อัจฉริยสูตร ที่ ๔

จตฺตาโรเม ภิกฺขเว อจฺฉริยา อพฺภุตธมฺมา รญฺเญ จกฺกวตฺติมฺหิ กตเม จตฺตาโร สเจ ภิกฺขเว ขตฺติยปริสา ราชานํ จกฺกวตฺตึ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ ทสฺสเนนปิ สา อตฺตมนา โหติ ตตฺถ เจ ราชา จกฺกวตฺตี ภาสติ ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ อติตฺตาว ภิกฺขเว ขตฺติยปริสา โหติ อถ ราชา จกฺกวตฺตี ตุณฺหี ภวติ ฯ สเจ ภิกฺขเว พฺราหฺมณปริสา ราชานํ จกฺกวตฺตึ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ ทสฺสเนนปิ สา อตฺตมนา โหติ ตตฺถ เจ ราชา จกฺกวตฺตี ภาสติ ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ อติตฺตาว ภิกฺขเว พฺราหฺมณปริสา โหติ อถ ราชา จกฺกวตฺตี ตุณฺหี ภวติ ฯ สเจ ภิกฺขเว คหปติปริสา ราชานํ จกฺกวตฺตึ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ ทสฺสเนนปิ สา อตฺตมนา โหติ ตตฺถ เจ ราชา จกฺกวตฺตี ภาสติ ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ อติตฺตาว ภิกฺขเว คหปติปริสา โหติ อถ ราชา จกฺกวตฺตี ตุณฺหี ภวติ ฯ สเจ ภิกฺขเว สมณปริสา ราชานํ จกฺกวตฺตึ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ ทสฺสเนนปิ สา อตฺตมนา โหติ ตตฺถ เจ ราชา จกฺกวตฺตี ภาสติ ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ อติตฺตาว ภิกฺขเว สมณปริสา โหติ อถ ราชา จกฺกวตฺตี ตุณฺหี ภวติ ฯ อิเม โข ภิกฺขเว จตฺตาโร อจฺฉริยา อพฺภุตธมฺมา รญฺเญ จกฺกวตฺติมฺหิ ฯ {๑๓๐.๑} เอวเมว โข ภิกฺขเว จตฺตาโร อจฺฉริยา อพฺภุตธมฺมา อานนฺเท กตเม จตฺตาโร สเจ ภิกฺขเว ภิกฺขุปริสา อานนฺทํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ ทสฺสเนนปิ สา อตฺตมนา โหติ ตตฺถ เจ อานนฺโท ธมฺมํ ภาสติ ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ อติตฺตาว ภิกฺขเว ภิกฺขุปริสา โหติ อถ อานนฺโท ตุณฺหี ภวติ ฯ สเจ ภิกฺขเว ภิกฺขุนีปริสา ... ฯ สเจ ภิกฺขเว อุปาสกปริสา ... ฯ สเจ ภิกฺขเว อุปาสิกาปริสา อานนฺทํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมติ ทสฺสเนนปิ สา อตฺตมนา โหติ ตตฺถ เจ อานนฺโท ธมฺมํ ภาสติ ภาสิเตนปิ สา อตฺตมนา โหติ อติตฺตาว ภิกฺขเว อุปาสิกาปริสา โหติ อถ อานนฺโท ตุณฺหี ภวติ ฯ อิเม โข ภิกฺขเว จตฺตาโร อจฺฉริยา อพฺภุตธมฺมา อานนฺเทติ ฯ ภยวคฺโค ตติโย

