๖. อัฏฐมกัสสอินทริยกถา ว่าด้วยอินทรีย์ของบุคคลที่ ๘

อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส นตฺถิ สทฺธินฺทฺริยนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส นตฺถิ สทฺธาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

สกวาที บุคคลที่ ๘ ไม่มีสัทธินทรีย์ หรือ? ปรวาที ถูกแล้ว ส. บุคคลที่ ๘ ไม่มีศรัทธา หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส นตฺถิ วิริยินฺทฺริยํ ฯเปฯ นตฺถิ สตินฺทฺริยํ ฯเปฯ นตฺถิ สมาธินฺทฺริยํ ฯเปฯ นตฺถิ ปญฺญินฺทฺริยนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส นตฺถิ ปญฺญาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. บุคคลที่ ๘ ไม่มีวิริยินทรีย์ ฯลฯ ไม่มีสตินทรีย์ ฯลฯ ไม่มีสมาธินทรีย์ ฯลฯ ไม่มีปัญญินทรีย์ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. บุคคลที่ ๘ ไม่มีปัญญา หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส อตฺถิ สทฺธาติ ฯ อามนฺตา ฯ อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส อตฺถิ สทฺธินฺทฺริยนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส อตฺถิ วิริยํ ฯเปฯ อตฺถิ สติ อตฺถิ สมาธิ ฯเปฯ อตฺถิ ปญฺญาติ ฯ อามนฺตา ฯ อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส อตฺถิ ปญฺญินฺทฺริยนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. บุคคลที่ ๘ มีศรัทธา หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. บุคคลที่ ๘ มีสัทธินทรีย์ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. บุคคลที่ ๘ มีวิริยะ ฯลฯ มีสติ ฯลฯ มีสมาธิ ฯลฯ มีปัญญา หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. บุคคลที่ ๘ มีปัญญินทรีย์ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส อตฺถิ มโน อตฺถิ มนินฺทฺริยนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส อตฺถิ สทฺธา อตฺถิ สทฺธินฺทฺริยนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส อตฺถิ มโน อตฺถิ มนินฺทฺริยนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส อตฺถิ ปญฺญา อตฺถิ ปญฺญินฺทฺริยนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. บุคคลที่ ๘ มีมโน มีมนินทรีย์ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. บุคคลที่ ๘ มีศรัทธา มีสัทธินทรีย์ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. บุคคลที่ ๘ มีมโน มีมนินทรีย์ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. บุคคลที่ ๘ มีปัญญา มีปัญญินทรีย์ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส อตฺถิ โสมนสฺสํ อตฺถิ โสมนสฺสินฺทฺริยํ ฯเปฯ อตฺถิ ชีวิตํ อตฺถิ ชีวิตินฺทฺริยนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส อตฺถิ สทฺธา อตฺถิ สทฺธินฺทฺริยนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส อตฺถิ ชีวิตํ อตฺถิ ชีวิตินฺทฺริยนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส อตฺถิ วิริยํ ฯเปฯ อตฺถิ ปญฺญา อตฺถิ ปญฺญินฺทฺริยนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. บุคคลที่ ๘ มีโสมนัส มีโสมนัสสินทรีย์ ฯลฯ มีชีวิต มีชีวิตินทรีย์ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. บุคคลที่ ๘ มีศรัทธา มีสัทธินทรีย์ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. บุคคลที่ ๘ มีชีวิต มีชีวิตินทรีย์ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. บุคคลที่ ๘ มีวิริยะ ฯลฯ มีปัญญา มีปัญญินทรีย์ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส อตฺถิ สทฺธา นตฺถิ สทฺธินฺทฺริยนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส อตฺถิ มโน นตฺถิ มนินฺทฺริยนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. บุคคลที่ ๘ มีศรัทธา แต่ไม่มีสัทธินทรีย์ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. บุคคลที่ ๘ มีมโน