เนวสัญญานาสัญญายตนกถา

เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ สญฺญา อตฺถีติ ฯ อามนฺตา ฯ อสญฺญภโว อสญฺญคติ อสญฺญสตฺตาวาโส อสญฺญสํสาโร อสญฺญโยนิ อสญฺญตฺตภาวปฏิลาโภติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

สกวาที ไม่พึงกล่าวว่าสัญญามีอยู่ในเนวสัญญานาสัญญายตนภพ หรือ? ปรวาที ถูกแล้ว ส. เป็นอสัญญภพ เป็นอสัญญคติ เป็นอสัญญสัตตาวาส เป็นอสัญญสงสารเป็นอสัญญโยนิ เป็นอสัญญัตตภาวปฏิลาภ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

นนุ สญฺญภโว สญฺญคติ สญฺญสตฺตาวาโส สญฺญสํสาโร สญฺญโยนิ สญฺญตฺตภาวปฏิลาโภติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ สญฺญภโว สญฺญคติ ฯเปฯ สญฺญตฺตภาวปฏิลาโภ โน วต เร วตฺตพฺเพ เนวสญฺญานาสญฺญายตเน ฯ วตฺตพฺพํ สญฺญา อตฺถิ ฯ

ส. เป็นสัญญภพ สัญญคติ สัญญสัตตวาส สัญญสงสาร สัญญโยนิสัญญัตตภาวปฏิลาภ มิใช่หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. หากว่า เป็นสัญญภพ เป็นสัญญคติ ฯลฯ เป็นสัญญัตตภาวปฏิลาภก็ต้องไม่กล่าวว่า ไม่พึงกล่าวว่าสัญญมีอยู่ในเนวสัญญานาสัญญายตนภพ

เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ สญฺญา อตฺถีติ ฯ อามนฺตา ฯ เอกโวการภโว คติ ฯเปฯ อตฺตภาวปฏิลาโภติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ นนุ จตุโวการภโว คติ ฯเปฯ อตฺตภาวปฏิลาโภติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ จตุโวการภโว คติ ฯเปฯ อตฺตภาวปฏิลาโภ โน วต เร วตฺตพฺเพ เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ สญฺญา อตฺถีติ ฯ

ส. ไม่พึงกล่าวว่าสัญญามีอยู่ในเนวสัญญานาสัญญายตนภพ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. เป็นเอกโวการภพ คติ ฯลฯ อัตตภาวปฏิลาภ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. เป็นจตุโวการภพ เป็นจตุโวการคติ ฯลฯ อัตตภาวปฏิลาภ มิใช่หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. หากว่า เป็นจตุโวการภพ คติ ฯลฯ อัตตภาวปฏิลาภ ก็ต้องไม่กล่าวว่าไม่พึงกล่าวว่าสัญญามีอยู่ในเนวสัญญายตนภพ

