พระราชบัญญัติทรัพยากรน้ำ พ.ศ. ๒๕๖๑
สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
ที่มา: สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา · ตัวบทกฎหมายที่ประกาศในราชกิจจานุเบกษา — การพิจารณาของผู้ดำเนินการ (ไม่ใช่สัญญาอนุญาต ไม่ใช่ความเห็นที่ปรึกษากฎหมาย) · sha256 0bf7faaa… · ดึงข้อมูล 2026-08-23 — หลักฐานเต็มท้ายหน้า
ฉบับนี้คืออะไร
ตัวบทนี้คือฉบับที่ประกาศในราชกิจจานุเบกษา ณ ปีที่ระบุ ไม่ใช่ฉบับรวมการแก้ไข มาตราที่ถูกแก้ไข เพิ่ม หรือยกเลิกภายหลังจะไม่ปรากฏ — ระบบยังไม่ได้ตรวจสถานะบังคับใช้ปัจจุบัน
สารบัญของฉบับนี้
- หมวด ๑ ทรัพยากรน้ามาตรา ๖ · 1 มาตรา
- หมวด ๒ สิทธิในน้ามาตรา ๗–๘ · 2 มาตรา
- หมวด ๓ องค์กรบริหารจัดการทรัพยากรน้ามาตรา ๙–๓๙ · 31 มาตรา
- ส่วนที่ ๑ คณะกรรมการทรัพยากรน้าแห่งชาติมาตรา ๙–๒๓ · 15 มาตรา
- ส่วนที่ ๒ ศูนย์บัญชาการเฉพาะกิจมาตรา ๒๔ · 1 มาตรา
- ส่วนที่ ๓ ลุ่มน้าและคณะกรรมการลุ่มน้ามาตรา ๒๕–๓๗ · 13 มาตรา
- ส่วนที่ ๔ องค์กรผู้ใช้น้ามาตรา ๓๘–๓๙ · 2 มาตรา
- หมวด ๔ การจัดสรรน้าและการใช้น้ามาตรา ๔๐–๕๕ · 16 มาตรา
- หมวด ๕ ภาวะน้าแล้งและภาวะน้าท่วมมาตรา ๕๖–๗๒ · 17 มาตรา
- ส่วนที่ ๑ การใช้ประโยชน์ที่ดินในระบบทางน้าตามผังน้ามาตรา ๕๖ · 1 มาตรา
- ส่วนที่ ๒ การป้องกันและแก้ไขภาวะน้าแล้งมาตรา ๕๗–๖๓ · 7 มาตรา
- ส่วนที่ ๓ การป้องกันและแก้ไขภาวะน้าท่วมมาตรา ๖๔–๖๕ · 2 มาตรา
- ส่วนที่ ๔ อ้านาจของพนักงานเจ้าหน้าที่ในการป้องกันและแก้ไขมาตรา ๖๖–๗๒ · 7 มาตรา
- หมวด ๖ การอนุรักษ์และการพัฒนาทรัพยากรน้าสาธารณะมาตรา ๗๓–๗๙ · 7 มาตรา
- หมวด ๗ พนักงานเจ้าหน้าที่มาตรา ๘๐–๘๒ · 3 มาตรา
- หมวด ๘ ความรับผิดทางแพ่งในกรณีที่ท้าให้เกิดความเสียหายต่อทรัพยากรน้าสาธารณะมาตรา ๘๓–๘๔ · 2 มาตรา
- หมวด ๙ บทก้าหนดโทษมาตรา ๘๕–๙๙ · 15 มาตรา
- บทเฉพาะกาลมาตรา ๑๐๐–๑๐๖ · 7 มาตรา
ปรารภ
เลม่ ๑๓๕ ตอนที่ ๑๑๒ ก หนา้ ๔๔ พระราชบัญญัติ ทรัพยากรน้า พ.ศ. ๒๕๖๑ สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมหาวชิราลงกรณ บดินทรเทพยวรางกูร ให้ไว้ ณ วันที่ ๒๕ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๖๑ เป็นปีที่ ๓ ในรัชกาลปัจจุบัน สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมหาวชิราลงกรณ บดินทรเทพยวรางกูร มีพระราชโองการโปรดเกล้าฯ ให้ประกาศว่า