๑. ปัพพัชชาสูตร

ข้าพเจ้าจักสรรเสริญการบรรพชา อย่างที่พระผู้มีพระภาค ผู้มีพระจักษุทรงบรรพชา และอย่างที่พระองค์ทรงพิจารณารอบคอบ จึงพอพระทัยการบรรพชา

พระพุทธองค์ทรงเห็นว่าการอยู่ครองเรือนนี้ คับแคบ เป็นบ่อเกิดธุลีคือกิเลส และทรงเห็นว่า การบรรพชาปลอดโปร่ง จึงเสด็จออกบรรพชา

พระพุทธองค์ครั้นบรรพชาแล้ว ทรงเว้นบาปกรรมทางกายและละวจีทุจริตได้ ทรงชำระอาชีวะให้หมดจด

พระเจ้าพิมพิสารประทับยืนอยู่บนปราสาท ได้ทอดพระเนตรเห็นพระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ครั้นได้ทรงเห็นพระพุทธองค์ทรงสมบูรณ์ด้วยพระลักษณะ จึงได้ตรัสดังนี้ว่า

ท่านผู้เจริญทั้งหลาย พวกท่านจงพิจารณาดูภิกษุรูปนี้เถิด ภิกษุรูปนี้มีรูปร่างงาม สมส่วน สะอาด เยื้องย่างโดยสำรวม และทอดสายตาเพียงชั่วแอก

มีจักษุทอดลง มีสติ ภิกษุรูปนี้ หาเหมือนกับผู้ออกบวชจากตระกูลต่ำไม่ ราชทูตทั้งหลายจงรีบไปสืบดูให้รู้ว่า ภิกษุรูปนี้จะจาริกไปไหน

ราชทูตที่พระเจ้าพิมพิสารทรงส่งไปนั้น ได้เดินตามหลังไปเพื่อสืบดูว่า ภิกษุรูปนั้นจะจาริกไปไหน และพักอยู่ที่ไหน

พระพุทธองค์เสด็จไปตามลำดับบ้าน ทรงคุ้มครองอินทรีย์ ทรงสำรวมดีแล้ว มีสติสัมปชัญญะมั่นคง ทรงรับบิณฑบาตแต่พอประมาณ

พระมุนีเสด็จเที่ยวบิณฑบาต แล้วเสด็จออกจากพระนคร เสด็จขึ้นไปยังปัณฑวบรรพตด้วยทรงดำริว่า จะประทับอยู่ ณ ที่นั้น

ราชทูตทั้ง ๓ เห็นพระพุทธองค์เสด็จเข้าไปสู่ที่พัก จึงพากันเข้าไปเฝ้า ส่วนราชทูตคนหนึ่ง กลับมากราบทูลพระเจ้าพิมพิสารว่า

พระเจ้าพิมพิสารทรงสดับคำของราชทูตแล้ว ทรงรีบเสด็จไปยังภูเขาปัณฑวะ โดยพระราชพาหนะชั้นเยี่ยม

ท้าวเธอได้เสด็จไปจนสุดทางที่พระราชพาหนะจะสามารถไปได้ จึงเสด็จลงจากพระราชพาหนะ เสด็จพระราชดำเนินต่อไปด้วยพระบาท เข้าไปถึงปัณฑวบรรพตนั้นแล้วประทับนั่ง

ท้าวเธอครั้นประทับนั่งแล้ว ได้ทรงสนทนาปราศรัยเป็นธรรมเนียมระลึกถึงกัน ครั้นผ่านการสนทนาปราศรัยแล้วได้ตรัสดังนี้ว่า

พระคุณเจ้ายังหนุ่มแน่น เพิ่งผ่านปฐมวัยเมื่อไม่นานนี้ ถึงพร้อมด้วยความผุดผ่องแห่งวรรณะ เหมือนกษัตริย์สุขุมาลชาติ

ข้าพเจ้าจะมอบโภคสมบัติให้ ขอท่านจงเป็นจอมทัพยังหมู่พลกายให้งดงาม บริโภคสมบัติอยู่เถิด พระคุณเจ้าจงบอกชาติกำเนิดด้วยเถิด

(พระพุทธองค์ตรัสดังนี้) มหาบพิตร มีชนบทแห่งหนึ่งตั้งอยู่ในแคว้นโกศล ตรงด้านข้างหิมวันตประเทศ เป็นเมืองที่มั่งคั่ง ประชาชนขยันขันแข็ง