อสญฺญสตฺเตสุ น วตฺตพฺพํ สญฺญา อตฺถิ โส จ อสญฺญภโว อสญฺญคติ อสญฺญสตฺตาวาโส อสญฺญสํสาโร อสญฺญโยนิ อสญฺญตฺตภาวปฏิลาโภติ ฯ อามนฺตา ฯ เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ สญฺญา อตฺถิ โส จ อสญฺญภโว อสญฺญคติ อสญฺญสตฺตาวาโส อสญฺญสํสาโร อสญฺญโยนิ อสญฺญตฺตภาวปฏิลาโภติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อสญฺญสตฺเตสุ น วตฺตพฺพํ สญฺญา อตฺถิ โส จ เอกโวการภโว คติ ฯเปฯ อตฺตภาวปฏิลาโภติ ฯ อามนฺตา ฯ เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ สญฺญา อตฺถิ โส จ เอกโวการภโว คติ สตฺตาวาโส สํสาโร โยนิ อตฺตภาวปฏิลาโภติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ป. ไม่พึงกล่าวว่า สัญญามีอยู่ในอสัญญสัตว์ทั้งหลาย และนั้นเป็นอสัญญภพเป็นอสัญญคติ เป็นอสัญญสัตตาวาส เป็นอสัญญสงสาร เป็นอสัญญโยนิเป็นอสัญญัตตภาวปฏิลาภ หรือ? ส. ถูกแล้ว ป. ไม่พึงกล่าวว่า สัญญามีอยู่ในเนวสัญญานาสัญญายตนภพ และนั้นก็เป็นอสัญญภพ เป็นอสัญญคติ เป็นอสัญญสัตตาวาส เป็นอสัญญสงสาร เป็นอสัญญโยนิ เป็นอสัญญัตตภาวปฏิลาภ หรือ? ส. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ป. ไม่พึงกล่าวว่า สัญญามีอยู่ในอสัญญสัตว์ทั้งหลาย และนั้นเป็นเอกโว-การภพ คติ ฯลฯ อัตตภาวปฏิลาภ หรือ? @ ภพมีขันธ์ ๔ คืออรูปขันธ์ ๔ ได้แก่อรูปภพ ส. ถูกแล้ว ป. ไม่พึงกล่าวว่า สัญญามีอยู่ในเนวสัญญายตนภพ และนั้นก็เป็นเอกโวการภพ คติ สัตตาวาส สงสาร โยนิ อัตตภาวปฏิลาภ หรือ? ส. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ สญฺญา อตฺถิ โส จ สญฺญภโว สญฺญคติ ฯเปฯ สญฺญตฺตภาวปฏิลาโภติ ฯ อามนฺตา ฯ อสญฺญสตฺเตสุ น วตฺตพฺพํ สญฺญา อตฺถิ โส จ สญฺญภโว สญฺญคติ ฯเปฯ สญฺญตฺตภาวปฏิลาโภติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. ไม่พึงกล่าวว่า สัญญามีอยู่ในเนวสัญญานาสัญญายตนภพ และนั้นเป็นสัญญภพ สัญญคติ ฯลฯ สัญญัตตภาวปฏิลาภ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. ไม่พึงกล่าวว่า สัญญามีอยู่ในอสัญญสัตว์ทั้งหลาย และนั้นเป็นสัญญภพสัญญคติ ฯลฯ สัญญัตตภาวปฏิลาภ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ สญฺญา อตฺถิ โส จ จตุโวการภโว คติ ฯเปฯ อตฺตภาวปฏิลาโภติ ฯ อามนฺตา ฯ อสญฺญสตฺเตสุ น วตฺตพฺพํ สญฺญา อตฺถิ โส จ จตุโวการภโว ฯเปฯ อตฺตภาวปฏิลาโภติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. ไม่พึงกล่าวว่า สัญญามีอยู่ในเนวสัญญานาสัญญายตนภพ และนั้นเป็นจตุโวการภพ คติ ฯลฯ อัตตภาวปฏิลาภ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. ไม่พึงกล่าวว่า สัญญามีอยู่ในอสัญญสัตว์ทั้งหลาย และนั้นเป็นจตุโวการ-ภพ ฯลฯ อัตตภาวปฏิลาภ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ สญฺญา อตฺถีติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ จตุโวการภโวติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ จตุโวการภโว โน วต เร วตฺตพฺเพ เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ สญฺญา อตฺถีติ ฯ

ส. ไม่พึงกล่าวว่า สัญญามีอยู่ในเนวสัญญานาสัญญายตนภพ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. เนวสัญญานาสัญญายตนภพ เป็นจตุโวการภพ มิใช่หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. หากว่า เนวสัญญานาสัญญายตนภพเป็นจตุโวการภพ ก็ต้องไม่กล่าวว่าไม่พึงกล่าวว่าสัญญามีอยู่ในเนวสัญญานายตนภพ

เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ จตุโวการภโว เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ สญฺญา อตฺถีติ ฯ อามนฺตา ฯ อากาสานญฺจายตนํ จตุโวการภโว อากาสานญฺจายตเน น วตฺตพฺพํ สญฺญา อตฺถีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. เนวสัญญานาสัญญายตนภพ เป็นจตุโวการภพ แต่ไม่พึงกล่าวว่า สัญญามีอยู่ในเนวสัญญานาสัญญายตนภพ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. อากาสานัญจายตนภพ เป็นจตุโวการภพ แต่ไม่พึงกล่าวว่า สัญญามีอยู่ในอากาสานัญจายตนภพ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ จตุโวการภโว เนวสญฺญา- นาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ สญฺญา อตฺถีติ ฯ อามนฺตา ฯ วิญฺญาณญฺจายตนํ ฯเปฯ อากิญฺจญฺญายตนํ จตุโวการภโว อากิญฺจญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ สญฺญา อตฺถีติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. เนวสัญญานาสัญญายตนภพ เป็นจตุโวการภพ แต่ไม่พึงกล่าวว่า สัญญามีอยู่ในเนวสัญญานาสัญญายตนภพ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. วิญญาณัญจายตนภพ ฯลฯ อากิญจัญญายตนภพ เป็นจตุโวการภพ แต่ไม่พึงกล่าวว่าสัญญามีอยู่ในอากิญจัญญยตนภพ หรือ? ป. ไม่กล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

