กุสลจิตตปฏิลาภกถา

กปฺปฏฺโฐ กุสลํ จิตฺตํ น ปฏิลเภยฺยาติ ฯ อามนฺตา ฯ กปฺปฏฺโฐ ทานํ ทเทยฺยาติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ กปฺปฏฺโฐ ทานํ ทเทยฺย โน วต เร วตฺตพฺเพ กปฺปฏฺโฐ กุสลํ จิตฺตํ น ปฏิลเภยฺยาติ ฯ

สกวาที บุคคลผู้กัปปัฏฐะไม่พึงกลับได้กุศลจิต หรือ? ปรวาที ถูกแล้ว ส. บุคคลผู้กัปปัฏฐะพึงให้ทาน หรือ? ป. ถูกแล้ว @ วิ. จุลวรรค เล่ม ๒ ข้อ ๔๐๘ หน้า ๒๐๘ หากว่า บุคคลผู้กัปปัฏฐะพึงให้ทาน ก็ต้องไม่กล่าวว่า บุคคลผู้กัปปัฏฐะไม่พึงกลับได้กุศลจิต

กปฺปฏฺโฐ กุสลํ จิตฺตํ น ปฏิลเภยฺยาติ ฯ อามนฺตา ฯ กปฺปฏฺโฐ จีวรํ ทเทยฺย ฯเปฯ ปิณฺฑปาตํ ทเทยฺย ฯเปฯ เสนาสนํ ทเทยฺย ฯเปฯ คิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ ทเทยฺย ขาทนียํ ทเทยฺย โภชนียํ ทเทยฺย ปานียํ ทเทยฺย เจติยํ วนฺเทยฺย เจติเย มาลํ อาโรเปยฺย คนฺธํ อาโรเปยฺย วิเลปนํ อาโรเปยฺย ฯเปฯ เจติยํ อภิทกฺขิณํ กเรยฺยาติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ กปฺปฏฺโฐ เจติยํ อภิทกฺขิณํ กเรยฺย โน วต เร วตฺตพฺเพ กปฺปฏฺโฐ กุสลํ จิตฺตํ น ปฏิลเภยฺยาติ ฯเปฯ

ส. บุคคลผู้กัปปัฏฐะไม่พึงกลับได้กุศลจิต หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. บุคคลผู้กัปปัฏฐะพึงให้จีวร ฯลฯ พึงให้บิณฑบาต ฯลฯ พึงให้เสนา-สนะ ฯลฯ พึงให้คิลานปัจจยเภสัชบริขาร พึงให้ของขบเคี้ยง พึงให้ของกินพึงให้น้ำดื่ม พึงไหว้พระเจดีย์ พึงยกขึ้นซึ่งดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ที่พระเจดีย์ ฯลฯ พึงทำการประทักษิณพระเจดีย์ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. หากว่า บุคคลผู้กัปปัฏฐะพึงทำการประทักษิณพระเจดีย์ ก็ต้องไม่กล่าวว่าบุคคลผู้กัปปัฏฐะไม่พึงกลับได้กุศลจิต ดังนี้ ฯลฯ

กปฺปฏฺโฐ กุสลํ จิตฺตํ ปฏิลเภยฺยาติ ฯ อามนฺตา ฯ ตโต วุฏฺฐานํ กุสลํ จิตฺตํ ปฏิลเภยฺยาติ ฯ อามนฺตา ฯ รูปาวจรํ ฯเปฯ อรูปาวจรํ ฯเปฯ โลกุตฺตรํ กุสลํ จิตฺตํ ปฏิลเภยฺยาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ กุสลจิตฺตปฏิลาภกถา --------------

ป. บุคคลผู้กัปปัฏฐะพึงกลับได้กุศลจิต หรือ? ส. ถูกแล้ว ป. บุคคลผู้กัปปัฏฐะพึงกลับได้กุศลจิต อันเป็นการออกจากอกุศลจิต เป็นเหตุตั้งอยู่ตลอดกัลป์นั้น หรือ? ส. ถูกแล้ว ป. พึงกลับได้กุศลจิตที่เป็นรูปาวจร ฯลฯ ที่เป็นอรูปาวจร ฯลฯ ที่เป็นโลกุตตระ หรือ? ส. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ กุศลจิตตปฏิลาภกถา จบ. -----------------------------------------------------

ปร. บุคคลผู้กัปปัฏฐะพึงได้จิตที่เป็นกุศลใช่ไหม สก. ใช่ ปร. บุคคลผู้กัปปัฏฐะพึงได้จิตที่เป็นกุศลเป็นเหตุออกจากจิตที่เป็นอกุศลนั้นใช่ไหม สก. ใช่ ปร. พึงได้จิตที่เป็นกุศลที่เป็นรูปาวจร ฯลฯ อรูปารจร ฯลฯ โลกุตตระใช่ไหม สก. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ กุสลปฏิลาภกถา จบ

บัดนี้ ชื่อว่าเรื่องการกลับได้กุสลจิต ของผู้ตั้งอยู่ตลอดกัลป์.

ในเรื่องนั้น บุคคลผู้ตั้งอยู่ตลอดกัลป์ ได้แก่ ผู้เกิดในนรก ในลัทธิของสกวาทีย่อมได้เฉพาะกามาวจรจิตเท่านั้น ก็บุคคลใดไม่พึงปิดกั้นการเกิดในนรกนั้น บุคคลนั้นย่อมไม่ได้เฉพาะมหัคคตกุศล หรือโลกุตตรกุศล.

อนึ่ง ชนเหล่าใดไม่ทำการวิภาคนี้ มีความเห็นผิดดุจลัทธินิกายอุตตราปถกะทั้งหลายว่า บุคคลผู้ตั้งอยู่ตลอดกัลป์นั้น คือผู้เกิดในนรก ย่อมไม่ได้กุศลจิตโดยไม่แปลกกันเลย ดังนี้.

คำถามของสกวาทีเพื่อทำลายลัทธินั้นด้วยการแสดงวิภาค คือการแยกประเภทกุศลแต่ละอย่างแห่งกุสลจิตเหล่านั้น คำตอบรับรองเป็นของปรวาที.

คำที่เหลือในที่นี้มีอรรถตื้นทั้งนั้นแล.

อรรถกถากุสลจิตตัปปฏิลาภกถา จบ. -----------------------------------------------------