อาตมภาพเห็นโทษในกามทั้งหลาย เห็นการออกบวชว่าเป็นทางเกษม จะจาริกไปเพื่อบำเพ็ญเพียร ใจของอาตมภาพ ยินดีในการบำเพ็ญเพียรนั้นปัพพัชชาสูตรที่ ๑ จบ

|๓๕๔.๘๓๐| ๑ ปพฺพชฺชํ กิตฺตยิสฺสามิ ยถา ปพฺพชิ จกฺขุมา ยถา วีมํสมาโน โส ปพฺพชฺชํ สมโรจยิ ฯ |๓๕๔.๘๓๑| สมฺพาโธยํ ฆราวาโส รชสฺสายตนํ อิติ อพฺโภกาโส จ ปพฺพชฺชา อิติ ทิสฺวาน ปพฺพชิ ฯ |๓๕๔.๘๓๒| ปพฺพชิตฺวาน กาเยน ปาปกมฺมํ วิวชฺชยิ วจีทุจฺจริตํ หิตฺวา อาชีวํ ปริโสธยิ ฯ |๓๕๔.๘๓๓| อคมา ราชคหํ พุทฺโธ มคธานํ คิริพฺพชํ ปิณฺฑาย อภิหาเรสิ อากิณฺณวรลกฺขโณ ฯ |๓๕๔.๘๓๔| ตมทฺทสา พิมฺพิสาโร ปาสาทสฺมึ ปติฏฺฐิโต ทิสฺวา ลกฺขณสมฺปนฺนํ อิมมตฺถํ อภาสถ |๓๕๔.๘๓๕| อิมํ โภนฺโต นิสาเมถ อภิรูโป พฺรหฺมา สุจิ จรเณน เจว สมฺปนฺโน ยุคมตฺตญฺจ เปกฺขติ |๓๕๔.๘๓๖| โอกฺขิตฺตจกฺขุ สติมา นายํ นีจกุลามิว ราชทูตาภิธาวนฺตุ กุหึ ภิกฺขุ คมิสฺสติ ฯ |๓๕๔.๘๓๗| เต เปสิตา ราชทูตา ปิฏฺฐิโต อนุพนฺธิสุํ กุหึ คมิสฺสติ ภิกฺขุ กตฺถ วาโส ภวิสฺสติ ฯ |๓๕๔.๘๓๘| สปทานํ จรมาโน คุตฺตทฺวาโร สุสํวุโต ขิปฺปํ ปตฺตํ อปูเรสิ สมฺปชาโน ปติสฺสโต ฯ |๓๕๔.๘๓๙| ส ปิณฺฑจารํ จริตฺวา นิกฺขมฺม นครา มุนิ ปณฺฑวํ อภิหาเรสิ เอตฺถ วาโส ภวิสฺสติ ฯ |๓๕๔.๘๔๐| ทิสฺวาน วาสูปคตํ ตโย ทูตา อุปาวิสุํ เอโก จ ทูโต อาคนฺตฺวา ราชิโน ปฏิเวทยิ |๓๕๔.๘๔๑| เอส ภิกฺขุ มหาราช ปณฺฑวสฺส ปุรกฺขโต นิสินฺโน พฺยคฺฆุสโภว สีโหว คิริคพฺภเร ฯ |๓๕๔.๘๔๒| สุตฺวาน ทูตวจนํ ภทฺรยาเนน ขตฺติโย ตรมานรูโป นิยฺยาสิ เยน ปณฺฑวปพฺพโต ฯ |๓๕๔.๘๔๓| ส ยานภูมึ ยายิตฺวา ยานา โอรุยฺห ขตฺติโย ปตฺติโก อุปสงฺกมฺม อาสชฺช นํ อุปาวิสิ ฯ |๓๕๔.๘๔๔| นิสชฺช ราชา สมฺโมทิ กถํ สาราณิยํ ตโต กถํ โส วีติสาเรตฺวา อิมมตฺถํ อภาสถ |๓๕๔.๘๔๕| ยุวา จ ทหโร จาปิ ปฐมุปฺปตฺติโต สุสู วณฺณาโรเหน สมฺปนฺโน ชาติมา วิย ขตฺติโย |๓๕๔.๘๔๖| โสภยนฺโต อนีกคฺคํ นาคสงฺฆปุรกฺขโต ททามิ โภเค ภุญฺชสฺสุ ชาตึ อกฺขาหิ ปุจฺฉิโต ฯ |๓๕๔.๘๔๗| อุชุํ ชนปโท ราช หิมวนฺตสฺส ปสฺสโต ธนวิริเยน สมฺปนฺโน โกสลสฺส นิเกติโน |๓๕๔.๘๔๘| อาทิจฺจา นาม โคตฺเตน สากิยา นาม ชาติยา ตมฺหา กุลา ปพฺพชิโต (มฺหิ) น กาเม อภิปตฺถยํ |๓๕๔.๘๔๙| กาเมสฺวาทีนวํ ทิสฺวา เนกฺขมฺมํ ทฏฺฐุ เขมโต ปธานาย คมิสฺสามิ เอตฺถ เม รญฺชตี มโนติ ฯ ปพฺพชฺชาสุตฺตํ ปฐมํ ฯ ------------