อากาสานญฺจายตนํ จตุโวการภโว อตฺถิ ตตฺถ สญฺญาติ ฯ อามนฺตา ฯ เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ จตุโวการภโว อตฺถิ ตตฺถ สญฺญาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ วิญฺญาณญฺจายตนํ ฯเปฯ อากิญฺจญฺญายตนํ จตุโวการภโว อตฺถิ ตตฺถ สญฺญาติ ฯ อามนฺตา ฯ เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ จตุโวการภโว อตฺถิ ตตฺถ สญฺญาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. อากาสานัญจายตนภพเป็นจตุโวการภพ สัญญามีอยู่ในภพนั้น หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. เนวสัญญานาสัญญายตนภพเป็นจตุโวการภพ สัญญามีอยู่ในภพนั้นหรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. วิญญาณัญจายตนภพ ฯลฯ อากิญจัฌญายตนภพ เป็นจตุโวการภพ สัญญามีอยู่ในภพนั้น หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. เนวสัญญานาสัญญายตนภพเป็นจตุโวการภพ สัญญามีอยู่ในภพนั้นหรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ สญฺญา อตฺถีติ วา นตฺถีติ วาติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ จตุโวการภโวติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ จตุโวการภโว โน วต เร วตฺตพฺเพ เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ สญฺญา อตฺถีติ วา นตฺถีติ วาติ ฯ

ส. ไม่พึงกล่าวว่าสัญญามีอยู่ หรือว่าไม่มีอยู่ ในเนวสัญญานาสัญญายตนภพหรือ? ป. ถูกแล้ว ส. เนวสัญญานาสัญญายตนภพเป็นจตุโวการภพ มิใช่หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. หากว่า เนวสัญญานาสัญญายตนภพเป็นจตุโวการภพ ก็ต้องไม่กล่าวว่าไม่พึงกล่าวว่าสัญญามีอยู่ หรือว่า ไม่มีอยู่ในเนวสัญญานาสัญญายตนภพ

เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ จตุโวการภโว เนวสญฺญา- นาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ สญฺญา อตฺถีติ วา นตฺถีติ วาติ ฯ อามนฺตา ฯ อากาสานญฺจายตนํ ฯเปฯ วิญฺญาณญฺจายตนํ ฯเปฯ อากิญฺจญฺญายตนํ จตุโวการภโว อากิญฺจญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ สญฺญา อตฺถีติ วา นตฺถีติ วาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. เนวสัญญานาสัญญายตนภพเป็นจตุโวการภพ แต่ไม่พึงกล่าวว่าสัญญามีอยู่ หรือว่าไม่มีอยู่ ในเนวสัญญานาสัญญายตนภพ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. อากาสานัญจายตนภพ ฯลฯ วิญญาณัญจายตนภพ ฯลฯ อากิญจัญญาย-ตนภพ เป็นจตุโวการภพ แต่ไม่พึงกล่าวว่าสัญญามีอยู่ หรือว่าไม่มีอยู่ในอากิญจัญญายตนภพ หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

อากาสานญฺจายตนํ จตุโวการภโว อตฺถิ ตตฺถ สญฺญาติ ฯ อามนฺตา ฯ เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ จตุโวการภโว อตฺถิ ตตฺถ สญฺญาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ วิญฺญาณญฺจายตนํ ฯเปฯ อากิญฺจญฺญายตนํ จตุโวการภโว อตฺถิ ตตฺถ สญฺญาติ ฯ อามนฺตา ฯ เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ จตุโวการภโว อตฺถิ ตตฺถ สญฺญาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

ส. อากาสานัญจายตนภพเป็นจตุโวการภพ สัญญามีอยู่ในภพนั้นหรือ? ป. ถูกแล้ว ส. เนวสัญญานาสัญญายตนภพ เป็นจตุโวการภพ สัญญามีอยู่ในภพนั้นหรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. วิญญาณัญจายตนภพ ฯลฯ อากิญจัญญายตนภพ เป็นจตุโวการภพสัญญามีอยู่ในภพนั้น หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. เนวสัญญานาสัญญายตนภพ เป็นจตุโวการภพ สัญญามีอยู่ในภพนั้นหรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ สญฺญา อตฺถีติ วา นตฺถีติ วาติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ เนวสญฺญานาสญฺญายตนนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ เตน วต เร วตฺตพฺเพ เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ สญฺญา อตฺถีติ วา นตฺถีติ วาติ ฯ

