๑. ปาตุภาวสูตร

๙๖ ฉนฺนํ ภิกฺขเว ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ กตเมสํ ฉนฺนํ ตถาคตสฺส อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมึ ตถาคตปฺปเวทิตสฺส ธมฺมวินยสฺส เทเสตา ปุคฺคโล ทุลฺลโภ โลกสฺมึ อริยายตเน ปจฺจาชาโต ทุลฺลโภ โลกสฺมึ อินฺทฺริยานํ อเวกลฺลตา ทุลฺลภา โลกสฺมึ อชฬตา อเนฬมูคตา ทุลฺลภา โลกสฺมึ กุสลธมฺมจฺฉนฺโท ทุลฺลโภ โลกสฺมึ อิเมสํ โข ภิกฺขเว ฉนฺนํ ปาตุภาโว ทุลฺลโภ โลกสฺมินฺติ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ความปรากฏขึ้นแห่งเหตุ ๖ ประการ เป็นของหาได้ยากในโลก เหตุ ๖ ประการเป็นไฉน คือความปรากฏขึ้นแห่งพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ๑ บุคคลผู้แสดงธรรมวินัยที่พระตถาคตประกาศแล้ว ๑ ความเกิดขึ้นในมัชฌิมประเทศ (ที่มีพระอริยเจ้า) ๑ ความเป็นผู้มีอินทรีย์ไม่บกพร่อง ๑ ความไม่เป็นใบ้บ้าน้ำลาย ๑ ความพอใจในกุศลธรรม ๑ดูกรภิกษุทั้งหลาย ความปรากฏขึ้นแห่งเหตุ ๖ ประการนี้แลเป็นของหาได้ยากในโลก ฯ จบสูตรที่ ๑

ภิกษุทั้งหลาย เหตุปรากฏ ๖ ประการ หาได้ยากในโลก เหตุปรากฏ ๖ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ความปรากฏแห่งตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า หาได้ยากในโลก ๒. บุคคลผู้แสดงธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศไว้ หาได้ยากในโลก ๓. บุคคลผู้เกิดขึ้นในถิ่นอริยะ หาได้ยากในโลก ๔. ความมีอินทรีย์ไม่บกพร่อง หาได้ยากในโลก ๕. ความไม่โง่เขลา ความไม่เป็นคนเซอะ หาได้ยากในโลก ๖. ความพอใจในกุศลธรรม หาได้ยากในโลก ภิกษุทั้งหลาย เหตุปรากฏ ๖ ประการนี้แล หาได้ยากในโลกปาตุภาวสูตรที่ ๑ จบ ๒. อานิสังสสูตร ว่าด้วยอานิสงส์แห่งโสดาปัตติผล

พึงทราบวินิจฉัยในปาตุภาวสูตรที่ ๑ แห่งอานิสังสวรรคที่ ๕ ดังต่อไปนี้ :-

บทว่า อริยายตเน ได้แก่ ในมัชฌิมประเทศ.

บทว่า อินฺทฺริยานํ ได้แก่ อินทรีย์ที่มีใจเป็นที่ ๖.

____________________________

อรรถกถาเป็นวรรคที่ ๑๐.

จบอรรถกถาปาตุภาวสูตรที่ ๑ -----------------------------------------------------