แต่ไม่มีมนินทรีย์ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส อตฺถิ สทฺธา นตฺถิ สทฺธินฺทฺริยนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส อตฺถิ โสมนสฺสํ นตฺถิ โสมนสฺสินฺทฺริยํ ฯเปฯ อตฺถิ ชีวิตํ นตฺถิ ชีวิตินฺทฺริยนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. บุคคลที่ ๘ มีศรัทธา แต่ไม่มีสัทธินทรีย์ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. บุคคลที่ ๘ มีโสมนัส แต่ไม่มีโสมนัสสินทรีย์ ฯลฯ มีชีวิต แต่ไม่มีชีวิตินทรีย์ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส อตฺถิ ปญฺญา นตฺถิ ปญฺญินฺทฺริยนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส อตฺถิ มโน นตฺถิ มนินฺทฺริยนฺติ ฯเปฯ อตฺถิ โสมนสฺสํ นตฺถิ โสมนสฺสินฺทฺริยนฺติ ฯเปฯ อตฺถิ ชีวิตํ นตฺถิ ชีวิตินฺทฺริยนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. บุคคลที่ ๘ มีปัญญา แต่ไม่มีปัญญินทรีย์ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. บุคคลที่ ๘ มีมโน แต่ไม่มีมนินทรีย์ ฯลฯ มีโสมนัส แต่ไม่มีโสมนัสสินทรีย์ ฯลฯ มีชีวิต แต่ไม่มีชีวิตินทรีย์ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส นตฺถิ สทฺธินฺทฺริยนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ อฏฺฐมโก ปุคฺคโล อสทฺโธติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส นตฺถิ วิริยินฺทฺริยนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ อฏฺฐมโก ปุคฺคโล กุสีโต หีนวิริโยติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส นตฺถิ สตินฺทฺริยนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ อฏฺฐมโก ปุคฺคโล มุฏฺฐสฺสติ อสมฺปชาโนติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส นตฺถิ สมาธินฺทฺริยนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ อฏฺฐมโก ปุคฺคโล อสมาหิโต วิพฺภนฺตจิตฺโตติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. บุคคลที่ ๘ ไม่มีสัทธินทรีย์ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. บุคคลที่ ๘ เป็นผู้ไม่มีศรัทธา หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. บุคคลที่ ๘ ไม่มีวิริยินทรีย์ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. บุคคลที่ ๘ เป็นผู้เกียจคร้าน ละความเพียร หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. บุคคลที่ ๘ ไม่มีสตินทรีย์ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. บุคคลที่ ๘ เป็นผู้ลืมสติ ไม่มีสัมปชัญญะ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. บุคคลที่ ๘ ไม่มีสมาธินทรีย์ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. บุคคลที่ ๘ เป็นผู้ไม่มีสมาธิ มีจิตวอกแวก หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส นตฺถิ ปญฺญินฺทฺริยนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ อฏฺฐมโก ปุคฺคโล ทุปฺปญฺโญ เอฬมูโคติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. บุคคลที่ ๘ ไม่มีปัญญินทรีย์ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. บุคคลที่ ๘ เป็นผู้มีปัญญาทราม บ้าน้ำลาย (โง่เขลา) หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส อตฺถิ สทฺธา สา จ สทฺธา นิยฺยานิกาติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส อตฺถิ สทฺธา สา จ สทฺธา นิยฺยานิกา โน วต เร วตฺตพฺเพ อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส นตฺถิ สทฺธินฺทฺริยนฺติ ฯ อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส อตฺถิ วิริยํ ตญฺจ วิริยํ นิยฺยานิกํ ฯเปฯ อตฺถิ สติ สา จ สติ นิยฺยานิกา ฯเปฯ อตฺถิ สมาธิ โส จ สมาธิ นิยฺยานิโก ฯเปฯ อตฺถิ ปญฺญา สา จ ปญฺญา นิยฺยานิกาติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส อตฺถิ ปญฺญา สา จ ปญฺญา นิยฺยานิกา โน วต เร วตฺตพฺเพ อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส นตฺถิ ปญฺญินฺทฺริยนฺติ ฯ

