๗.๖๖๗| ฉเฬว จตุราสีติ วสฺสานิ นหุตานิ จ ภุสํ ทุกฺขํ นิคจฺฉิฏฺโฐ นิรเย กตกิพฺพิโส ฯ |๑๒๗.๖๖๘| อุตฺตาโนปิ จ ปจฺจิตฺถ นิกุชฺโช วามทกฺขิโณ อุทฺธํปาโท ฐิโต เจว จิรํ พาโล อปจฺจิถ ฯ |๑๒๗.๖๖๙| พหูนิ วสฺสสหสฺสานิ ปูคานิ นหุตานิ จ ภุสํ ทุกฺขํ นิคจฺฉิฏฺโฐ นิรเย กตกิพฺพิโส ฯ |๑๒๗.๖๗๐| เอตาทิสํ โข กฏุกํ อปฺปทุฏฺฐปโทสินํ ปจฺจนฺติ ปาปกมฺมนฺตา อิสึ อาสชฺช สุพฺพตํ ฯ |๑๒๗.๖๗๑| โส ตตฺถ พหุวสฺสานิ เวทยิตฺวา พหุทุกฺขํ ขุปฺปิปาสหโต นาม เปโต อาสิ ตโต จุโต ฯ |๑๒๗.๖๗๒| เอวมาทีนวํ ญตฺวา อิสฺสรมทสมฺภวํ ปหาย อิสฺสรมทํ นิวาตมนุวตฺตเย ฯ |๑๒๗.๖๗๓| ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปาสํโส โย พุทฺเธสุ สคารโว กายสฺส เภทา สปฺปญฺโญ สคฺคํ โส อุปปชฺชตีติ ฯ ราชปุตฺตเปตวตฺถุ สตฺตมํ ฯ

ผลแห่งกรรมทั้งหลาย ที่พระราชโอรสทำไว้ในชาติก่อนพึงย่ำยีหัวใจ พระราชโอรสได้เสวยรูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ อันน่ารื่นรมย์ ใจ และการฟ้อนรำขับร้อง ความยินดี ความสนุกสนานเป็นอันมาก เสด็จเที่ยวไปในสวนแล้วเข้าไปสู่เมืองราชคฤห์ ได้ทรงเห็นพระปัจเจก- พุทธเจ้านามว่าสุเนตตะ ผู้มีตนอันฝึกแล้วมีจิตตั้งมั่น มักน้อย สมบูรณ์ ด้วยหิริ ยินดีในอาหารเฉพาะที่มีอยู่ในบาตร เสด็จลงจากคอช้างแล้ว ตรัสถามว่า ได้อะไรบ้าง พระผู้เป็นเจ้า แล้วทรงจับบาตรของพระปัจเจก- พุทธเจ้ายกขึ้นสูง แล้วทุ่มลงที่พื้นดินให้แตก ทรงพระสรวล หลีกไป หน่อยหนึ่งได้ตรัสกะพระปัจเจกพุทธเจ้า ผู้แลดูอยู่ด้วยอำนาจความกรุณา ว่า เราเป็นพระราชโอรสของพระเจ้ากิตวัสสะ แน่ะภิกษุ ท่านจักทำอะไร เรา พระราชโอรสได้เสวยผลอันเผ็ดร้อนแห่งกรรมอันหยาบช้านั้นเพรียบ พร้อมแล้วในนรก พระราชโอรสผู้เป็นพาลทำบาปหยาบช้าไว้ จึงได้ ประสบทุกข์อันกล้าแข็งอยู่ในนรก ๘๔,๐๐๐ ปี นอนหงายบ้าง นอน คว่ำบ้าง นอนตะแคงซ้ายบ้าง นอนตะแคงขวาบ้าง เท้าชี้ขึ้นข้างบนบ้าง หมกไหม้อยู่สิ้นกาลนาน ทำบาปหยาบช้าไว้ จึงได้ประสบทุกข์อันกล้า แข็งในนรกหลายหมื่นปีเป็นอันมาก บุคคลผู้มีการงานอันลามก พากัน ประทุษร้ายฤาษีผู้ไม่ประทุษร้ายต่อผู้ประทุษร้ายมีวัตรอันงาม ย่อมได้เสวย ทุกข์อันเผ็ดร้อนอย่างยิ่งเห็นปานนี้แล เปรตผู้เป็นพระราชบุตรเสวยทุกข์ เป็นอันมากในนรกนั้นสิ้นปีเป็นอันมาก จุติจากนรกแล้วมาเกิดเป็นเปรต อดอยากอีก บุคคลรู้โทษอันเกิดเพราะอำนาจแห่งความมัวเมาในความ เป็นใหญ่อย่างนี้แล้ว พึงละความมัวเมาในความเป็นใหญ่เสีย แล้วพึง ประพฤติอ่อนน้อมต่อผู้ควรอ่อนน้อม ผู้ใดมีความเคารพในพระพุทธเจ้า พระธรรมและพระสงฆ์ ผู้นั้นอันบุคคลพึงสรรเสริญในปัจจุบัน ผู้นั้น เป็นคนมีปัญญา เมื่อตายไป ย่อมเข้าถึงสวรรค์. จบ ราชปุตตเปตวัตถุที่ ๗.