ป. ไม่พึงกล่าวว่า ในเนวสัญญานาสัญญายตนภพ หาควรกล่าวไม่ว่า มีสัญญาหรือว่าไม่มีสัญญา หรือ? ส. ถูกแล้ว ป. เป็นเนวสัญญานาสัญญายตนภพ มิใช่หรือ? ส. ถูกแล้ว ป. หากว่าเป็นเนวสัญญานาสัญญายตนภพ ด้วยเหตุนั้นนะท่านจึงต้องกล่าวว่า ในเนวสัญญานาสัญญายตนภพ หาควรกล่าวไม่ว่ามีสัญญาหรือ? ว่าไม่มีสัญญา

เนวสญฺญานาสญฺญายตนนฺติ กตฺวา เนวสญฺญา- นาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ สญฺญา อตฺถีติ วา นตฺถีติ วาติ ฯ อามนฺตา ฯ อุทกฺขมสุขา เวทนาติ กตฺวา อทุกฺขมสุขาย เวทนาย น วตฺตพฺพํ เวทนาติ วา อเวทนาติ วาติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ เนวสญฺญานาสญฺญายตนกถา ฯ ตติโย วคฺโค ฯ ตสฺส อุทฺทานํ พลํ สาธารณํ อริยํ สราคํ จิตฺตํ วิมุจฺจติ วิมุตฺตํ วิมุจฺจมานํ อตฺถิ จิตฺตํ วิมุจฺจมานํ อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส ทิฏฺฐิปริยุฏฺฐานํ ปหีนํ อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส นตฺถิ ปญฺจินฺทฺริยานิ จกฺขุํ โสตํ ธมฺมูปตฺถทฺธํ ยถากมฺมูปคตญาณํ เทเวสุ สํวโร อสญฺญสตฺเตสุ สญฺญา เอวเมว ภวคฺคนฺติ ฯ -------------

ส. เพราะทำอธิบายว่า เป็นเนวสัญญานาสัญญายตนภพ จึงหาควรกล่าวไม่ว่าสัญญามีอยู่หรือว่าไม่มีอยู่ ในเนวสัญญานาสัญญายตนภพ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. เพราะทำอธิบายว่า เป็นอทุกขมสุขเวทนา จึงหาควรกล่าวไม่ว่าเวทนาหรือว่ามิใช่เวทนา ในอทุกขมสุขเวทนา หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ เนวสัญญานาสัญญายตนกถา จบ วรรคที่ ๓ จบ -----------------------------------------------------

บัดนี้ ชื่อว่าเรื่องเนวสัญญานาสัญญายตนะ คือ อายตนะที่มีสัญญาก็ไม่ใช่ไม่มีก็ไม่ใช่.

ในเรื่องนั้น ชนเหล่าใดมีความเห็นผิดดุจลัทธิของนิกายอันธกะทั้งหลายในขณะนี้ว่า ไม่พึงกล่าวว่า สัญญามีอยู่ในภพนั้น เพราะพระบาลีว่า อายตนะนั้นมีสัญญาก็ไม่ใช่ ไม่มีก็ไม่ใช่ ดังนี้.

คำถามของสกวาทีหมายถึงชนเหล่านั้น คำตอบรับรองเป็นของปรวาที.

คำที่เหลือในที่นี้ พึงทราบโดยนัยแห่งพระบาลีนั่นแล. อรรถกถาเนวสัญญานาสัญญายตนกถา จบ.

รวมกถาที่มีในวรรคนี้คือ

๑. พลกถา

๒. อริยนฺติกถา

๓. วิมุจจติกถา

๔. วิมุจจมานกถา

๕. อัฏฐมกกถา

๖. อัฏฐมกัสส อินทริยกถา

๗. ทิพพจักขุกถา

๘. ทิพพโสตกถา

๙. ยถากัมมูปคตญาณกถา

๑๐. สังวรกถา

๑๑. อสัญญกถา

๑๒. เนวสัญญานาสัญญายตนกถา.

วรรคที่ ๓ จบ. -----------------------------------------------------