ส. บุคคลที่ ๘ มีศรัทธา และศรัทธานั้นเป็นนิยยานิกะ (เครื่องนำออกไป)หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. หากว่า บุคคลที่ ๘ มีศรัทธา และศรัทธานั้นเป็นนิยยานิกะก็ต้องไม่กล่าวว่า บุคคลที่ ๘ ไม่มีสัทธินทรีย์ ส. บุคคลที่ ๘ มีวิริยะ และวิริยะนั้นเป็นนิยยานิกะ ฯลฯ มีสติ และสตินั้นเป็นนิยยานิกะ ฯลฯ มีสมาติ และสมาธินั้นเป็นนิยยากะ ฯลฯ มีปัญญา และปัญญานั้นเป็นนิยยานิกะ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. หากว่า บุคคลที่ ๘ มีปัญญา และปัญญานั้นเป็นนิยยานิกะก็ต้องไม่กล่าวว่า บุคคลที่ ๘ ไม่มีปัญญินทรีย์

สกทาคามิผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺนสฺส ปุคฺคลสฺส อตฺถิ สทฺธา อตฺถิ สทฺธินฺทฺริยนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส อตฺถิ สทฺธา อตฺถิ สทฺธินฺทฺริยนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ สกทาคามิผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺนสฺส ปุคฺคลสฺส อตฺถิ ปญฺญา อตฺถิ ปญฺญินฺทฺริยนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส อตฺถิ ปญฺญา อตฺถิ ปญฺญินฺทฺริยนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อกระทำให้แจ้งซึ่งสกทาคามิผล มีศรัทธา มีสัทธินทรีย์หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. บุคคลที่ ๘ มีศรัทธา มีสัทธินทรีย์ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อกระทำให้แจ้งซึ่งสกทาคามิผล มีปัญญา มีปัญญินทรีย์หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. บุคคลที่ ๘ มีปัญญา มีปัญญินทรีย์ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

อนาคามิผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺนสฺส ปุคฺคลสฺส ฯเปฯ อรหตฺตสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺนสฺส ปุคฺคลสฺส อตฺถิ สทฺธา อตฺถิ สทฺธินฺทฺริยํ ฯเปฯ อตฺถิ ปญฺญา อตฺถิ ปญฺญินฺทฺริยนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส อตฺถิ ปญฺญา อตฺถิ ปญฺญินฺทฺริยนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อกระทำให้แจ้งซึ่งอนาคามิผล ฯลฯ บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อกระทำให้แจ้งซึ่งอรหัตผล มีศรัทธา มีสัทธินทรีย์ ฯลฯ มีปัญญามีปัญญินทรีย์ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. บุคคลที่ ๘ มีปัญญา มีปัญญินทรีย์ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส อตฺถิ สทฺธา นตฺถิ สทฺธินฺทฺริยนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ สกทาคามิผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺนสฺส ปุคฺคลสฺส อตฺถิ สทฺธา นตฺถิ สทฺธินฺทฺริยนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส อตฺถิ ปญฺญา นตฺถิ ปญฺญินฺทฺริยนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ สกทาคามิผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺนสฺส ปุคฺคลสฺส อตฺถิ ปญฺญา นตฺถิ ปญฺญินฺทฺริยนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

