๑๐. ทุพพิโนทยสูตร

ปญฺจิเม ภิกฺขเว อุปฺปนฺนา ทุปฺปฏิวิโนทยา กตเม ปญฺจ อุปฺปนฺโน ราโค ทุปฺปฏิวิโนทโย อุปฺปนฺโน โทโส ทุปฺปฏิวิโนทโย อุปฺปนฺโน โมโห ทุปฺปฏิวิโนทโย อุปฺปนฺนํ ปฏิภาณํ ทุปฺปฏิวิโนทยํ อุปฺปนฺนํ คมิกจิตฺตํ ทุปฺปฏิวิโนทยํ อิเม โข ภิกฺขเว ปญฺจ อุปฺปนฺนา ทุปฺปฏิวิโนทยาติ ฯ สทฺธมฺมวคฺโค ปฐโม ฯ ตสฺสุทฺทานํ ตโย สทฺธมฺมนิยามา ตโย สทฺธมฺมสมฺโมสา ทุกฺกถา เจว สารชฺชํ อุทายิ ทุพฺพิโนทยาติ ฯ ------------

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๕ ประการนี้ เกิดขึ้นแล้วบรรเทาได้ยาก ธรรม ๕ ประการเป็นไฉน คือ ราคะ ๑ โทสะ ๑ โมหะ ๑ ปฏิภาณ ๑จิตคิดจะไป ๑ ดูกรภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๕ ประการนี้ เกิดขึ้นแล้วบรรเทาได้ยาก ฯ จบสูตรที่ ๑๐ จบสัทธรรมวรรคที่ ๑ -----------------------------------------------------รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ สัทธรรมนิยามสูตร ๓ สูตร สัทธรรมสัมโมสสูตร ๓ สูตร ทุกถาสูตร สารัชชสูตร อุทายิสูตร ทุพพิโนทยสูตร ฯ -----------------------------------------------------

พึงทราบวินิจฉัยในทุพพิโนทยสูตรที่ ๑๐ ดังต่อไปนี้ :-

บทว่า ทุปฺปฏิวิโนทยา ความว่า ฐานะทั้งหลายใดย่อมมีเพื่อยังกิจมีการรื่นเริงเป็นต้นให้เกิดขึ้น เมื่อฐานะนั้นๆ ยังไม่สิ้นสุดเป็นอันนำออกยาก ข่มได้ยาก.

ความเป็นผู้ประสงค์จะกล่าวท่านเรียกว่าปฏิภาณ.

ธรรม ๕ อย่างนี้ ระงับยาก ไม่ใช่ระงับได้ง่าย แต่สามารถระงับได้ด้วยปัจจเวกขณะ (การพิจารณา) และอนุสาสนะ (การสั่งสอน) อันสมควรโดยอุบาย โดยเหตุ ด้วยประการฉะนี้.

จบอรรถกถาทุพพิโนทยสูตรที่ ๑๐ จบสัทธัมมวรรควรรรณนาที่ ๑ -----------------------------------------------------

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

สัทธรรมนิยามสูตร ๓ สูตร

สัทธรรมสัมโมสสูตร ๓ สูตร

ทุกถาสูตร

สารัชชสูตร

อุทายิสูตร

ทุพพิโนทยสูตร ฯ -----------------------------------------------------