๒. พุทธสัญญกเถราปทาน
พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง · ผู้ดำเนินการอ่านข้อเท็จจริงสาธารณะแล้วสรุปเอง
ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
ทุติยํ พุทฺธสญฺญกตฺเถราปทานํ (๔๘๒)
๗๒|๗๒.๙| อชฺฌายิโก มนฺตธโร ติณฺณํ เวทาน ปารคู ลกฺขเณ อิติหาเส จ สนิฆณฺฑุสเกฏุเภ ฯ |๗๒.๑๐| นทีโสตปฏิภาคา สิสฺสา อายนฺติ เม ตทา เตสาหํ มนฺตํ วาเจมิ รตฺตินฺทิวมตนฺทิโต ฯ |๗๒.๑๑| สิทฺธตฺโถ นาม สมฺพุทฺโธ โลเก อุปฺปชฺชิ ตาวเท ตมนฺธการํ นาเสตฺวา ญาณาโลกํ ปวตฺตยิ ฯ |๗๒.๑๒| มม อญฺญตโร สิสฺโส สิสฺสานํ โส กเถสิ เม สุตฺวาน เต เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ มมํ ตทา ฯ |๗๒.๑๓| พุทฺโธ โลเก สมุปฺปนฺโน สพฺพญฺญู โลกนายโก ตสฺสานุวตฺตติ ชโน ลาโภ มยฺหํ น วิชฺชติ ฯ |๗๒.๑๔| อธิจฺจุปฺปตฺติกา พุทฺธา จกฺขุมนฺโต มหายสา ยนฺนูนาหํ พุทฺธเสฏฺฐํ ปสฺเสยฺยํ โลกนายกํ ฯ |๗๒.๑๕| อชินํ เม คเหตฺวาน วากจีรํ กมณฺฑลุํ อสฺสมา อภินิกฺขมฺม สิสฺเส อามนฺตยึ อหํ ฯ |๗๒.๑๖| อุทุมฺพริกปุปฺผํว จนฺทมฺหิ สสกํ ยถา วายสานํ ยถา ขีรํ ทุลฺลภํ โลกนายกํ ฯ |๗๒.๑๗| พุทฺโธ โลกมฺหิ อุปฺปนฺโน มนุสฺสตฺตํปิ ทุลฺลภํ อุโภสุ วิชฺชมาเนสุ สวนญฺจ สุทุลฺลภํ ฯ |๗๒.๑๘| พุทฺโธ โลเก สมุปฺปนฺโน จกฺขุํ ลจฺฉาม โน ภวํ เอถ สพฺเพ คมิสฺสาม สมฺมาสมฺพุทฺธสนฺติกํ ฯ |๗๒.๑๙| กมณฺฑลุธรา สพฺเพ ขราชินนิวาสิโน เต ชฏาภารภริตา นิกฺขมฺม ปวนา ตทา ฯ |๗๒.๒๐| ยุตฺตมตฺตํ เปกฺขมานา อุตฺตมตฺถํ คเวสิโน อายนฺติ นาคโปตาว อสมฺภีตาว เกสรี ฯ |๗๒.๒๑| อปฺปตาสา อโลลุปฺปา นิปกา สนฺตวุตฺติโน อุญฺฉาย จรมานา เต พุทฺธเสฏฺฐํ อุปาคมุํ ฯ |๗๒.๒๒| ทิยฑฺฒโยชเน เทเส พฺยาธิ เม อุปปชฺชถ พุทฺธเสฏฺฐํ สริตฺวาน ตตฺถ กาลํ กโต อหํ ฯ |๗๒.๒๓| จตุนวุเต อิโต กปฺเป ยํ สญฺญมลภึ ตทา ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธสญฺญายิทํ ผลํ ฯ |๗๒.๒๔| กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว ฯ |๗๒.๒๕| สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สนฺติเก ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ |๗๒.๒๖| ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา พุทฺธสญฺญโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ พุทฺธสญฺญกตฺเถรสฺส อปาทานํ สมตฺตํ ฯ
ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
๔๘๒. อรรถกถาพุทธสัญญกเถราปทาน
พึงทราบเรื่องราวในอปทานที่ ๒ ดังต่อไปนี้ :-
บทว่า อธิจฺจุปฺปตฺติกา พุทฺธา ความว่า พระพุทธเจ้าทั้งหลายเป็นผู้มีการอุบัติเลิศลอย คือไม่มีเหตุการณ์อะไรขัดข้อง ได้แก่เกิดเป็นด้วยพระญาณของพระองค์เอง ปราศจากเทวดาพรหมและมารเป็นต้นเหล่าอื่นที่จะให้คำแนะนำ.
บทว่า อุทุมฺพริกปฺปฺผํว ได้แก่ คล้ายดอกมะเดื่อที่หาได้โดยยาก คือเกิดขึ้นได้ยากฉะนั้น.
บทว่า จนฺทมฺหิ สสกํ ยถา ได้แก่ คล้ายรูปกระต่ายในดวงจันทร์ ซึ่งหาได้ยาก.
บทว่า วายสานํ ยถา ขีรํ ความว่า คล้ายกับน้ำนมกาจะบีบคั้นเป็นนิตย์ คือทั้งคืนทั้งวันให้ได้สักนิดหน่อยก็ได้โดยยากฉันใด พระผู้นำของชาวโลกก็หาได้ยาก เพราะกว่าจะเป็นพระพุทธเจ้าได้ ต้องบำเพ็ญบารมีถึง ๔ อสงไขยกำไรแสนกัปก็มี ถึง ๘ อสงไขยกำไรแสนกัปก็มี จึงจะได้เป็นพระผู้นำของชาวโลกได้ ฉันนั้นแล. จบอรรถกถาพุทธสัญญกเถราปทาน -----------------------------------------------------