บุคคลที่ ๘ มีศรัทธา แต่ไม่มีสัทธินทรีย์ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อกระทำให้แจ้งซึ่งสกทาคามิผล มีศรัทธา แต่ไม่มีสัทธินทรีย์ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. บุคคลที่ ๘ มีปัญญา แต่ไม่มีปัญญินทรีย์ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อกระทำให้แจ้งซึ่งสกทาคามิผล มีปัญญา แต่ไม่มีปัญญินทรีย์ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส อตฺถิ สทฺธา นตฺถิ สทฺธินฺทฺริยํ ฯเปฯ อตฺถิ ปญฺญา นตฺถิ ปญฺญินฺทฺริยนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ อนาคามิผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺนสฺส ปุคฺคลสฺส ฯเปฯ อรหตฺตสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺนสฺส ปุคฺคลสฺส อตฺถิ ปญฺญา นตฺถิ ปญฺญินฺทฺริยนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. บุคคลที่ ๘ มีศรัทธา แต่ไม่มีสัทธินทรีย์ ฯลฯ มีปัญญา แต่ไม่มีปัญญินทรีย์หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อกระทำให้แจ้งซึ่งอนาคามิผล ฯลฯ บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อกระทำให้แจ้งซึ่งอรหัตผล มีปัญญา แต่ไม่มีปัญญินทรีย์ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส นตฺถิ ปญฺจินฺทฺริยานีติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ วุตฺตํ ภควตา ปญฺจิมานิ ภิกฺขเว อินฺทฺริยานิ ฯ กตมานิ ปญฺจ ฯ สทฺธินฺทฺริยํ วิริยินฺทฺริยํ สตินฺทฺริยํ สมาธินฺทฺริยํ ปญฺญินฺทฺริยํ อิมานิ โข ภิกฺขเว ปญฺจินฺทฺริยานิ อิเมสํ โข ภิกฺขเว ปญฺจนฺนํ อินฺทฺริยานํ สมตฺตา ปริปูรตฺตา อรหา โหติ ตโต มุทุตเรหิ อรหตฺตสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน โหติ ตโต มุทุตเรหิ อนาคามี โหติ ตโต มุทุตเรหิ อนาคามิผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน โหติ ตโต มุทุตเรหิ สกทาคามี โหติ ตโต มุทุตเรหิ สกทาคามิผล- สจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน โหติ ตโต มุทุตเรหิ โสตาปนฺโน โหติ ตโต มุทุตเรหิ โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน โหติ ยสฺส โข ภิกฺขเว อิมานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ นตฺถิ ตมหํ พาหิโร ปุถุชฺชนปกฺเข ฐิโตติ วทามีติ อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ ฯ อามนฺตา ฯ อฏฺฐมโก ปุคฺคโล พาหิโร ปุถุชฺชนปกฺเข ฐิโตติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ เตน หิ อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส อตฺถิ ปญฺจินฺทฺริยานีติ ฯ อฏฺฐมกสฺส อินฺทฺริยกถา ฯ ---------

ส. บุคคลที่ ๘ ไม่มีอินทรีย์ ๕ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. พระผู้มีพระภาคได้ตรัสไว้ว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย อินทรีย์นี้ ๕ ประการ,๕ ประการ เป็นไฉน สัทธินทรีย์ ๑ วิริยินทรีย์ ๑ สตินทรีย์ ๑ สมาธินทรีย์ ๑ ปัญญินทรีย์ ๑ อินทรีย์ ๕ ประการฉะนี้แล, ดูกร ภิกษุทั้งหลาย เพราะความเต็มบริบูรณ์แห่งอินทรีย์ ๕ ประการนี้แลจึงเป็นพระอรหันต์ เพลากว่านั้น ก็เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อกระทำให้แจ้ง ซึ่งอรหัตผล เพลากว่านั้น ก็เป็นพระอนาคามี เพลากว่านั้น ก็เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อกระทำให้แจ้งซึ่งอนาคามิผล เพลากว่านั้นก็เป็นพระ สกทาคามี เพลากว่านั้นก็เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้ง ซึ่งสกทาคา มิผล เพลากว่านั้น ก็เป็นพระโสดาบัน เพลากว่านั้น ก็เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อกระทำให้แจ้งซึ่งโสดาปัตติผล ดูกรภิกษุทั้งหลาย ผู้ใดแล ไม่ มีอินทรีย์ ๕ ประการนี้เสียเลย โดยประการทั้งปวง เราเรียกผู้นั้นว่าเป็นคนภายนอก เป็นผู้ตั้งอยู่ในฝ่ายปุถุชน ดังนี้ เป็นสูตรมีอยู่จริงมิใช่หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. บุคคลที่ ๘ เป็นคนภายนอก เป็นผู้ตั้งอยู่ในฝ่ายปุถุชน หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. ถ้าอย่างนั้น บุคคลที่ ๘ ก็มีอินทรีย์ ๕ น่ะสิ อัฏฐมกัสส อินทริยกถา จบ. @ สํ. มหาวาร. ข้อ ๘๘๘, ๘๘๙ หน้า ๒๖๗