๒. เอกสังขิยเถราปทาน

|๒๒.๑๓| วิปสฺสิโน ภควโต มหาโพธิมโห อหุ มหาชนา สมาคมฺม ปูเชนฺติ โพธิมุตฺตมํ ฯ |๒๒.๑๔| มหาโสกรหิโต ปญฺโญ พุทฺธเสฏฺโฐ ภวิสฺสติ ยสฺสายํ อีทิโส โพธิ ปูชนีโยว สตฺถุโน ฯ |๒๒.๑๕| ตโต สงฺขํ คเหตฺวาน โพธิรุกฺขํ อุปฏฺฐหึ ธมนฺโต สพฺพทิวสํ อวนฺทึ โพธิมุตฺตมํ ฯ |๒๒.๑๖| อาสนฺนเก กตํ กมฺมํ เทวโลกํ อปาปยิ กเลวรํ เม ปติตํ เทวโลเก รมามหํ ฯ |๒๒.๑๗| สฏฺฐี ตุริยสหสฺสานิ ตุฏฺฐหฏฺฐา ปโมทิตา สทา มยฺหํ อุปฏฺฐนฺติ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ |๒๒.๑๘| เอกสตฺตติเม กปฺเป ราชา อาสิ สุทสฺสโน จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชมฺพูทีปสฺส อิสฺสโร ฯ |๒๒.๑๙| ตโต อฏฺฐสตา ตุริยา ปริวาเรนฺติ มํ สทา อนุโภมิ สกํ กมฺมํ อุปฏฺฐานสฺสิทํ ผลํ ฯ |๒๒.๒๐| ยํ ยํ โยนูปปชฺชามิ เทวตฺตํ อถ มานุสํ มาตุกุจฺฉิคตสฺสาปิ วชฺชเร เภริโย สทา ฯ |๒๒.๒๑| อุปฏฺฐิตฺวาน สมฺพุทฺธํ อนุโภตฺวาน สมฺปทา สิวํ อมลํ อมรํ ปตฺโตมฺหิ อจลํ ปทํ ฯ |๒๒.๒๒| เอกนวุเต อิโต กปฺเป ยํ กมฺมมกรึ ตทา ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ |๒๒.๒๓| กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว ฯ |๒๒.๒๔| สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สนฺติเก ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ |๒๒.๒๕| ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา เอกสงฺขิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ เอกสงฺขิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

ได้มีการสมโภชไม้มหาโพธิ์ ของพระผู้มีพระภาคพระนามว่า วิปัสสี มหาชนมาประชุมกันบูชาไม้มหาโพธิ์อันอุดม ไม้มหาโพธิ์ที่ควรบูชา เช่นนี้ ของพระศาสดาพระองค์ใด พระศาสดาพระองค์นั้น จักเป็น ผู้เว้นจากความเศร้าโศกใหญ่มีปัญญา เป็นพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐ สุด ครั้งนั้น เราถือเอาสังข์มาบำรุงโพธิพฤกษ์ เราเป่าสังข์ตลอด วันยังค่ำ ไหว้ไม้มหาโพธิ์อันอุดมแล้ว กรรมที่เราได้ทำในเวลาก่อน จะตายส่งให้เราไปเทวโลก ซากศพของเราตกไปแล้ว เรารื่นรมย์อยู่ ในเทวโลก ดนตรีหกหมื่นยินดี ร่าเริง บันเทิง บำรุงเราอยู่ทุกเมื่อ นี้เป็นผลของพุทธบูชา ในกัปที่ ๗๑ เราได้เป็นพระราชาพระนาม ว่า สุทัสสนะ เป็นใหญ่อยู่ในชมพูทวีป มีมหาสมุทรทั้ง ๔ เป็น ขอบเขต ครั้งนั้น ดนตรี ๘๐๐ แวดล้อมเราตลอดเวลา เราย่อม เสวยกรรมของตน นี้เป็นผลของการบำรุง เราเข้าถึงกำเนิดใด คือ เทวดาหรือมนุษย์ แม้เรายังอยู่ในครรภ์ของมารดา กลองก็ประโคม อยู่ตลอดเวลา เพราะอุปัฏฐากพระสัมพุทธเจ้า เราได้เสวยสมบัติ แล้ว เป็นผู้บรรลุบทอันไม่หวั่นไหว เป็นบทอันเกษมไม่มีมลทิน ไม่ตาย ในกัปที่ ๙๑ แต่กัปนี้เราได้ทำกรรมใดในกาลนั้น ด้วยกรรม นั้นเราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา เราเผากิเลสทั้งหลาย แล้ว ... พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้. ทราบว่า ท่านพระเอกสังขิยเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล. จบ เอกสังขิยเถราปทาน.

แม้ในวรรคที่ ๔๔ อปทานทั้งหมดก็ปรากฏชัดแล้วเหมือนกัน.

ความต่างแห่งบุญและความต่างแห่งผลอย่างเดียวเท่านั้น เป็นความแปลกกัน. จบอรรถกถาเอกวิหาริวรรคที่ ๔๔ -----------------------------------------------------

อรรถกถาที่มีมาก่อนหน้านี้ :- อรรถกถา ขุททกนิกาย อปทาน ภาค ๒ ๔๓. สกิงสัมมัชชกวรรค ๑. สกิงสัมมัชชกเถราปทาน