๙. สยัมปฏิภาณิยเถราปทาน

|๕๙.๔๕| กกุธํ วิลสนฺตํว เทวเทวํ นราสภํ รถิยํ ปฏิปชฺชนฺตํ โก ทิสฺวา นปฺปสีทติ ฯ |๕๙.๔๖| ตมนฺธการํ นาเสตฺวา สนฺตาเรตฺวา พหุํ ชนํ ญาณาโลเกน โชตนฺตํ โก ทิสฺวา นปฺปสีทติ ฯ |๕๙.๔๗| วสีสตสหสฺเสหิ นิยฺยนฺตํ โลกนายกํ อุทฺธรนฺตํ ฬหู สตฺเต โก ทิสฺวา นปฺปสีทติ ฯ |๕๙.๔๘| อาหนิตฺวา ธมฺมเภรึ มทฺทนฺตํ ติตฺถิเย คเณ สีหนาทํ ว นทนฺตํ โก ทิสฺวา นปฺปสีทติ ฯ |๕๙.๔๙| ยาวตา พฺรหฺมโลกมฺหา อาคนฺตฺวาน สพฺรหฺมกา ปุจฺฉนฺติ นิปุเณ ปเญฺห โก ทิสฺวา นปฺปสีทติ ฯ |๕๙.๕๐| ยสฺสญฺชลึ กริตฺวาน อาธาวนฺติ สเทวกา เตน ปุญฺญํ อนุโภนฺติ โก ทิสฺวา นปฺปสีทติ ฯ |๕๙.๕๑| สพฺเพ ชนา สมาคนฺตฺวา สมฺปวาเรนฺติ จกฺขุมํ น วิกมฺปติ อชฺฌิฏฺโฐ โก ทิสฺวา นปฺปสีทติ ฯ |๕๙.๕๒| นครํ ปวีสโต ยสฺส นทนฺติ เภริโย พหู วินทนฺติ คชา มตฺตา โก ทิสฺวา นปฺปสีทติ ฯ |๕๙.๕๓| วีถิยา คจฺฉโต ยสฺส ปภา วา โชตเต สทา อพฺภุนฺนตา สมา โหนฺติ โก ทิสฺวา นปฺปสีทติ ฯ |๕๙.๕๔| พฺยาหรนฺตสฺส พุทฺธสฺส จกฺกวาฬมฺหิ สุยฺยติ สพฺเพ สตฺเต วิญฺญาเปติ โก ทิสฺวา นปฺปสีทติ ฯ |๕๙.๕๕| สตสหสฺเส อิโต กปฺเป ยํ พุทฺธมภิกิตฺตยึ ทุคฺคตึ นาภิชานามิ กิตฺตนาย อิทํ ผลํ ฯ |๕๙.๕๖| กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว ฯ |๕๙.๕๗| สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สนฺติเก ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ |๕๙.๕๘| ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สยมฺปฏิภาณิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ สยมฺปฏิภาณิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

ใครได้เห็นพระนราสภผู้ประเสริฐกว่าเทวดา งามเหมือนดอกรก- ฟ้าขาว กำลังเสด็จดำเนินอยู่ที่ถนนแล้ว จะไม่เลื่อมใสเล่า ใคร ได้เห็นพระพุทธเจ้าผู้กำจัดความมืดให้พินาศ ทรงช่วยเหลือนรชน ให้ข้ามพ้นไปได้เป็นอันมาก ยังโลกให้โชติช่วงด้วยแสงสว่างคือ พระญาณแล้ว จะไม่เลื่อมใสเล่า ใครได้เห็นพระพุทธเจ้าผู้เป็นนายก ของโลก กำลังเสด็จออกไปพร้อมกับพระขีณาสพผู้มีอำนาจตั้งแสน ผู้ทรงรื้อขนสัตว์ไปเสียมากมายแล้ว จะไม่เลื่อมใสเล่า ใครได้เห็น พระพุทธเจ้า ผู้ตีกลองคือพระธรรม ทรงย่ำยีหมู่เดียรถีย์ บันลือ สีหนาทแล้ว จะไม่เลื่อมใสเล่า ทวยเทพพร้อมด้วยพรหม พากัน มาจากเทวโลก ตราบเท่าพรหมโลก แล้วทูลถามปัญหาอันลุ่มลึกกะ พระพุทธเจ้าพระองค์ใด พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ใครได้เห็น เข้าแล้ว จะไม่เลื่อมใสเล่า มนุษย์พร้อมด้วยเทวดาประนมกรอัญชลี แด่พระพุทธเจ้าพระองค์ใด ย่อมได้เสวยบุญด้วยการประณมกร อัญชลีนั้น พระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ใครได้เห็นเข้าแล้ว จะไม่ เลื่อมใสเล่า ชนทั้งปวงมาประชุมห้อมล้อมพระผู้มีปัญญาจักษุ พระผู้ มีปัญญาจักษุพระองค์ใด ถูกบังคับแล้วไม่ทรงหวั่นไหว พระผู้มีปัญญา จักษุพระองค์นั้น ใครได้เห็นแล้ว จะไม่เลื่อมใสเล่า เมื่อพระนราสภ พระองค์ใดเสด็จเข้าพระนคร กลองเป็นอันมากประโคมกึกก้อง คชสารที่ตกมันพากันบันลือ พระนราสภพระองค์นั้น ใครได้เห็น เข้าแล้วจะไม่เลื่อมใสเล่า เมื่อพระนราสภพระองค์ใดเสด็จดำเนิน ไปในถนน พระรัศมีย่อมส่องสว่างไสวทุกเมื่อ ที่ซึ่งลุ่มๆ ดอนๆ ย่อมสม่ำเสมอ พระนราสภพระองค์นั้น ใครได้เห็นเข้าแล้ว จะไม่ เลื่อมใสเล่า เมื่อพระพุทธเจ้าตรัสอยู่ ประชาสัตว์ในจักรวาลได้ยิน ทั่วกัน พระพุทธเจ้าพระองค์ใดยังสัตว์ให้รู้ชัดได้ทั่วกัน พระพุทธเจ้า พระองค์นั้น ใครได้เห็นเข้าแล้ว จะไม่เลื่อมใสเล่า ในกัปที่แสน แต่กัปนี้ เราได้สดุดีพระพุทธเจ้าใด ด้วยการสดุดีนั้น เราไม่รู้จัก ทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการสดุดี เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... พระ พุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้. ทราบว่า ท่านพระสยัมปฏิภาณิยเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล. จบ สยัมปฏิภาณิยเถราปทาน.

อปทานมีอปทานที่ ๑ เป็นต้นไปในวรรคที่ ๔๗ นักศึกษาพอจะกำหนดรู้ได้ง่ายตามลำดับพระบาลีนั่นแล. อรรถกถาสาลปุปผิวรรคที่ ๔๗ -----------------------------------------------------

อรรถกถาที่มีมาก่อนหน้านี้ :- อรรถกถา ขุททกนิกาย อปทาน ภาค ๒ ๔๖. ชคติวรรค ๑. ชคติทายกเถราปทาน