คัณฑสูตร

๑๕ เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว คณฺโฑ อเนกวสฺสคณิโก ตสฺสสฺสุ นว วณมุขานิ นว อเภทนมุขานิ ตโต ยงฺกิญฺจิ ปคฺฆเรยฺย อสุจิเยว ปคฺฆเรยฺย ทุคฺคนฺธํเยว ปคฺฆเรยฺย เชคุจฺฉิยํเยว ปคฺฆเรยฺย ยงฺกิญฺจิ ปสเวยฺย อสุจิเยว ปสเวยฺย ทุคฺคนฺธํเยว ปสเวยฺย เชคุจฺฉิยํเยว ปสเวยฺย คณฺโฑติ โข ภิกฺขเว อิมสฺเสตํ จาตุมฺมหาภูติกสฺส กายสฺส อธิวจนํ มาตาเปตฺติกสมฺภวสฺส โอทนกุมฺมาสูปจยสฺส อนิจฺจุจฺฉาทนปริมทฺทนเภทนวิทฺธํสนธมฺมสฺส ตสฺส นว วณมุขานิ นว อเภทนมุขานิ ตโต ยงฺกิญฺจิ ปคฺฆรติ อสุจิเยว ปคฺฆรติ ทุคฺคนฺธํเยว ปคฺฆรติ เชคุจฺฉิยํเยว ปคฆรติ ยงฺกิญฺจิ ปสวติ อสุจิเยว ปสวติ ทุคฺคนฺธํเยว ปสวติ เชคุจฺฉิยํเยว ปสวติ ตสฺมาติห ภิกฺขเว อิมสฺมึ กาเย นิพฺพินฺทถาติ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนฝีที่เกิดขึ้นหลายปี ฝีนั้นพึงมีปากแผล ๙ แห่ง มีปากแผลที่ยังไม่แตก ๙ แห่ง สิ่งใดสิ่งหนึ่งจะพึงไหลออกจากปากแผลนั้น สิ่งนั้นเป็นของไม่สะอาด มีกลิ่นเหม็น น่าเกลียดทั้งนั้น สิ่งใดสิ่งหนึ่งพึงไหลเข้า สิ่งนั้นเป็นของไม่สะอาด มีกลิ่นเหม็น น่าเกลียดทั้งนั้นฉันใด คำว่าฝีนี้แล เป็นชื่อของกายอันประกอบด้วยมหาภูตรูป ๔ นี้ มีมารดาบิดาเป็นแดนเกิด เจริญขึ้นด้วยข้าวสุกและขนมสด มีความไม่เที่ยง ต้องลูบไล้นวดฟั้นมีความกระจัดกระจายเป็นธรรมดา กายนั้นมีปากแผล ๙ แห่ง มีปากแผลที่ยังไม่แตก ๙ แห่ง สิ่งใดสิ่งหนึ่งย่อมไหลออกจากปากแผลนั้น สิ่งนั้นเป็นของไม่สะอาดมีกลิ่นเหม็น น่าเกลียดทั้งนั้น สิ่งใดสิ่งหนึ่งย่อมไหลเข้า สิ่งนั้นเป็นของไม่สะอาด มีกลิ่นเหม็น น่าเกลียดทั้งนั้น ฉันนั้น ดูกรภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแหละ เธอทั้งหลายจงเบื่อหน่ายในกายนี้ ฯ จบสูตรที่ ๕