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ความอัศจรรย์ไม่เคยมี ๔ ประการนี้ ใน เพราะพระเจ้าจักรพรรดิ ๔ ประการเป็นไฉน ดูกรภิกษุทั้งหลาย ถ้าขัตติย-*บริษัทเข้าไปเฝ้าเยี่ยมพระเจ้าจักรพรรดิ ขัตติยบริษัทนั้นย่อมมีพระทัยยินดีแม้ด้วยการเฝ้าเยี่ยมนั้น ถ้าพระเจ้าจักรพรรดิดำรัสในที่ประชุมนั้น ขัตติยบริษัทนั้นย่อมมีพระทัยยินดี แม้ด้วยพระดำรัส ขัตติยบริษัทย่อมเป็นผู้ไม่อิ่มเลย ถ้าพระเจ้าจักรพรรดิทรงนิ่งเสีย ฯ ถ้าพราหมณ์บริษัทเข้าไปเฝ้าเยี่ยมพระเจ้าจักรพรรดิ ... ฯ ถ้าคฤหบดีบริษัทเข้าไปเฝ้าเยี่ยมพระเจ้าจักรพรรดิ ... ฯ ถ้าสมณบริษัทเข้าไปเยี่ยมพระเจ้าจักรพรรดิ สมณบริษัทนั้นย่อมมีใจยินดีแม้ด้วยการเฝ้าเยี่ยมนั้น ถ้าพระเจ้าจักรพรรดิดำรัสในที่ประชุมนั้น สมณบริษัทนั้นย่อมมีใจยินดีแม้ด้วยพระดำรัส สมณบริษัทนั้นย่อมเป็นผู้ไม่อิ่มเลย ถ้าพระเจ้าจักรพรรดิทรงนิ่งเสีย ดูกรภิกษุทั้งหลาย ความอัศจรรย์ไม่เคยมี ๔ ประการนี้แล ในเพราะพระเจ้าจักรพรรดิ ฯ ดูกรภิกษุทั้งหลาย ความอัศจรรย์ไม่เคยมี ๔ ประการ ในเพราะพระอานนท์ฉันนั้นเหมือนกันแล ๔ ประการเป็นไฉน คือ ถ้าภิกษุบริษัทเข้าไปเพื่อเห็น อานนท์ภิกษุบริษัทนั้นย่อมมีใจยินดีแม้ด้วยการเห็น ถ้าอานนท์กล่าวธรรมในที่ประชุมนั้นภิกษุบริษัทย่อมมีใจยินดีแม้ด้วยคำที่กล่าว ภิกษุบริษัทย่อมเป็นผู้ไม่อิ่มเลย ถ้าอานนท์นิ่งอยู่ ฯ ถ้าภิกษุณีบริษัทเข้าไปเพื่อเห็นอานนท์ ... ฯ ถ้าอุบาสกบริษัทเข้าไปเพื่อเห็นอานนท์ ... ฯ ถ้าอุบาสิกาบริษัทเข้าไปเพื่อเห็นอานนท์ อุบาสิกาบริษัทนั้นย่อมมีใจยินดีแม้ด้วยการเห็น ถ้าอานนท์กล่าวธรรมในที่ประชุมนั้น อุบาสิกาบริษัทย่อมมีใจยินดีแม้ด้วยคำที่กล่าว อุบาสิกาบริษัทย่อมเป็นผู้ไม่อิ่มเลย ถ้าอานนท์นิ่งอยู่ดูกรภิกษุทั้งหลาย ความอัศจรรย์ไม่เคยมี ๔ ประการนี้ ในเพราะพระอานนท์ ฯ จบสูตรที่ ๑๐ จบภยวรรคที่ ๓

พึงทราบวินิจฉัยในจตุตถอัจฉริยสูตรที่ ๑๐ ดังต่อไปนี้ :-

บทว่า ขตฺติยปริสา ได้แก่ เหล่าขัตติยะที่อภิเษกและที่ยังไม่อภิเษก.

ได้ยินว่า ขัตติยะเหล่านั้นได้ฟังคำกล่าวพระคุณของพระเจ้าจักรพรรดินั้นว่า ธรรมดาว่าพระเจ้าจักรพรรดิงามน่าเลื่อมใส เที่ยวไปทางอากาศได้ ปกครองราชสมบัติ ทรงธรรม เป็นธรรมราชาดังนี้ เมื่อเห็นสมกับที่ได้ฟังมาก็ชื่นชม.

บทว่า ภาสติ ความว่า พระเจ้าจักรพรรดิได้ทำปฏิสันถารว่า พ่อคุณแม่คุณทั้งหลาย ท่านทั้งหลายยังบำเพ็ญราชธรรม รักษาประเพณีอยู่หรือ.

ส่วนในพราหมณ์ทั้งหลายก็จะทรงทำปฏิสันถารอย่างนี้ว่า ท่านอาจารย์ทั้งหลาย ท่านทั้งหลายสอนมนต์อยู่หรือ ศิษย์ทั้งหลายยังเรียนมนต์อยู่หรือ ท่านย่อมได้ทักขิณาบ้าง ผ้าบ้าง โคแดงบ้างหรือ.

ในคฤหบดีทั้งหลายจะทรงทำปฏิสันถารอย่างนี้ว่า พ่อเอ๋ย ท่านไม่ถูกเบียดเบียนด้วยค่าปรับสินไหม หรือด้วยเครื่องจองจำจากราชกูลบ้างหรือ ฝนยังตกต้องตามฤดูกาลอยู่หรือ ข้าวกล้าทั้งหลายได้ผลสมบูรณ์หรือ.

ในสมณะทั้งหลายจะทรงทำปฏิสันถารอย่างนี้ว่า อย่างไร ท่านผู้เจริญ บริขารของบรรพชิตหาได้ง่ายหรือ ขอท่านทั้งหลายอย่าละเลยสมณธรรมนี้แล.

จบอรรถกถาจตุตถอัจฉริยสูตรที่ ๑๐ จบภยวรรควรรณนาที่ ๓ -----------------------------------------------------

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. ปฐมภยสูตร

๒. ทุติยภยสูตร

๓. ปฐมฌานสูตร

๔. ทุติยฌานสูตร

๕. ปฐมเมตตาสูตร

๖. ทุติยเมตตาสูตร

๗. ปฐมอัจฉริยสูตร

๘. ทุติยอจัฉริยสูตร

๙. ตติยอัจฉริยสูตร

๑๐. จตุตถอัจฉริยสูตร -----------------------------------------------------