โดยที่เป็นการสมควรมีกฎหมายว่าด้วยทรัพยากรน้า พระราชบัญญัตินีมีบทบัญญัติบางประการเกี่ยวกับการจ้ากัดสิทธิและเสรีภาพของบุคคล ซึ่งมาตรา ๒๖ ประกอบกับมาตรา ๓๓ มาตรา ๓๗ มาตรา ๔๐ มาตรา ๔๒ และมาตรา ๔๓ (๒) ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย บัญญัติให้กระท้าได้โดยอาศัยอ้านาจตามบทบัญญัติแห่งกฎหมาย เหตุผลและความจ้าเป็นในการจ้ากัดสิทธิและเสรีภาพของบุคคลตามพระราชบัญญัตินี เพื่อให้ การบริหารทรัพยากรน้า ทังในมิติด้านการจัดสรร การใช้ การพัฒนา การบริหารจัดการ การบ้ารุงรักษา การฟื้นฟู การอนุรักษ์ และสิทธิในน้ามีประสิทธิภาพและประสิทธิผล อันจะเป็นประโยชน์แก่การบริการ สาธารณูปโภคและประโยชน์สาธารณะอย่างอื่น ซึ่งการตราพระราชบัญญัตินีสอดคล้องกับเงื่อนไขที่บัญญัติไว้ ในมาตรา ๒๖ ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยแล้ว จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ตราพระราชบัญญัติขึนไว้โดยค้าแนะน้าและยินยอมของ สภานิติบัญญัติแห่งชาติท้าหน้าที่รัฐสภา ดังต่อไปนี เลม่ ๑๓๕ ตอนที่ ๑๑๒ ก หนา้ ๔๕
มาตราในหมวดนี้
ดูเป็นรายการหมวด ๔ การจัดสรรน้าและการใช้น้า
16 มาตรา- ๔๐
การจัดสรรน้าของประเทศพึงค้านึงถึงน้าเพื่อการอุปโภคบริโภค การรักษา ระบบนิเวศ จารีตประเพณี การบรรเทาสาธารณภัย การคมนาคม เกษตรกรรม อุตสาหกรรม พาณิชยกรรม และการท่องเที่ยว ทังนี การจัดล้าดับความส้าคัญให้เป็นไปตามที่ กนช. ก้าหนด
- ๔๑
การใช้ทรัพยากรน้าสาธารณะ แบ่งเป็นสามประเภท คือ
(๑) การใช้น้าประเภทที่หนึ่ง ได้แก่ การใช้ทรัพยากรน้าสาธารณะเพื่อการด้ารงชีพ การอุปโภคบริโภคในครัวเรือน การเกษตรหรือการเลียงสัตว์เพื่อยังชีพ การอุตสาหกรรมในครัวเรือน การรักษาระบบนิเวศ จารีตประเพณี การบรรเทาสาธารณภัย การคมนาคม และการใช้น้าใน ปริมาณเล็กน้อย
(๒) การใช้น้าประเภทที่สอง ได้แก่ การใช้ทรัพยากรน้าสาธารณะเพื่อการอุตสาหกรรม อุตสาหกรรมการท่องเที่ยว การผลิตพลังงานไฟฟ้า การประปาและกิจการอื่น
(๓) การใช้น้าประเภทที่สาม ได้แก่ การใช้ทรัพยากรน้าสาธารณะเพื่อกิจการขนาดใหญ่ ที่ใช้น้าปริมาณมาก หรืออาจก่อให้เกิดผลกระทบข้ามลุ่มน้า หรือครอบคลุมพืนที่อย่างกว้างขวาง ลักษณะหรือรายละเอียดการใช้น้าแต่ละประเภทตาม (๑) (๒) และ
(๓) ให้เป็นไป ตามที่ก้าหนดในกฎกระทรวงที่ออกโดยนายกรัฐมนตรีโดยความเห็นชอบของ กนช. การออกกฎกระทรวงตามวรรคสอง จะต้องจัดให้มีการรับฟังความคิดเห็นของประชาชนก่อน
