สุขานุปปทานกถา

ปโร ปรสฺส สุขํ อนุปฺปเทตีติ ฯ อามนฺตา ฯ ปโร ปรสฺส ทุกฺขํ อนุปฺปเทตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ปโร ปรสฺส ทุกฺขํ น อนุปฺปเทตีติ ฯ อามนฺตา ฯ ปโร ปรสฺส สุขํ น อนุปฺปเทตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ปโร ปรสฺส สุขํ อนุปฺปเทตีติ ฯ อามนฺตา ฯ ปโร ปรสฺส อตฺตโน สุขํ อนุปฺปเทติ อญฺเญสํ สุขํ อนุปฺปเทติ ตสฺส สุขํ อนุปฺปเทตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ปโร ปรสฺส เนว อตฺตโน น อญฺเญสํ น ตสฺส สุขํ อนุปฺปเทตีติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ ปโร ปรสฺส เนว อตฺตโน น อญฺเญสํ น ตสฺส สุขํ อนุปฺปเทติ โน วต เร วตฺตพฺเพ ปโร ปรสฺส สุขํ อนุปฺปเทตีติ ฯ

สกวาที บุคคลอื่นส่งความสุขให้บุคคลอื่นได้ หรือ? ปรวาที ถูกแล้ว ส. บุคคลอื่นส่งความทุกข์ให้แก่บุคคลอื่นได้ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. บุคคลอื่นส่งความทุกข์ให้แก่บุคคลอื่นไม่ได้ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. บุคคลอื่นส่งความสุขให้แก่บุคคลอื่นไม่ได้ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. บุคคลอื่นส่งความสุขให้แก่บุคคลอื่นได้ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. บุคคลอื่นส่งความสุขของตนให้แก่บุคคลอื่นหรือ ส่งความสุขของคนอื่นๆ หรือ ส่งความสุขของบุคคลผู้รับนั้น หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. บุคคลอื่นส่งความสุขของตนให้แก่บุคคลอื่นก็ไม่ใช่ ส่งความสุขของคนอื่นๆ ก็ไม่ใช่ ส่งความสุขของบุคคลผู้รับนั้นก็ไม่ใช่ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. หากว่า บุคคลอื่นส่งความสุขของตนให้บุคคลอื่นก็ไม่ใช่ ส่งความสุขของคนอื่นๆ ก็ไม่ใช่ ส่งความสุขของบุคคลผู้รับนั้นก็ไม่ใช่ ก็ต้องไม่กล่าวว่า บุคคลอื่นส่งความสุขให้แก่บุคคลอื่นได้

ปโร ปรสฺส สุขํ อนุปฺปเทตีติ ฯ อามนฺตา ฯ อญฺโญ อญฺญสฺส การโก ปรกตํ สุขทุกฺขํ อญฺโญ กโรติ อญฺโญ ปฏิสํเวเทตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. บุคคลอื่นส่งความสุขให้แก่บุคคลอื่นได้ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. บุคคลอื่นเป็นผู้ทำแก่บุคคลอื่น สุขและทุกข์คนอื่นทำให้ คนหนึ่งทำ อีกคนหนึ่งเสวยผล หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

น วตฺตพฺพํ ปโร ปรสฺส สุขํ อนุปฺปเทตีติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ อายสฺมา อุทายี เอตทโวจ พหุนฺนํ วต โน ภควา ทุกฺขธมฺมานํ อปหตฺตา พหุนฺนํ วต โน ภควา สุขธมฺมานํ อุปหตฺตา พหุนฺนํ วต โน ภควา อกุสลานํ ธมฺมานํ อปหตฺตา พหุนฺนํ วต โน ภควา กุสลานํ ธมฺมานํ อุปหตฺตาติ อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ ฯ อามนฺตา ฯ เตน หิ ปโร ปรสฺส สุขํ อนุปฺปเทตีติ ฯ สุขานุปฺปทานกถา ฯ

ส. ไม่พึงกล่าวว่า บุคคลอื่นส่งความสุขให้แก่คนอื่นได้ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. ท่านพระอุทายีได้กล่าวคำนี้ว่า พระผู้มีพระภาคของเราทรงขจัดทุกขธรรมทั้งหลายแก่ชนเป็นอันมากหนอ พระผู้มีพระภาคของเราทรงประทานสุขธรรมทั้งหลายแก่ชนเป็นอันมากหนอ พระผู้มีพระ-ภาคของเรา ทรงขจัดอกุศลธรรมทั้งหลายแก่ชนเป็นอันมากหนอพระผู้มีพระภาคของเราทรงประทานกุศลธรรมทั้งหลายแก่ชนเป็นอันมากหนอ ดังนี้ เป็นสูตรมีอยู่จริง มิใช่หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. ถ้าอย่างนั้น บุคคลอื่นก็ส่งความสุขแก่บุคคลอื่นได้ น่ะสิสุขานุปปทานกถา จบ -----------------------------------------------------

บัดนี้ ชื่อว่าเรื่องการส่งความสุข.

ในเรื่องนั้น ชนเหล่าใดมีความเห็นผิดดุจลัทธิของนิกายเหตุวาทว่า บุคคลอื่นส่งความสุขให้แก่บุคคลอื่นได้ เพราะอาศัยพระสูตรที่พระอุทายีเถระกล่าวไว้ว่า พระผู้มีพระภาคเจ้าของเราทรงประทานสุขธรรมทั้งหลายแก่ชนเป็นอันมากหนอ เป็นต้น

คำถามของสกวาทีหมายถึงชนเหล่านั้น คำตอบรับรองเป็นของปรวาที.

ถูกสกวาทีถามว่า บุคคลอื่นส่งความทุกข์ให้แก่ผู้อื่นได้หรือ ปรวาที เมื่อไม่เห็นบทพระสูตรเช่นนั้น จึงตอบปฏิเสธ.

ในปัญหาว่า บุคคลอื่นส่งความสุขของตน เป็นต้น ความว่า ปรวาทีย่อมตอบปฏิเสธ ด้วยถ้อยคำว่า ใครๆ ไม่อาจมอบความสุขของตนหรือของผู้อื่นให้แก่ใครๆ ได้ ก็ชื่อว่าการส่งความสุขในที่นี้จะพึงมีได้อย่างไร.

ส่วนในปัญหาว่า บุคคลอื่นส่งความสุขของตนให้แก่บุคคลอื่น ก็ไม่ใช่ เป็นต้น ปรวาทีตอบรับรองตามลัทธิว่า ขึ้นชื่อว่าการส่งความสุขเช่นนี้ไม่อาจมีได้.

คำว่า ก็ไม่ต้องกล่าว สกวาทีกล่าวแล้วเพราะไม่มีความสุขเช่นนั้น. พระบาลีว่า พระผู้มีพระภาคเจ้าของเราทรงประทานสุขธรรมทั้งหลายให้ เป็นต้น ย่อมแสดงซึ่งความที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเป็นปัจจัยเพื่อให้เกิดความสุขแก่ชนทั้งหลายไม่ใช่แสดงการส่งความสุขให้แก่ชนทั้งหลายเหมือนการให้พัสดุต่างๆ มีอาหารเป็นต้น เพราะฉะนั้น พระสูตรนี้จึงมิใช่ข้ออ้างดังที่ยกมานั้น ด้วยประการฉะนี้แล.

อรรถกถาสุขานุปปทานกถา จบ. -----------------------------------------------------