ภิกษุทั้งหลาย ฝีที่เกิดมาได้หลายปี มีปากแผลที่ไม่แตก ๙ แผลเป็นแดนไหลออกแห่งทุกสิ่ง ไหลออกแต่สิ่งที่ไม่สะอาด ไหลออกแต่สิ่งที่มีกลิ่นเหม็นไหลออกแต่สิ่งที่น่ารังเกียจ เป็นแดนไหลเข้าแห่งทุกสิ่ง ไหลเข้าแต่สิ่งที่ไม่สะอาดไหลเข้าแต่สิ่งที่มีกลิ่นเหม็น ไหลเข้าแต่สิ่งที่น่ารังเกียจ แม้ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย คำว่า ‘ฝี’ นี้เป็นชื่อของกายที่สำเร็จมาจากมหาภูตรูป ๔ นี้ที่มีมารดาบิดาเป็นแดนเกิด เติบโตมาด้วยข้าวสุกและขนม มีความไม่เที่ยง มีการไล้ทาบีบนวดแตกสลายและกระจัดกระจายไปเป็นธรรมดา กายนั้นมีปากแผลที่ไม่แตก ๙ แผล เป็นแดนไหลออกแห่งทุกสิ่ง ไหลออกแต่สิ่งที่ไม่สะอาด ไหลออกแต่สิ่งที่มีกลิ่นเหม็น ไหลออกแต่สิ่งที่น่ารังเกียจ เป็นแดนไหลเข้าแห่งทุกสิ่ง ไหลเข้าแต่สิ่งที่ไม่สะอาด ไหลเข้าแต่สิ่งที่มีกลิ่นเหม็น ไหลเข้าแต่สิ่งที่น่ารังเกียจ ฉันนั้น ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล เธอทั้งหลายควรเบื่อหน่ายในกายนี้คัณฑสูตรที่ ๕ จบ

คัณฑสูตรที่ ๕ มีวินิจฉัยดังต่อไปนี้.

สามปี สี่ปี ชื่อการนับปี ชื่อ อเนกวสฺสคณิโก เพราะอรรถว่าปีนั้นเกิดขึ้นแล้วนับได้หลายปี.

บทว่า ตสฺสสฺสุ ตัดบทเป็น ตสฺส ภเวยฺยุํ แปลว่า พึงมีแก่ฝีนั้น.

บทว่า อเภทนมุขานิ ความว่า มิใช่แตกเพราะถูกคนใดคนหนึ่งทำแล้ว แต่เป็นปากแผลที่เกิดแต่กรรมอย่างเดียวแท้ๆ.

บทว่า เชคุจฺฉิยํเยว ได้แก่ น่าเกลียดคือเป็นของปฏิกูลทั้งนั้น.

บทว่า จาตุมฺมหาภูติกสฺส ได้แก่ กายสำเร็จด้วยมหาภูตรูป ๔.

บทว่า โอทนกุมฺมาสุปจยสฺส ได้แก่ กายสะสม คือเจริญเติบโตแล้วด้วยข้าวสุกและขนมสด.

บทว่า อนิจฺจุจฺฉาทนปริมทฺทนเภทนวิทฺธํสนธมฺมสฺส ความว่า มีความไม่เที่ยงเป็นธรรมดา ด้วยอรรถว่ามีแล้วไม่มี. มีการปกปิดเป็นธรรมดาด้วยการลูบไล้ เพื่อกำจัดกลิ่นเหม็น มีการนวดฟั้นเป็นธรรมดา ด้วยแขนเพื่อบรรเทาความเจ็บไข้ที่อังคาพยพน้อยใหญ่.

อีกอย่างหนึ่ง ในเวลาเป็นหนุ่มมีการนวดฟั้นเป็นธรรมดา ด้วยการทายาและบีบเป็นต้น เพื่อให้อวัยวะน้อยใหญ่เหล่านั้นๆ ที่ตั้งอยู่ไม่ดี สมบูรณ์ด้วยการให้นอนบนขาทั้งสองอยู่ในห้อง ก็มีความแตกกระจัดกระจายเป็นสภาพ ก็ในข้อนี้ ท่านกล่าวความดับแห่งกายนั้น ด้วยบทว่าไม่เที่ยง และด้วยบทว่าแตกและทำลาย.

ท่านกล่าวความเกิดด้วยบทที่เหลือ.

บทว่า นิพฺพินทถ ท่านแสดงว่า เธอทั้งหลายจงระอา คือละทิ้งกายนี้เสียเถิดดังนี้.

ในสูตรนี้ ท่านกล่าวถึงวิปัสสนามีกำลังด้วยประการฉะนี้.

จบอรรถกถาคัณฑสูตรที่ ๕ -----------------------------------------------------