อรูปธาตุกถา

อรูปิโน ธมฺมา อรูปธาตูติ ฯ อามนฺตา ฯ เวทนา ภโว คติ สตฺตาวาโส สํสาโร โยนิ วิญฺญาณฏฺฐิติ อตฺตภาว- ปฏิลาโภติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อตฺถิ เวทนูปคํ กมฺมนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อตฺถิ เวทนูปคา สตฺตาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ เวทนาย สตฺตา ชายนฺติ ชิยฺยนฺติ มิยฺยนฺติ จวนฺติ อุปปชฺชนฺตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ เวทนาย อตฺถิ เวทนา สญฺญา สงฺขารา วิญฺญาณนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ เวทนา จตุโวการภโวติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

สกวาที อรูปธรรม เป็นอรูปธาตุ หรือ? ปรวาที ถูกแล้ว ส. เวทนา เป็นภพ เป็นคติ เป็นสัตตาวาส เป็นสงสาร เป็นกำเนิด เป็นวิญญาณฐิติ เป็นการได้อัตภาพ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. กรรมอันยังสัตว์ให้เข้าถึงเวทนามีอยู่ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. สัตว์ผู้เข้าถึงเวทนามีอยู่ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. สัตว์ทั้งหลาย เกิดอยู่ แก่อยู่ ตายอยู่ จุติอยู่ อุปบัติอยู่ในเวทนา หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ มีอยู่ในเวทนา หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. เวทนาเป็นจตุโวการภพ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

อรูปธาตุ ภโว คติ ฯเปฯ อตฺตภาวปฏิลาโภติ ฯ อามนฺตา ฯ เวทนา ภโว คติ ฯเปฯ อตฺตภาวปฏิลาโภติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อตฺถิ อรูปธาตูปคํ กมฺมนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ อตฺถิ เวทนูปคํ กมฺมนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อตฺถิ อรูปธาตูปคา สตฺตาติ ฯ อามนฺตา ฯ อตฺถิ เวทนูปคา สตฺตาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อรูปธาตุยา สตฺตา ชายนฺติ ชิยฺยนฺติ มิยฺยนฺติ จวนฺติ อุปปชฺชนฺตีติ ฯ อามนฺตา ฯ เวทนาย สตฺตา ชายนฺติ ชิยฺยนฺติ มิยฺยนฺติ จวนฺติ อุปปชฺชนฺตีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อรูปธาตุยา ฯ อตฺถิ เวทนา สญฺญา สงฺขารา วิญฺญาณนฺติ อามนฺตา ฯ เวทนาย อตฺถิ เวทนา สญฺญา สงฺขารา วิญฺญาณนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อรูปธาตุ จตุโวการภโวติ ฯ อามนฺตา ฯ เวทนา จตุโวการภโวติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อรูปิโน ธมฺมา อรูปธาตุ กามธาตุยา อตฺถิ เวทนา สญฺญา สงฺขารา วิญฺญาณนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ สาว กามธาตุ สา อรูปธาตูติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ สาว กามธาตุ สา อรูปธาตูติ ฯ อามนฺตา ฯ กามภเวน สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ทฺวีหิ ภเวหิ สมนฺนาคโต โหติ กามภเวน จ อรูปภเวน จาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ รูปิโน ธมฺมา รูปธาตุ อรูปิโน ธมฺมา อรูปธาตุ กามธาตุยา อตฺถิ รูปํ เวทนา สญฺญา สงฺขารา วิญฺญาณนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ สาว กามธาตุ สา รูปธาตุ สา อรูปธาตูติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ สาว กามธาตุ สา รูปธาตุ สา อรูปธาตูติ ฯ อามนฺตา ฯ กามภเวน สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ตีหิ ภเวหิ สมนฺนาคโต โหติ กามภเวน จ รูปภเวน จ อรูปภเวน จาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อรูปธาตุกถา ฯ -----------

ส. อรูปธาตุ เป็นภพ เป็นคติ ฯลฯ เป็นการได้อัตภาพ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. เวทนา เป็นภพ เป็นคติ ฯลฯ เป็นการได้อัตภาพ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. กรรมอันยังสัตว์ให้เข้าถึงอรูปธาตุมีอยู่ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. กรรมอันยังสัตว์ให้เข้าถึงเวทนามีอยู่ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. สัตว์ผู้เข้าถึงอรูปธาตุมีอยู่ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. สัตว์ผู้เข้าถึงเวทนามีอยู่ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. สัตว์ทั้งหลาย เกิดอยู่ แก่อยู่ ตายอยู่ จุติอยู่ อุปบัติอยู่ในอรูปธาตุหรือ? ป. ถูกแล้ว ส. สัตว์ทั้งหลาย เกิดอยู่ แก่อยู่ ตายอยู่ จุติอยู่ อุปบัติอยู่ในเวทนาหรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ มีอยู่ในอรูปธาตุ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ มีอยู่ในเวทนา หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. อรูปธาตุเป็นจตุโวการภพ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. เวทนาเป็นจตุโวการภพ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. อรูปธรรม เป็นอรูปธาตุ เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณมีอยู่ในกามธาตุ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. กามธาตุอันนั้น อรูปธาตุก็อันนั้นแหละ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. กามธาตุอันนั้น อรูปธาตุก็นั้นแหละ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. บุคคลผู้ประกอบด้วยกามภพ เป็นผู้ประกอบด้วยภพสองคือกามภพ และอรูปภพ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. รูปธรรม เป็นรูปธาตุ อรูปธรรม เป็นอรูปธรรม รูป เวทนาสัญญาสังขาร วิญญาณ มีอยู่ในกามธาตุ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. กามธาตุอันนั้น รูปธาตุก็อันนั้นแหละ อรูปธาตุก็อันนั้นแหละ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. กามธาตุอันนั้น รูปธาตุก็อันนั้นแหละ อรูปธาตุก็อันนั้นแหละ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. บุคคลผู้ประกอบด้วยกามภพ เป็นผู้ประกอบด้วยภพสาม คือ กามภพรูปภพ และอรูปภพ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ อรูปธาตุกถา จบ -----------------------------------------------------

แม้ในเรื่องอรูปธาตุ ในบัดนี้ บัณฑิตก็พึงทราบเนื้อความโดยอุบายนี้นั่นแหละ คือตามที่กล่าวแล้ว.

แต่ในอรูปธรรมทั้งหลาย คือนามขันธ์ ๔ ท่านทำการแสดงไว้ในที่นี้โดยนัยว่า เวทนาเป็นภพ เป็นต้น เพราะถือเอาเวทนาขันธ์นั่นแหละ.

ในปัญหานั้น บัณฑิตพึงทราบเนื้อความอย่างนี้ว่า สกวาทีถามว่า เวทนาอันถึงซึ่งการนับว่าเป็นอรูปธรรมทั้งหลายเป็นอย่างใดอย่างหนึ่งมีภพเป็นต้น ตามลัทธิของท่านหรือ.

คำที่เหลือพึงทราบโดยนัยที่กล่าวแล้วในหนหลังนั่นแล.

อรรถกถาอรูปธาตุกถา จบ. -----------------------------------------------------