๑๒. สิคาลสูตร ที่ ๒

สาวตฺถิยํ วิหรติ ... อสฺสุตฺถ โน ตุเมฺห ภิกฺขเว รตฺติยา ปจฺจูสสมยํ สิคาลสฺส วสฺสมานสฺสาติ ฯ เอวํ ภนฺเต ฯ สิยา โข ภิกฺขเว ตสฺมึ ชรสิคาเล กาจิ กตญฺญุตา กตเวทิตา น เตฺวว อิเธกจฺเจ สกฺยปุตฺติยปฏิญฺเญ สิยา กาจิ กตญฺญุตา กตเวทิตา ฯ ตสฺมาติห ภิกฺขเว เอวํ สิกฺขิตพฺพํ กตญฺญุโน ภวิสฺสาม กตเวทิโน น จ โน อเมฺหสุ อปฺปกมฺปิ กตํ วินสิสฺสตีติ เอวญฺหิ โว ภิกฺขเว สิกฺขิตพฺพนฺติ ฯ ทฺวาทสมํ ฯ ตสฺส อุทฺทานํ กูฏํ นขสิข กุลํ โอกฺขา สตฺติ ธนุคฺคโห อาณิ กลิงฺคโร นาโค วิฬาโร เทฺว สิคาลกาติ ฯ โอปมฺมสํยุตฺตํ อฏฺฐมํ สมตฺตํ ฯ ---------

พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของท่าน อนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี ... พระผู้มีพระภาคได้ตรัสว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย พวกเธอได้ฟังเรื่องของสุนัขจิ้งจอกผู้อยู่ในปัจจุสสมัยแห่งราตรีแล้วมิใช่หรือ ฯ ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า ได้ฟังแล้ว พระเจ้าข้า ฯ พ. ดูกรภิกษุทั้งหลาย ความกตัญญูบางอย่าง ความกตเวทีบางอย่างพึงมีในสุนัขจิ้งจอกแก่นั้น แต่ความกตัญญูบางอย่าง ความกตเวทีบางอย่าง ไม่พึงมีในภิกษุบางรูป ผู้ปฏิญาณว่าเป็นศากยบุตรในธรรมวินัยนี้เลย เพราะเหตุดังนี้นั้นเธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า เราจักเป็นผู้กตัญญู เราจักเป็นผู้กตเวที อุปการะแม้น้อยที่บุคคลกระทำแล้วในพวกเรา จักไม่เสื่อมหายไป ดูกรภิกษุทั้งหลายเธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แหละ ฯ จบสูตรที่ ๑๒ -----------------------------------------------------รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ ๑. กูฏาคารสูตร ๒. นขสิขสูตร ๓. กุลสูตร ๔. โอกขาสูตร ๕. สัตติสูตร ๖. ธนุคคหสูตร ๗. อาณิสูตร ๘. กลิงคร สูตร ๙. นาคสูตร ๑๐. วิฬารสูตร ๑๑. สิคาลสูตรที่ ๑ ๑๒. สิคาลสูตรที่ ๒ ฯ จบโอปัมมสังยุตต์ที่ ๘ -----------------------------------------------------

ในสิคาลสูตรที่ ๑๒ มีวินิจฉัยดังต่อไปนี้.

บทว่า กตญฺญุตา ได้แก่ รู้คุณที่ผู้อื่นทำ.

บทว่า กตเวทิตา ได้แก่ รู้คุณที่ต่างจากคุณที่เขาทำ (ตอบแทน) ในข้อนั้นมีเรื่องสุนัขจิ้งจอกแก่มีความกตัญญู ดังต่อไปนี้.

เล่ากันมาว่า พี่น้อง ๗ คนไถนาอยู่ บรรดาพี่น้องเหล่านั้น น้องชายคนสุดท้องไปเลี้ยงโคที่ปลายนา. ขณะนั้น งูเหลือมรัดสุนัขจิ้งจอกแก่ตัวหนึ่ง. เขาเห็นดังนั้นจึงเอาไม้ตีให้งูปล่อย. งูเหลือมปล่อยสุนัขจิ้งจอกแล้วรัดเขาทันที.

สุนัขจิ้งจอกคิดว่า ผู้นี้ช่วยชีวิตเรา แม้เราก็จักช่วยชีวิตผู้นี้ จึงคาบมีดที่วางอยู่บนหม้อข้าวยาคู ได้ไปหาเขา. พวกพี่ๆ กำลังไถนาอยู่ เห็นเข้าจึงติดตามด้วยคิดว่า สุนัขจิ้งจอกลักมีด.

สุนัขจิ้งจอกรู้ว่า พวกพี่ๆ เหล่านั้นเห็นแล้ว จึงทิ้งมีดไว้ใกล้ๆ น้องคนสุดท้องแล้วหนีไป. พวกพี่ๆ มาเห็นน้องชายถูกงูเหลือมรัดจึงเอามีดฟันงูเหลือมแล้วได้พาน้องชายไป.

ความกตัญญูกตเวทีเป็นบางอย่างพึงมีในสุนัขจิ้งจอกแก่ ด้วยประการฉะนี้.

แม้คำว่า สกฺยปุตฺติยปฏิญฺเญ นี้ ท่านกล่าวหมายเอาความประพฤติของพระเทวทัตเท่านั้นแล.

จบอรรถกถาทุติยสิคาลสูตรที่ ๑๒ จบโอปัมมสังยุต -----------------------------------------------------

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. กูฏาคารสูตร

๒. นขสิขสูตร

๓. กุลสูตร

๔. โอกขาสูตร

๕. สัตติสูตร

๖. ธนุคคหสูตร

๗. อาณิสูตร

๘. กลิงครสูตร

๙. นาคสูตร

๑๐. วิฬารสูตร

๑๑. สิคาลสูตรที่ ๑

๑๒. สิคาลสูตรที่ ๒ ฯ จบโอปัมมสังยุตต์ที่ ๘ -----------------------------------------------------