พระราชโอรสจึงได้เสวยการฟ้อนรำ ขับร้อง ความยินดี และความสนุกสนานเป็นอันมาก ทรงได้รับการบำรุงบำเรอในพระราชอุทยานแล้ว จึงเสด็จเข้าไปยังภูเขาคิริพพชะ

ได้ทรงทอดพระเนตรเห็นพระปัจเจกพุทธะนามว่า สุเนตร ผู้แสวงหาคุณอันประเสริฐ ฝึกฝนตนแล้ว มีจิตตั้งมั่น ปรารถนาน้อย สมบูรณ์ด้วยหิริ ยินดีเฉพาะอาหารที่อยู่ในบาตรซึ่งได้มาด้วยภิกขาจาร

จึงเสด็จลงจากคอช้างแล้วได้ตรัสถามว่า ได้ภิกษาบ้างไหม พระคุณเจ้า ถือตัวว่าเป็นกษัตริย์ ทรงจับบาตรของพระปัจเจกพุทธะนั้นชูขึ้น

แล้วทุ่มทำลายบาตรที่พื้นดินแข็ง ทรงพระสรวล หลีกไป(หน่อยหนึ่ง)แล้วตรัสว่า เราเป็นพระราชโอรสของพระเจ้ากิตวะ ท่านจักทำอะไรเราได้

กรรมหยาบช้ามีผลเผ็ดร้อน ซึ่งพระราชโอรสผู้แออัดอยู่ในนรกเสวยแล้ว

พระราชโอรสทำบาปหยาบช้าไว้ จึงได้ประสบทุกข์แสนสาหัสอยู่ในนรก ๘๔๐,๐๐๐ ปี รวม ๖ ครั้ง

เธอทำบาปหยาบช้าไว้ จึงประสบทุกข์แสนสาหัสอยู่ในนรกหลายพัน หลายหมื่นปี

บุคคลผู้มีการกระทำอันเป็นบาป พากันระรานฤๅษีผู้ไม่ประทุษร้ายต่อผู้ประทุษร้าย ผู้มีข้อปฏิบัติดีงาม จึงได้เสวยทุกข์เผ็ดร้อนอย่างยิ่งเช่นนี้

เปรตผู้เป็นราชบุตรนั้นเสวยทุกข์เป็นอันมากในนรกหลายแสนปี จุติจากนรกแล้วมาเกิดเป็นเปรตชื่อขุปปิปาสหตะ

นรชนทราบถึงโทษ ซึ่งเกิดมีด้วยอำนาจความเมาในความเป็นใหญ่อย่างนี้แล้ว พึงละความเมาในความเป็นใหญ่เสีย แล้วประพฤติอ่อนน้อมถ่อมตนอยู่เสมอ

ผู้มีปัญญา มีความเคารพในพระพุทธเจ้า พระธรรม และพระสงฆ์ เป็นผู้ควรแก่การสรรเสริญในปัจจุบันนี่แหละ เมื่อตายไปย่อมเข้าถึงสวรรค์ ราชปุตตเปตวัตถุที่ ๗ จบ ๘. คูถขาทกเปตวัตถุ เรื่องเปรตกินคูถ (พระมหาโมคคัลลานเถระถามเปรตตนหนึ่งว่า)