- ๔๒
การใช้น้าประเภทที่หนึ่งไม่ต้องขอรับใบอนุญาตการใช้น้าและไม่ต้องช้าระค่าใช้น้า ให้หน่วยงานของรัฐหรือองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นจัดท้าข้อมูลการใช้น้าประเภทที่หนึ่งที่อยู่ใน พืนที่รับผิดชอบ และจัดส่งข้อมูลดังกล่าวต่อส้านักงาน ทังนี ตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขที่ กนช. ประกาศก้าหนด เลม่ ๑๓๕ ตอนที่ ๑๑๒ ก หนา้ ๖๒
- ๔๓
การใช้น้าประเภทที่สองต้องได้รับใบอนุญาตจากอธิบดีกรมชลประทาน อธิบดีกรมทรัพยากรน้า หรืออธิบดีกรมทรัพยากรน้าบาดาล แล้วแต่กรณี โดยความเห็นชอบของ คณะกรรมการลุ่มน้าที่ทรัพยากรน้าสาธารณะนันตังอยู่
- ๔๔
การใช้น้าประเภทที่สามต้องได้รับใบอนุญาตจากอธิบดีกรมชลประทาน อธิบดีกรมทรัพยากรน้า หรืออธิบดีกรมทรัพยากรน้าบาดาล แล้วแต่กรณี โดยความเห็นชอบของ กนช.
- ๔๕
การขอรับใบอนุญาต การออกใบอนุญาต อายุใบอนุญาต การขอต่ออายุ ใบอนุญาต การโอนใบอนุญาต และการอนุญาต รวมทังการขอและการออกใบแทนใบอนุญาตการใช้น้า ประเภทที่สองและประเภทที่สาม ให้เป็นไปตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขที่ก้าหนดใน กฎกระทรวงที่ออกโดยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ร่วมกับรัฐมนตรีว่าการกระทรวง ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ใบอนุญาตตามความในวรรคหนึ่ง อาจก้าหนดเงื่อนไขให้ผู้รับใบอนุญาตการใช้น้าต้องปฏิบัติ เกี่ยวกับการใช้น้า เพื่อป้องกันความเสียหายที่อาจเกิดขึนต่อทรัพยากรน้าสาธารณะหรือเพื่อรองรับ ภาวะวิกฤติน้าด้วยก็ได้ ในกรณีที่กฎหมายหรือสาระส้าคัญแห่งพฤติการณ์ได้เปลี่ยนแปลงไป หรือมีเหตุส้าคัญ เพื่อประโยชน์สาธารณะ ให้อธิบดีกรมชลประทาน อธิบดีกรมทรัพยากรน้า หรืออธิบดีกรมทรัพยากร น้าบาดาล แล้วแต่กรณี โดยความเห็นชอบของคณะกรรมการลุ่มน้าหรือ กนช. แล้วแต่กรณี มีอ้านาจ แก้ไขเพิ่มเติมเงื่อนไขในใบอนุญาตการใช้น้าตามวรรคสองได้
- ๔๖
ในการพิจารณาออกใบอนุญาตการใช้น้าประเภทที่สองและประเภทที่สามให้แก่ ผู้ขอรับใบอนุญาต ให้ค้านึงถึงความสมดุลของน้าในทรัพยากรน้าสาธารณะ รวมทังลุ่มน้าที่เกี่ยวข้อง เพื่อมิให้ส่งผลกระทบต่อภาพรวมความสมดุลของลุ่มน้า
- ๔๗
