๘. ภัตตสูตร
พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง · ผู้ดำเนินการอ่านข้อเท็จจริงสาธารณะแล้วสรุปเอง
๒๒๘ปญฺจิเม ภิกฺขเว อาทีนวา อุสฺสูรภตฺเต กุเล กตเม ปญฺจ เย เต อติถี ปาหุนา เต น กาเลน ปฏิปูเชนฺติ ยา ตา พลิปฏิคฺคาหิกา เทวตา ตา น กาเลน ปฏิปูเชนฺติ เย เต สมณพฺราหฺมณา เอกภตฺติกา รตฺตูปรตา วิรตา วิกาลโภชนา เต น กาเลน ปฏิปูเชนฺติ ทาสกมฺมกรโปริสา วิมุขา กมฺมํ กโรนฺติ ตาวตกญฺเญว อสมเยน ภุตฺตํ อโนชวนฺตํ โหติ อิเม โข ภิกฺขเว ปญฺจ อาทีนวา อุสฺสูรภตฺเต กุเล ฯ ปญฺจิเม ภิกฺขเว อานิสํสา สมยภตฺเต กุเล กตเม ปญฺจ เย เต อติถี ปาหุนา เต กาเลน ปฏิปูเชนฺติ ยา ตา พลิปฏิคฺคาหิกา เทวตา ตา กาเลน ปฏิปูเชนฺติ เย เต สมณพฺราหฺมณา เอกภตฺติกา รตฺตูปรตา วิรตา วิกาลโภชนา เต กาเลน ปฏิปูเชนฺติ ทาสกมฺมกรโปริสา อวิมุขา กมฺมํ กโรนฺติ ตาวตกญฺเญว สมเยน ภุตฺตํ โอชวนฺตํ โหติ อิเม โข ภิกฺขเว ปญฺจ อานิสํสา สมยภตฺเต กุเลติ ฯ
ฉบับมหาจุฬาฯ
ชั้นตัวบทพุทธพจน์หน่วยที่ตำแหน่งเดียวกันของเล่มนี้ · เลขข้อเป็นของฉบับนี้เอง · ชื่อเรื่องของฉบับหนึ่งอยู่ในอีกฉบับ
เปิดหน้าของฉบับนี้ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
๘. อุสสูรภัตตสูตร ว่าด้วยภัตรหุงต้มในเวลาสาย
ภิกษุทั้งหลาย ตระกูลมีภัตรที่หุงต้มในเวลาสาย มีโทษ ๕ ประการนี้ โทษ ๕ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ไม่ได้ต้อนรับแขกที่ควรต้อนรับตามเวลา ๒. ไม่ได้เซ่นไหว้เทวดาผู้รับพลีกรรมตามเวลา ๓. ไม่ได้ถวายสมณพราหมณ์ผู้ฉันมื้อเดียว ไม่ฉันตอนกลางคืน งดเว้น การฉันในเวลาวิกาลตามเวลา @เชิงอรรถ : @ ดูเชิงอรรถที่ ๒ ข้อ ๔๐ (มหาสาลปุตตสูตร) หน้า ๖๓ ในเล่มนี้
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๒๒ หน้า : ๓๖๙}
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต [๕. ปัญจมปัณณาสก์] ๓. ทีฆจาริกวรรค ๙. ปฐมกัณหสัปปสูตร ๔. ทาส กรรมกร และคนใช้ หลบหน้าทำการงาน ๕. อาหารที่บริโภคในเวลาไม่ควรเช่นนั้นไม่มีโอชา ภิกษุทั้งหลาย ตระกูลมีภัตรที่หุงต้มในเวลาสาย มีโทษ ๕ ประการนี้แล ภิกษุทั้งหลาย ตระกูลมีภัตรที่หุงต้มตามเวลา มีอานิสงส์ ๕ ประการนี้ อานิสงส์ ๕ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. ได้ต้อนรับแขกที่ควรต้อนรับตามเวลา ๒. ได้เซ่นไหว้เทวดาผู้รับพลีกรรมตามเวลา ๓. ได้ถวายสมณพราหมณ์ผู้ฉันมื้อเดียว ไม่ฉันตอนกลางคืน งดเว้น การฉันในเวลาวิกาลตามเวลา ๔. ทาส กรรมกร และคนใช้ ไม่หลบหน้าทำการงาน ๕. อาหารที่บริโภคในเวลาที่ควรเช่นนั้นมีโอชา ภิกษุทั้งหลาย ตระกูลมีภัตรที่หุงต้มตามเวลา มีอานิสงส์ ๕ ประการนี้แลอุสสูรภัตตสูตรที่ ๘ จบ
ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
อรรถกถาภัตตสูตรที่ ๘
พึงทราบวินิจฉัยในภัตตสูตรที่ ๘ ดังต่อไปนี้ :-
บทว่า อุสฺสูรภตฺเต ได้แก่ ในตระกูลที่หุงต้มอาหารสาย.
บทว่า น กาเลน ปฏิปูเชนฺติ ความว่า พวกเขาไม่หุ้งต้มยาคูในเวลายาคู ของขบเคี้ยวในเวลาขบเคี้ยว อาหารในเวลาอาหาร จึงไม่บูชาตามเวลา เพราะเวลาที่ประกอบขวนขวายล่วงเลยไปแล้ว. ชื่อว่าให้ด้วยจิตของตนเท่านั้น.
ต่อมา เมื่อพวกชนเหล่านั้นมาสู่เรือนของตน เขาก็ย่อมกระทำอย่างนั้นเหมือนกัน. แม้เทวดาผู้คอยรับพลีมาแล้ว ตามประเพณีแห่งตระกูล ต่อได้ลาภตามกาลอันเหมาะอันควรจึงรักษาคุ้มครอง. แต่เมื่อได้รับความบีบคั้นไม่ได้ตามเวลา ไม่ทำอารักขาด้วยคิดว่า พวกเหล่านี้เป็นผู้ไม่เอื้อเฟื้อในพวกเรา ดังนี้. แม้สมณพราหมณ์ย่อมไม่ทำกิจที่ควรทำในงานมงคลและอวมงคล ด้วยคิดว่า ในเรือนของคนเหล่านั้นไม่มีอาหารในเวลาอาหาร เขาให้ในเวลาเที่ยงตรงดังนี้.
บทว่า วิมุขา กมฺมํ กโรนฺติ ความว่า พวกคนใช้เป็นต้นละงาน นั่งอยู่ด้วยคิดว่า ในเวลาเช้า พวกเรายังไม่ได้อะไรเลย. พวกเราหิวเหลือเกินแล้ว ไม่สามารถจะทำการงานได้ดังนี้.
บทว่า อโนชวนฺตํ โหติ ได้แก่ อาหารที่บริโภคไม่เป็นไปตามเวลา ย่อมไม่สามารถจะแผ่โอชะไปได้.
ธรรมที่เป็นสุกกปักข์ฝ่ายดี พึงทราบตรงกันข้ามกับที่กล่าวแล้ว.
จบอรรถกถาภัตตสูตรที่ ๘ -----------------------------------------------------