พระศาสดาเมื่อเสด็จประทับในพระเชตวันมหาวิหาร ทรงปรารภเปรตราชบุตร ได้ตรัสพระคาถานี้มีคำเริ่มต้นว่า ปุพฺเพ กตานํ กมฺมานํ ดังนี้

ในเรื่องนั้น ในอดีตกาล โอรสของพระเจ้ากิตวะ ผิดในพระปัจเจกพุทธเจ้าในอดีตไหม้ในนรกหลายพันปี ด้วยเศษแห่งวิบากของกรรมนั้นนั่นแหละ เขาจึงเกิดในหมู่เปรต ท่านประสงค์เอาว่า เปรตราชบุตร ในที่นี้.

เรื่องของเปรตราชบุตรนั้นมาโดยพิสดารในเรื่องสานุวาสิเปรต ในหนหลังนั่นแล เพราะฉะนั้น ควรถือเอาโดยนัยที่กล่าวแล้วในเรื่องสานุวาสิเปรตนั่นเอง.

จริงอยู่ ในกาลนั้น เมื่อพระเถระกล่าวประวัติของเปรตผู้เป็นญาติของตน พระศาสดาจึงตรัสว่า ไม่ใช่เปรตผู้เป็นญาติของท่านอย่างเดียวเท่านั้น โดยที่แท้ แม้ท่านก็จากโลกนี้ ไปเป็นเปรต เสวยทุกข์อย่างใหญ่ในอัตภาพ อันเป็นอดีตโดยลำดับ ดังนี้ อันพระเถระนั้นทูลอาราธนาแล้ว จึงตรัสเปตวัตถุนี้ว่า :-

ผลแห่งกรรมทั้งหลายที่พระราชโอรสได้ทำไว้ในชาติก่อน พึงย่ำยีหัวใจ พระราชโอรสได้เสวยรูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะอันน่ารื่นรมย์ใจและการฟ้อนรำขับร้อง ความยินดี ความสนุกสนานเป็นอันมาก เสด็จเที่ยวไปในสวนแล้วเสด็จเข้าไปยังเมืองราชคฤห์ ได้ทรงเห็นพระปัจเจกพุทธเจ้านามว่าสุเนตตะ ผู้มีตนอันฝึกแล้ว มีจิตตั้งมั่น มักน้อย สมบูรณ์ด้วยหิริ ยินดีในอาหาร เฉพาะที่มีอยู่ในบาตร จึงเสด็จลงจากคอช้าง แล้วตรัสถามว่า ได้อะไรบ้าง พระผู้เป็นเจ้า แล้วจับบาตรของพระปัจเจกพุทธเจ้ายกขึ้นสูงแล้วทุ่มลงที่พื้นดินให้แตก ทรงพระศรวลหลีกไปหน่อยหนึ่ง ได้ตรัสกะพระปัจเจกพุทธเจ้าผู้แลดูอยู่ด้วยอำนาจความกรุณาว่าเราเป็นโอรสของพระเจ้ากิตวะ แน่ะภิกษุ ท่านจักทำอะไรเรา

พระราชโอรสยัดเยียด (ตก) อยู่ในนรก ได้เสวยผลอันเผ็ดร้อนของกรรมอันหยาบช้านั้น พระราชโอรสผู้เป็นพาล ทำบาปหยาบช้าไว้ จึงได้ประสบทุกข์อันกล้าแข็งอยู่ในนรก ๘๔,๐๐๐ ปี นอนหงายบ้าง นอนคว่ำบ้าง นอนตะแคงซ้ายบ้าง นอนตะแคงขวาบ้าง เท้าชี้ขึ้นข้างบนบ้าง ยืนอยู่อย่างนั้นบ้าง หมกไหม้อยู่สิ้นกาลนาน ทำบาปหยาบช้าไว้ จึงได้ประสบทุกข์อันกล้าแข็งในนรก หลายหมื่นปีเป็นอันมาก

