ธัมมัฏฐิตตากถา

ธมฺมฏฺฐิตตา ปรินิปฺผนฺนาติ ฯ อามนฺตา ฯ ตาย ฐิตตา ปรินิปฺผนฺนาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ตาย ฐิตตา ปรินิปฺผนฺนาติ ฯ อามนฺตา ฯ ตาย ตาเยว นตฺถิ ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยา นตฺถิ วฏฺฏูปจฺเฉโท นตฺถิ อนุปาทาปรินิพฺพานนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

สกวาที ธรรมฐิติ (ความตั้งอยู่แห่งธรรม) เป็นภาวะที่สำเร็จแล้ว หรือ? ปรวาที ถูกแล้ว ส. ความตั้งอยู่แห่งธรรมฐิตินั้น ก็เป็นภาวะที่สำเร็จแล้ว หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. ความตั้งอยู่แห่งธรรมฐิตินั้น ก็เป็นภาวะที่สำเร็จแล้ว หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. ความตั้งอยู่นั้นๆ แลไม่มีการทำที่สุดแห่งทุกข์ ไม่มีความขาดตอนแห่งวัฏฏะ ไม่มีอนุปาทาปรินิพพาน หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

รูปสฺส ฐิตตา ปรินิปฺผนฺนาติ ฯ อามนฺตา ฯ ตาย ฐิตตา ปรินิปฺผนฺนาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ตาย ฐิตตา ปรินิปฺผนฺนาติ ฯ อามนฺตา ฯ ตาย ตาเยว นตฺถิ ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยา นตฺถิ วฏฺฏูปจฺเฉโท นตฺถิ อนุปาทาปรินิพฺพานนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ เวทนาย ฐิตตา ฯเปฯ สญฺญาย ฐิตตา ฯเปฯ สงฺขารานํ ฐิตตา ฯเปฯ วิญฺญาณสฺส ฐิตตา ปรินิปฺผนฺนาติ ฯ อามนฺตา ฯ ตาย ฐิตตา ปรินิปฺผนฺนาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ตาย ฐิตตา ปรินิปฺผนฺนาติ ฯ อามนฺตา ฯ ตา ตาเยว นตฺถิ ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยา นตฺถิ วฏฺฏูปจฺเฉโท นตฺถิ อนุปาทาปรินิพฺพานนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ ธมฺมฏฺฐิตตากถา ฯ -------------

ส. ความตั้งอยู่ของรูป เป็นภาวะที่สำเร็จแล้ว หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. ความตั้งอยู่แห่งความตั้งอยู่ของรูปนั้น ก็เป็นภาวะที่สำเร็จแล้ว หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. ความตั้งอยู่แห่งความตั้งอยู่ของรูปนั้น ก็เป็นภาวะที่สำเร็จแล้ว หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. ความตั้งอยู่นั้นๆ แลไม่มีการทำที่สุดแห่งทุกข์ ไม่มีความขาดตอนแห่งวัฏฏะ ไม่มีอนุปาทาปรินิพพาน หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. ความตั้งอยู่ของเวทนา ฯลฯ ความตั้งอยู่ของสัญญา ฯลฯ ความตั้งอยู่ของสังขารทั้งหลาย ฯลฯ ความตั้งอยู่ของวิญญาณ เป็นภาวะที่สำเร็จแล้วหรือ? ป. ถูกแล้ว ส. ความตั้งอยู่แห่งความตั้งอยู่ของวิญญาณนั้น ก็เป็นภาวะที่สำเร็จ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. ความตั้งอยู่แห่งความตั้งอยู่ของวิญญาณนั้น เป็นภาวะที่สำเร็จแล้ว หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. ความตั้งอยู่นั้นๆ แล ไม่มีการทำที่สุดแห่งทุกข์ ไม่มีความขาดตอนแห่งวัฏฏะ ไม่มีอนุปาทาปรินิพพาน หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ธัมมัฏฐิตตากถา จบ -----------------------------------------------------

บัดนี้ ชื่อว่าเรื่องความตั้งอยู่แห่งธรรม.

ในเรื่องนั้น ชนเหล่าใดมีความเห็นผิดดุจลัทธิของนิกายอันธกะทั้งหลายว่า ชื่อว่าความตั้งอยู่แห่งธรรมกล่าวคือปฏิจจสมุปบาทหนึ่ง มีอยู่ ธรรมนั้นเป็นของสำเร็จแล้ว เพราะอาศัยบาลีว่า ธาตุนั้นดำรงอยู่แล้วเทียว ดังนี้.

คำถามของสกวาทีหมายถึงชนเหล่านั้น คำตอบรับรองเป็นของปรวาที.

ลำดับนั้น สกวาทีจึงกล่าวกะปรวาทีนั้นว่า ความตั้งอยู่แห่งธรรมฐิตินั้น ก็เป็นภาวะสำเร็จแล้วหรือเพื่อท้วงด้วยคำว่า ผิว่า ชื่อว่าความตั้งอยู่อันอื่นสำเร็จแล้วแก่ธรรมทั้งหลาย มีอวิชชาเป็นต้นที่สำเร็จแล้วมีอยู่ไซร้ความตั้งอยู่อันอื่นสำเร็จแล้วแก่ความตั้งอยู่แม้นั้น ย่อมปรากฏตามลัทธิของท่านหรือ ดังนี้.

ปรวาทีตอบปฏิเสธ เพราะความไม่มีลัทธิอย่างนั้น.

ถูกถามครั้งที่ ๒ ก็ตอบรับรอง หมายเอาความเป็นอนันตรปัจจัยและความเป็นอัญญมัญญปัจจัย.

คำที่เหลือมีอรรถตื้นทั้งนั้น เพราะมีนัยดังที่ข้าพเจ้ากล่าวไว้แล้วในหนหลังนั่นแล.

อรรถกถาธัมมัฏฐิตตากถา จบ. -----------------------------------------------------