ในการขอรับใบอนุญาตการใช้น้าตามมาตรา ๔๓ และมาตรา ๔๔ ผู้ขอรับ ใบอนุญาตต้องยื่นแผนการบริหารจัดการน้ามาพร้อมกับค้าขอด้วย ทังนี แบบค้าขอรับใบอนุญาตการใช้น้า และแผนการบริหารจัดการน้าให้เป็นไปตามที่อธิบดีกรมชลประทาน อธิบดีกรมทรัพยากรน้า หรืออธิบดี กรมทรัพยากรน้าบาดาล แล้วแต่กรณี ประกาศก้าหนด เลม่ ๑๓๕ ตอนที่ ๑๑๒ ก หนา้ ๖๓ แผนการบริหารจัดการน้าตามวรรคหนึ่ง อย่างน้อยต้องมีรายการ ดังต่อไปนี
(๑) วัตถุประสงค์ของการใช้น้าและแหล่งน้าที่จะใช้
(๒) ประมาณการปริมาณน้าที่จะใช้หรือจะกักเก็บไว้เพื่อใช้
(๓) สถานที่กักเก็บน้า
(๔) วิธีการใช้น้า
(๕) แผนจัดการน้าที่กักเก็บไว้เมื่อเกิดภาวะน้าแล้ง
(๖) แผนจัดการน้าที่กักเก็บไว้เมื่อเกิดภาวะน้าท่วม
(๗) วิธีการบ้ารุงรักษา ฟื้นฟู และอนุรักษ์ทรัพยากรน้าสาธารณะนัน แผนจัดการน้าที่กักเก็บไว้เมื่อเกิดภาวะน้าแล้งตาม
(๕) อย่างน้อยต้องมีสาระส้าคัญเกี่ยวกับ วิธีการใช้น้าในระหว่างที่เกิดภาวะน้าแล้ง การลดปริมาณการใช้น้า การหาแหล่งน้าทดแทน และ อัตราความเป็นไปได้ในการเฉลี่ยน้าที่มีเพื่อประโยชน์สาธารณะ แผนจัดการน้าที่กักเก็บไว้เมื่อเกิดภาวะน้าท่วมตาม
(๖) อย่างน้อยต้องมีสาระส้าคัญเกี่ยวกับ การป้องกันมิให้น้าที่กักเก็บไว้ล้นออกไปนอกสถานที่กักเก็บน้าจนอาจก่อให้เกิดน้าท่วม หรือไปเพิ่ม ปริมาณน้าที่ท่วมอยู่แล้วให้มากขึนไปอีก
- ๔๘
นายกรัฐมนตรีโดยความเห็นชอบของ กนช. มีอ้านาจออกกฎกระทรวงก้าหนด อัตราค่าธรรมเนียมใบอนุญาตการใช้น้าประเภทที่สองและค่าธรรมเนียมใบอนุญาตการใช้น้าประเภทที่สาม ไม่เกินอัตราที่ก้าหนดในบัญชีท้ายพระราชบัญญัตินี
- ๔๙
นายกรัฐมนตรีโดยความเห็นชอบของ กนช. มีอ้านาจออกกฎกระทรวงก้าหนด
(๑) หลักเกณฑ์การก้าหนดอัตราค่าใช้น้าส้าหรับการใช้น้าประเภทที่สองและการใช้น้า ประเภทที่สาม
(๒) หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขการเรียกเก็บ ลดหย่อน หรือยกเว้นค่าใช้น้า ทังนี จะก้าหนดให้แตกต่างกันโดยค้านึงถึงกิจกรรม ลักษณะ หรือปริมาณของการใช้น้าในแต่ละประเภทและ ในแต่ละลุ่มน้าก็ได้
- ๕๐
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมมีอ้านาจออก กฎกระทรวงก้าหนดอัตราค่าใช้น้าประเภทที่สองและประเภทที่สามที่ไม่ใช่น้าจากทางน้าชลประทาน เลม่ ๑๓๕ ตอนที่ ๑๑๒ ก หนา้ ๖๔ ตามกฎหมายว่าด้วยการชลประทานและไม่ใช่น้าบาดาลตามกฎหมายว่าด้วยน้าบาดาล และให้อธิบดี กรมทรัพยากรน้าเรียกเก็บค่าใช้น้าดังกล่าวตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขที่ก้าหนดตามมาตรา ๔๙