บุคคลผู้มีการงานอันลามก พากันประทุษร้ายฤๅษีผู้ไม่ประทุษร้ายต่อผู้ประทุษร้าย ผู้มีวัตรอันงาม ได้เสวยทุกข์อันเผ็ดร้อนอย่างยิ่งเห็นปานนี้ และเปรตผู้เป็นพระราชโอรสเสวยทุกข์เป็นอันมากในนรกนั้นสิ้นหลายปี จุติจากนรกแล้วมาเกิดเป็นเปรตอดอยากอีก

บุคคลรู้โทษอันเกิดเพราะอำนาจความมัวเมาในความเป็นใหญ่อย่างนี้แล้ว พึงละความมัวเมาในความเป็นใหญ่เสีย แล้วพึงประพฤติอ่อนน้อมต่อผู้ควรอ่อนน้อม

ผู้ใดมีความเคารพในพระพุทธเจ้า พระธรรมและพระสงฆ์ ผู้นั้นอันบุคคลพึงสรรเสริญในปัจจุบัน เป็นคนมีปัญญา เมื่อตายไปย่อมเข้าถึงสวรรค์.

บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า ปุพฺเพ กตานํ กมฺมานํ วิปาโกมถเย มนํ ความว่า ผลแห่งอกุศลกรรมที่พระราชโอรสกระทำไว้ในชาติก่อน เกิดเป็นผลอันยิ่ง ย่ำยี ครอบงำ จิตของคนอันธพาล. อธิบายว่า พึงยังประโยชน์ของตนให้เกิดขึ้น โดยมุ่งจะทำความพินาศให้แก่คนเหล่าอื่น.

บัดนี้ เพื่อจะแสดงผลแห่งอกุศลกรรมนั้นอันเป็นเครื่องย่ำยีจิต พร้อมด้วยอารมณ์ ท่านจึงกล่าวคำมีอาทิว่า รูป เสียง ดังนี้.

บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า รูเป ได้แก่ เพราะเหตุแห่งรูป. อธิบายว่า เพราะได้รูปารมณ์ตามที่ปรารถนา ที่น่าชอบใจเป็นนิมิต.

แม้ในบทว่า สทฺเท ดังนี้เป็นต้น ก็นัยนี้เหมือนกัน.

เมื่อจะทรงแสดงกำหนดความที่กล่าวแล้วโดยทั่วไป โดยเป็นความไม่ทั่วไปอย่างนี้ จึงตรัสคำมีอาทิว่า การฟ้อน การขับ ดังนี้.

บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า รตึ ได้แก่ ซึ่งความยินดีในกาม.

บทว่า ขิฑฺฑํ ได้แก่ การเล่นด้วยสหายเป็นต้น.

บทว่า คิริพฺพชํ ได้แก่ กรุงราชคฤห์.

บทว่า อิสึ ความว่า ชื่อว่าฤๅษี เพราะอรรถว่าแสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่มีศีลขันธ์เป็นต้น อันเปนของพระอเสกขะ.

บทว่า สุเนตฺตํ ได้แก่ อตฺตทนฺตํ ได้แก่ ผู้มีจิตอันฝึกแล้วด้วยการฝึกอย่างสูง.

บทว่า สมาหิตํ ได้แก่ ผู้มีจิตตั้งมั่นแล้วด้วยสมาธิอันสัมปยุตต์ด้วยพระอรหัตตผล.

บทว่า อุญฺเฉ ปตฺตคเต รตํ ได้แก่ ผู้ยินดี คือสันโดษในอาหารที่อยู่ในบาตร คือที่นับเนื่องในบาตร อันได้มาด้วยการแสวงหา คือด้วยการภิกษาจาร.

บทว่า ลทฺธา ภนฺเตติ จาพฺรวิ ความว่า ตรัสเพื่อให้เกิดความคุ้นเคยว่า ท่านขอรับ ท่านภิกษาบ้างไหม.

บทว่า อุจฺจํ ปคฺคยฺห ได้แก่ ยกบาตรขึ้นให้สูง.

บทว่า ถณฺฑิเล ปตฺตํ ภินฺทิตฺวา ได้แก่ ทำลายบาตรให้แตกโยนไปในภูมิประเทศอันแข็ง.