ข้าพเจ้าจักสรรเสริญบรรพชา อย่างที่พระพุทธเจ้าผู้มีพระจักษุ ทรงบรรพชา ข้าพเจ้าจักสรรเสริญบรรพชา อย่างที่พระพุทธ- เจ้าพระองค์นั้นทรงทดลองอยู่ ทรงพอพระทัยบรรพชา ด้วยดี พระพุทธเจ้าทรงเห็นว่า ฆราวาสนี้คับแคบ เป็นบ่อ เกิดแห่งธุลี และทรงเห็นว่า บรรพชาปลอดโปร่ง จึงทรง บรรพชา พระพุทธเจ้าครั้นทรงบรรพชาแล้ว ทรงเว้นบาปกรรม ทางกาย ทรงละวจีทุจริต ทรงชำระอาชีพให้หมดจด พระ พุทธเจ้ามีพระลักษณะอันประเสริฐมากมาย ได้เสด็จถึงกรุง ราชคฤห์ เสด็จเที่ยวไปยังคิริพชนคร แคว้นมคธ เพื่อ บิณฑบาตพระเจ้าพิมพิสารประทับยืนอยู่บนปราสาท ได้ทอด พระเนตรเห็นพระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ผู้สมบูรณ์ด้วยลักษณะ จึงได้ตรัสเนื้อความนี้ว่า แน่ะท่านผู้เจริญทั้งหลาย ท่านทั้งหลาย จงดูภิกษุรูปนี้เถิด ภิกษุรูปนี้มีรูปงามสมบูรณ์ มีฉวีวรรณ บริสุทธิ์ ถึงพร้อมด้วยการเที่ยวไป และเพ่งดูเพียงชั่วแอก มีจักษุทอดลง มีสติ ภิกษุรูปนี้หาเหมือนผู้บวชจากสกุลต่ำ ไม่ ราชทูตทั้งหลายจงรีบไปเถิด เพื่อทราบว่าภิกษุรูปนี้จัก ไป ณ ที่ไหน ราชทูตที่พระเจ้าพิมพิสารส่งไปเหล่านั้น ได้ติดตามไปข้างหลังเพื่อทราบว่า ภิกษุรูปนี้จะไปที่ไหน จักอยู่ ณ ที่ไหน พระพุทธเจ้าเสด็จไปตามลำดับตรอก ทรง คุ้มครองทวาร สำรวมดีแล้ว มีพระสติสัมปชัญญะ ได้ทรง ยังบาตรให้เต็มเร็ว พระองค์ผู้เป็นมุนี เสด็จเที่ยวบิณฑบาต แล้ว เสด็จออกจากพระนคร เสด็จไปยังปัณฑวบรรพต ด้วยทรงพระดำริว่า จักประทับอยู่ ณ ที่นั้น ราชทูตทั้ง ๓ เห็นพระพุทธเจ้าเสด็จเข้าไปสู่ที่ประทับ จึงพากันเข้าไปเฝ้า คนหนึ่งกลับมากราบทูลแต่พระราชาว่า ขอเดชะ ภิกษุรูปนั้น นั่งอยู่เบื้องหน้าภูเขาปัณฑวะ เหมือนเสือโคร่ง โคอุสุภราช และราชสีห์ในถ้ำ ฉะนั้น พระมหากษัตริย์ ทรงสดับคำของ ราชทูตแล้ว รีบด่วนเสด็จไปยังปัณฑวบรรพตด้วยยานอันอุดม ท้าวเธอเสด็จไปตลอดพื้นที่แห่งยานแล้ว เสด็จลงจากยาน เสด็จพระราชดำเนินด้วยพระบาท เข้าไปถึงปัณฑวบรรพตนั้น แล้ว ประทับนั่ง ครั้นแล้วได้ทรงสนทนาปราศรัย ครั้นผ่าน การปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว ได้ตรัสเนื้อความนี้ว่า ท่านยังหนุ่มแน่น ตั้งอยู่ในปฐมวัย สมบูรณ์ด้วยความเฟื่อง ฟูแห่งวรรณะ เหมือนกษัตริย์ผู้มีพระชาติ ท่านยังหมู่พล ให้งามอยู่ ผู้อันหมู่ประเสริฐห้อมล้อมแล้ว ข้าพเจ้าจะให้ โภคสมบัติ ขอเชิญท่านบริโภคโภคสมบัติเถิด ท่านอัน ข้าพเจ้าถามแล้วขอจงบอกชาติแก่ข้าพเจ้าเถิด ฯ พระพุทธเจ้าตรัสพระคาถาตอบว่า ดูกรมหาบพิตร ชนบทแห่งแคว้นโกศลซึ่งเป็นที่อยู่ข้าง หิมวันตประเทศ สมบูรณ์ด้วยทรัพย์และความเพียร อาตมภาพ โดยโคตรชื่ออาทิตย์ โดยชาติชื่อศากยะ ไม่ปรารถนากาม เป็นผู้ออกบวชจากสกุลนั้น อาตมภาพเห็นโทษในกาม ทั้งหลาย เห็นการบรรพชาเป็นที่ปลอดโปร่ง จักไปเพื่อความ เพียร ใจของอาตมภาพยินดีในความเพียรนี้ ฯ จบปัพพชาสูตรที่ ๑