- ๕๑
เพื่อประโยชน์ในการตรวจสอบและควบคุมการใช้ทรัพยากรน้าสาธารณะ ให้ผู้รับใบอนุญาตการใช้น้าประเภทที่สองและประเภทที่สามต้องติดตังเครื่องมือวัดหรือประเมิน ปริมาณน้าที่ใช้ และเก็บข้อมูลที่จ้าเป็นเพื่อให้พนักงานเจ้าหน้าที่ที่แต่งตังโดยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตร และสหกรณ์ หรือรัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม แล้วแต่กรณี ตรวจสอบ ทังนี ตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่อธิบดีกรมชลประทาน อธิบดีกรมทรัพยากรน้า หรืออธิบดี กรมทรัพยากรน้าบาดาล แล้วแต่กรณี ก้าหนดโดยประกาศในราชกิจจานุเบกษา
- ๕๒
ในกรณีที่การใช้น้าตามใบอนุญาตเป็นเหตุให้เกิดผลกระทบต่อความสมดุลของ ทรัพยากรน้าสาธารณะในลุ่มน้าที่เกี่ยวข้อง หรือก่อให้เกิดผลกระทบอย่างส้าคัญต่อประโยชน์สาธารณะ ให้พนักงานเจ้าหน้าที่ที่แต่งตังโดยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ หรือรัฐมนตรีว่าการ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม แล้วแต่กรณี มีอ้านาจออกค้าสั่งเป็นหนังสือให้ผู้รับ ใบอนุญาตการใช้น้าหยุดการใช้น้าตามใบอนุญาตไว้เป็นการชั่วคราว และให้ผู้รับใบอนุญาตการใช้น้า ด้าเนินการตามความจ้าเป็นเพื่อแก้ไขหรือระงับเหตุแห่งผลกระทบดังกล่าวภายในระยะเวลาที่ก้าหนด
- ๕๓
เมื่อปรากฏว่าผู้รับใบอนุญาตการใช้น้ำประเภทที่สองหรือประเภทที่สาม แล้วแต่กรณี ฝ่าฝืนหรือไม่ปฏิบัติตามพระราชบัญญัตินี หรือกฎกระทรวง ระเบียบ หรือประกาศที่ออก ตามความในพระราชบัญญัตินี หรือเงื่อนไขที่ก้าหนดไว้ในใบอนุญาต หรือค้าสั่งของพนักงานเจ้าหน้าที่ หรือไม่สามารถด้าเนินการให้เป็นไปตามแผนการบริหารจัดการน้าตามมาตรา ๔๗ ได้ ให้พนักงาน เจ้าหน้าที่ที่แต่งตังโดยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ หรือรัฐมนตรีว่าการกระทรวง ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม แล้วแต่กรณี มีอ้านาจสั่งพักใช้ใบอนุญาตการใช้น้าได้ครังละ ไม่เกินสามสิบวัน และเมื่อสั่งพักใช้ใบอนุญาตแล้วให้รายงานต่อคณะกรรมการลุ่มน้าหรือต่อ กนช. แล้วแต่กรณี ทราบโดยมิชักช้า ในกรณีที่ผู้รับใบอนุญาตการใช้น้าตามวรรคหนึ่งต้องท้าการแก้ไขหรือด้าเนินการให้ถูกต้อง พนักงานเจ้าหน้าที่ที่แต่งตังโดยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ หรือรัฐมนตรีว่าการ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม แล้วแต่กรณี จะก้าหนดเวลาให้แก้ไขหรือด้าเนินการ เลม่ ๑๓๕ ตอนที่ ๑๑๒ ก หนา้ ๖๕ ให้ถูกต้องด้วยก็ได้ และเมื่อผู้รับใบอนุญาตได้ท้าการแก้ไขหรือด้าเนินการให้ถูกต้องแล้ว พนักงานเจ้าหน้าที่ ดังกล่าวจะยกเลิกค้าสั่งพักใช้ใบอนุญาตก่อนครบก้าหนดเวลาก็ได้
- ๕๔
เมื่อปรากฏว่าผู้รับใบอนุญาตการใช้น้ำประเภทที่สองหรือประเภทที่สาม แล้วแต่กรณี ฝ่าฝืนค้าสั่งพักใช้ใบอนุญาต หรือไม่ท้าการแก้ไขหรือด้าเนินการให้ถูกต้องภายในเวลา ที่ก้าหนดตามค้าสั่งของพนักงานเจ้าหน้าที่ที่ออกตามมาตรา ๕๓ ให้อธิบดีกรมชลประทาน หรืออธิบดี กรมทรัพยากรน้า โดยความเห็นชอบของคณะกรรมการลุ่มน้าหรือ กนช. แล้วแต่กรณี มีอ้านาจสั่ง เพิกถอนใบอนุญาตการใช้น้านันได้
- ๕๕
มิให้น้าความในมาตรา ๔๒ วรรคหนึ่ง มาตรา ๔๘ และมาตรา ๕๔ มาใช้บังคับแก่การใช้ทรัพยากรน้าสาธารณะที่เป็นน้าบาดาลตามกฎหมายว่าด้วยน้าบาดาล
หมายเหตุและเชิงอรรถท้ายฉบับ
ภาวะน้าแล้งและภาวะน้าท่วม
ที่มาของตัวบทนี้
- ผู้เผยแพร่ไฟล์
- สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาดัชนีกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
- หน้ารายการของกฤษฎีกา
- https://www.ocs.go.th/searchlaw/law-index/item/642ตัวบทกฎหมายที่ประกาศในราชกิจจานุเบกษา — การพิจารณาของผู้ดำเนินการ (ไม่ใช่สัญญาอนุญาต ไม่ใช่ความเห็นที่ปรึกษากฎหมาย) — สัญญาอนุญาตประกาศอยู่ในระเบียนชุดข้อมูลนี้ — คือหลักฐานสัญญาอนุญาตของตัวบททั้งฉบับ
- ไฟล์ต้นทาง
- https://www.ocs.go.th/searchlaw/power_link/download/eyJ1dWlkIjoiNmZiMmEzMzQtNjk2Zi00OGEwLTkzOTQtMjM2MWE4ZTRlOTU2IiwiZmlsZW5hbWUiOiLguJcwMDExIOC4nuC4o-C4mi4gMjU2MS0xMTLguIEtNDQgLlBERiJ9.tLZKFEOnnP38h7RqHEXyjF75mindNuQG7McCpypNjNg41 หน้า
- ค่าตรวจสอบไฟล์ (checksum)
- sha256:0bf7faaa436f8b2ec09242658354926822a898b89881c8d2eb23fdb70fc12adcดึงเมื่อ 2026-08-23T15:24:07.409Z
- สภาพของตัวบทเทียบกับต้นฉบับ
- ตรวจด้วยสามวิธี ไม่พบความเพี้ยน"ไม่พบ" ไม่เท่ากับ "ถูกต้อง" — ทั้งสามวิธีมีจุดบอดที่ประกาศไว้ที่หน้าวิธีทำงาน
- วิธีดึงข้อความ
- pdftotext -layout บน ToUnicode ที่ซ่อม (repair-tounicode.py)ผ่านด่านตรวจของ ai-law: ซ่อม ToUnicode · คืนสระ ำ · ลำดับมาตราต่อเนื่อง · เทียบพยาน OCR