สันทิฏฐิกสูตร ที่ ๑

๔๖ สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโมติ อาวุโส วุจฺจติ กิตฺตาวตา นุ โข อาวุโส สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม วุตฺโต ภควตาติ ฯ {๒๕๐.๑} อิธาวุโส ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ ฯเปฯ ปฐมชฺฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ เอตฺตาวตาปิ โข อาวุโส สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม วุตฺโต ภควตา ปริยาเยน ฯเปฯ {๒๕๐.๒} ปุน จปรํ อาวุโส ภิกฺขุ สพฺพโส เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม สญฺญาเวทยิตนิโรธํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ปญฺญายปสฺส ทิสฺวา อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ เอตฺตาวตาปิ โข อาวุโส สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม วุตฺโต ภควตา นิปฺปริยาเยนาติ ฯ

อุ. ดูกรอาวุโส พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ธรรมอันผู้บรรลุจะพึง เห็นเองๆ ดังนี้ ดูกรอาวุโส โดยปริยายเพียงเท่าไรหนอแล พระผู้มีพระภาคตรัสธรรมอันผู้บรรลุจะพึงเห็นเอง ฯ อา. ดูกรอาวุโส ภิกษุในธรรมวินัยนี้ สงัดจากกาม ฯลฯ บรรลุปฐมฌานดูกรอาวุโส โดยปริยายแม้เพียงเท่านี้แล พระผู้มีพระภาคตรัสธรรมอันผู้บรรลุจะพึงเห็นเอง ฯลฯ อีกประการหนึ่ง ภิกษุ เพราะล่วงเนวสัญญานาสัญญายตนฌานโดยประการทั้งปวง บรรลุสัญญาเวทยิตนิโรธ และอาสวะทั้งหลายของเธอย่อมสิ้นไปเพราะเห็นด้วยปัญญา ดูกรอาวุโส โดยนิปปริยายแม้เพียงเท่านี้แล พระผู้มี-*พระภาคตรัสธรรมอันผู้บรรลุจะพึงเห็นเอง ฯ จบสูตรที่ ๕

ปฐมสันทิฏฐิกสูตรที่ ๕ มีวินิจฉัยดังต่อไปนี้.

บทว่า สนฺทิฏฺฐิโก แปลว่า อันบุคคลพึงเห็นเอง.

บทว่า นิพฺพานํ ได้แก่ ดับกิเลส.

บทว่า ปรินิพฺพานํ เป็นไวพจน์ของบทว่า นิพฺพาน นั้น.

บทว่า ตทงฺคนิพฺพานํ ได้แก่ นิพพานด้วยองค์นั้นมีปฐมฌานเป็นต้น.

บทว่า ทิฏฺฐธมฺมนิพฺพานํ ได้แก่ นิพพานในอัตภาพนี้นั่นเอง.

คำที่เหลือในบททั้งหมดมีเนื้อความง่ายทั้งนั้นด้วยประการฉะนี้.

จบปฐมสันทิฏฐิกสูตรที่ ๕ จบอรรถกถาวรรคที่ ๑๐ จบทุติยปัณณาสก์ -----------------------------------------------------

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. ปัญจาลสูตร

๒. กามเหสสูตรที่ ๑

๓. กามเหสสูตรที่ ๒

๔. กามเหสสูตรที่ ๓

๕. สันทิฏฐิกสูตรที่ ๑

๖. สันทิฏฐิกสูตรที่ ๒

๗. นิพพานสูตร

๘. ปรินิพพานสูตร

๙. ตทังคสูตร

๑๐. ทิฏฐธัมมิกสูตร ฯ -----------------------------------------------------

อรรถกถาที่มีมาก่อนหน้านี้ :- อรรถกถา อังคุตตรนิกาย นวกนิบาต ปัณณาสก์ ปัญจาลวรรคที่ ๕ ๔. กามเหสสูตรที่ ๓