ปฏิจฉันนสูตร

๑๓๒ ตีณีมานิ ภิกฺขเว ปฏิจฺฉนฺนานิ วหนฺติ โน วิวฏานิ กตมานิ ตีณิ มาตุคาโม ภิกฺขเว ปฏิจฺฉนฺโน วหติ โน วิวโฏ พฺราหฺมณานํ ภิกฺขเว มนฺตา ปฏิจฺฉนฺนา วหนฺติ โน วิวฏา มิจฺฉาทิฏฺฐิ ภิกฺขเว ปฏิจฺฉนฺนา วหติ โน วิวฏา อิมานิ โข ภิกฺขเว ตีณิ ปฏิจฺฉนฺนานิ วหนฺติ โน วิวฏานิ ฯ ตีณีมานิ ภิกฺขเว วิวฏานิ วิโรจนฺติ โน ปฏิจฺฉนฺนานิ กตมานิ ตีณิ จนฺทมณฺฑลํ ภิกฺขเว วิวฏํ วิโรจติ โน ปฏิจฺฉนฺนํ สุริยมณฺฑลํ ภิกฺขเว วิวฏํ วิโรจติ โน ปฏิจฺฉนฺนํ ตถาคตปฺปเวทิโต ธมฺมวินโย ภิกฺขเว วิวโฏ วิโรจติ โน ปฏิจฺฉนฺโน อิมานิ โข ภิกฺขเว ตีณิ วิวฏานิ วิโรจนฺติ โน ปฏิจฺฉนฺนานีติ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย สิ่ง ๓ อย่างนี้ ปิดบังไว้จึงเจริญ เปิด เผยไม่เจริญ ๓ อย่างเป็นไฉน คือ มาตุคาม ปิดบังเอาไว้จึงจะงดงาม เปิดเผยไม่งดงาม ๑ มนต์ของพราหมณ์ ปิดบังเข้าไว้จึงรุ่งเรือง เปิดเผยไม่รุ่งเรือง ๑มิจฉาทิฐิ ปิดบังไว้จึงเจริญ เปิดเผยไม่เจริญ ๑ ดูกรภิกษุทั้งหลาย สิ่ง ๓ อย่างนี้แล ปิดบังไว้จึงเจริญ เปิดเผยไม่เจริญ ดูกรภิกษุทั้งหลาย สิ่ง ๓ อย่างนี้เปิดเผยจึงรุ่งเรือง ปิดบังไม่รุ่งเรือง ๓ อย่างเป็นไฉน คือ ดวงจันทร์ เปิดเผยจึงรุ่งเรือง ปิดบังไม่รุ่งเรือง ๑ ดวงอาทิตย์ เปิดเผยจึงรุ่งเรือง ปิดบังไม่รุ่งเรือง ๑ธรรมวินัยที่พระตถาคตประกาศไว้แล้ว เปิดเผยจึงรุ่งเรือง ปิดบังไม่รุ่งเรือง ๑ดูกรภิกษุทั้งหลาย สิ่ง ๓ อย่างนี้แล เปิดเผยจึงรุ่งเรือง ปิดบังไม่รุ่งเรือง ฯ

ภิกษุทั้งหลาย สิ่ง ๓ อย่างนี้ ปิดบังไว้จึงดี เปิดเผยไม่ดี สิ่ง ๓ อย่าง อะไรบ้าง คือ ๑. มาตุคาม(สตรี)ปิดบังไว้จึงงดงาม เปิดเผยไม่งดงาม ๒. มนตร์ของพราหมณ์ปิดบังไว้จึงขลัง เปิดเผยไม่ขลัง ๓. มิจฉาทิฏฐิปิดบังไว้จึงดี เปิดเผยไม่ดี ภิกษุทั้งหลาย สิ่ง ๓ อย่างนี้แล ปิดบังไว้จึงดี เปิดเผยไม่ดี สิ่ง ๓ อย่างนี้ เปิดเผยจึงรุ่งเรือง ปิดบังไว้ไม่รุ่งเรือง สิ่ง ๓ อย่าง อะไรบ้าง คือ ๑. ดวงจันทร์เปิดเผยจึงรุ่งเรือง ปิดบังไว้ไม่รุ่งเรือง ๒. ดวงอาทิตย์เปิดเผยจึงรุ่งเรือง ปิดบังไว้ไม่รุ่งเรือง ๓. ธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศไว้เปิดเผยจึงรุ่งเรือง ปิดบังไว้ไม่รุ่งเรือง ภิกษุทั้งหลาย สิ่ง ๓ อย่างนี้แล เปิดเผยจึงรุ่งเรือง ปิดบังไว้ไม่รุ่งเรืองปฏิจฉันนสูตรที่ ๙ จบ

พึงทราบวินิจฉัยในปฏิจฉันนสูตรที่ ๙ ดังต่อไปนี้ :-

บทว่า วหนฺติ แปลว่า ย่อมนำไป.

บทว่า ปฏิจฺฉนฺโน วหติ ความว่า ปกปิดแล้วจึงออกไป.

ในบทว่า วิเฏ วิโรจติ พึงทราบข้อที่จะต้องเปิดเผยโดย ๔ อย่าง คือ

เปิดเผยโดยส่วนเดียว ๑

เปิดเผยโดยส่วนสอง ๑

เปิดเผยโดยส่วนตัว ๑

เปิดเผยโดยทั่วไป ๑.

ในบรรดาสิ่งที่จะต้องเปิดเผย ๔ อย่างนั้น

สิกขาบทที่ไม่ทั่วไป (แก่ภิกษุและภิกษุณี) ชื่อว่าเปิดเผยโดยส่วนเดียว.

สิกขาบทที่ทั่วไป (แก่อุภโตสงฆ์) ชื่อว่าเปิดเผยโดยสองส่วน.

คุณธรรมที่ได้บรรลุแล้ว ชื่อว่าเปิดเผยเฉพาะตน.

(ส่วน) พระพุทธพจน์ คือพระไตรปิฎก ชื่อว่าสิ่งที่เปิดเผยโดยทั่วไป.

จบอรรถกถาปฏิจฉันนสูตรที่ ๙ -----------------------------------------------------