บทว่า อปกฺกมิ ได้แก่ หลีกไปหน่อยหนึ่ง.

ก็พระราชโอรสเมื่อจะหลีกไปหน่อยหนึ่ง. ก็พระราชโอรสเมื่อจะหลีกไปจึงกล่าวว่า เราเป็นโอรสของพระเจ้ากิตวะ ดูก่อนภิกษุ ท่านจักทำอะไรเราดังนี้ กะพระปัจเจกพุทธเจ้าผู้แลดูด้วยความกรุณาว่า คนอันธพาลได้ทำความพินาศอันใหญ่หลวงให้แก่ตน โดยเหตุอันไม่สมควรเลย.

บทว่า ผรุสสฺส แปลว่า หยาบช้า.

บทว่า กฏโก แปลว่า ไม่น่าปรารถนา.

บทว่า ยํ โยควิปากํ แปลว่า วิบากใด.

บทว่า สมปฺปิโต ได้แก่ ติดอยู่แล้ว.

บทว่า ฉเฬว จตุราสีติ วสฺสานิ นหุตานิ จ ความว่า นอนหงาย นอนคว่ำ นอนตะแคงซ้าย นอนตะแคงขวา เอาเท้าขึ้นบนหัวห้อยลงและยืนอยู่ตามเดิม อย่างละ ๘๔,๐๐๐ ปีรวมเป็น ๖ ครั้งๆ ละ ๘๔,๐๐๐ ปี ด้วยเหตุนั้น ท่านจึงกล่าวว่า

พระราชโอรสผู้เป็นอันธพาล หมกไหม้ในนรก คือนอนหงาย นอนคว่ำ นอนตะแคงซ้าย นอนตะแคงขวา เอาเท้าขึ้นข้างบนหัวลงล่างและยืนอยู่ตามปกติ สิ้นกาลนาน.

ก็เพราะเหตุที่มีหลายหมื่นปี ฉะนั้น ท่านจึงเรียกว่า นหุตานิ หลายหมื่นปี.

บทว่า ภุสํ ทุกฺขํ นิคจฺฉิตฺโถ ความว่า ประสบทุกข์อย่างยิ่ง.

บทว่า ปูคานิ ได้แก่ ในการประชุมแห่งปี แต่ในคาถานี้และในคาถาต้น พึงเห็นว่า เป็นทุติยาวิภัติลงในอรรถแห่งอัจจันตสังโยค แปลว่า ตลอด.

บทว่า เอตาทิส คือ เห็นปานนั้น.

บทว่า กฏกํ ได้แก่ ทุกข์หนักนี้ เป็นการแสดงออกแห่งนปุํสกลิงค์ เหมือนในประโยคว่า นั่ง ณ ส่วนข้างหนึ่งเป็นต้น.

มีวาจาประกอบความว่า บุคคลผู้มีการงานอันลามก พากันประทุษร้าย คือรุกรานฤๅษีผู้ไม่ประทุษร้ายต่อผู้ประทุษร้าย คือผู้มีวัตรดี ย่อมประสบทุกข์เห็นปานนี้ อันเผ็ดร้อนยิ่งนัก.

บทว่า โส ได้แก่ เปรตราชบุตรนั้น.

บทว่า ตตฺถ คือ ในนรก.

บทว่า เวทยิตฺวา แปลว่า เสวย.

บทว่า นาม ได้แก่ โดยความเป็นผู้ปรากฏโดยแจ้งชัด.

บทว่า ตโต จุโต ได้แก่ จุติจากนรก.

คำที่เหลือมีนัยดังกล่าวแล้วนั่นแล.

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงให้มหาชนผู้ประชุมกันในที่นั้นเกิดความสังเวช ด้วยกถาว่าด้วยราชบุตรเปรตอย่างนี้แล้ว จึงประกาศสัจจะยิ่งๆ ขึ้นไป.

ในเวลาจบสัจจะ ชนเป็นอันมากบรรลุโสดาปัตติผลเป็นต้น ฉะนี้แล.

จบอรรถกถาราชปุตตเปตวัตถุที่ ๗ -----------------------------------------------------