๔. โนเจทสูตร
พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง · ผู้ดำเนินการอ่านข้อเท็จจริงสาธารณะแล้วสรุปเอง
๔๐๘สาวตฺถิยํ วิหรติ ... ตตฺร โข ภควา ... โน เจทํ ภิกฺขเว ปฐวีธาตุยา อสฺสาโท อภวิสฺส นยิทํ สตฺตา ปฐวีธาตุยา สารชฺเชยฺยุํ ฯ ยสฺมา จ โข ภิกฺขเว อตฺถิ ปฐวีธาตุยา อสฺสาโท ตสฺมา สตฺตา ปฐวีธาตุยา สารชฺชนฺติ ฯ โน เจทํ ภิกฺขเว ปฐวีธาตุยา อาทีนโว อภวิสฺส นยิทํ สตฺตา ปฐวีธาตุยา นิพฺพินฺเทยฺยุํ ฯ ยสฺมา จ โข ภิกฺขเว อตฺถิ ปฐวีธาตุยา อาทีนโว ตสฺมา สตฺตา ปฐวีธาตุยา นิพฺพินฺทนฺติ ฯ {๔๐๘.๑} โน เจทํ ภิกฺขเว ปฐวีธาตุยา นิสฺสรณํ อภวิสฺส นยิทํ สตฺตา ปฐวีธาตุยา นิสฺสเรยฺยุํ ฯ ยสฺมา จ โข ภิกฺขเว อตฺถิ ปฐวีธาตุยา นิสฺสรณํ ตสฺมา สตฺตา ปฐวีธาตุยา นิสฺสรนฺติ ฯ โน เจทํ ภิกฺขเว อาโปธาตุยา อสฺสาโท อภวิสฺส ... โน เจทํ ภิกฺขเว เตโชธาตุยา ... โน เจทํ ภิกฺขเว วาโยธาตุยา อสฺสาโท อภวิสฺส นยิทํ สตฺตา วาโยธาตุยา สารชฺเชยฺยุํ ฯ ยสฺมา จ โข ภิกฺขเว อตฺถิ วาโยธาตุยา อสฺสาโท ตสฺมา สตฺตา วาโยธาตุยา สารชฺชนฺติ ฯ โน เจทํ ภิกฺขเว วาโยธาตุยา อาทีนโว อภวิสฺส นยิทํ สตฺตา วาโยธาตุยา นิพฺพินฺเทยฺยุํ ฯ ยสฺมา จ โข ภิกฺขเว อตฺถิ วาโยธาตุยา อาทีนโว ตสฺมา สตฺตา วาโยธาตุยา นิพฺพินฺทนฺติ ฯ โน เจทํ ภิกฺขเว วาโยธาตุยา นิสฺสรณํ อภวิสฺส นยิทํ สตฺตา วาโยธาตุยา นิสฺสเรยฺยุํ ฯ ยสฺมา จ โข ภิกฺขเว อตฺถิ วาโยธาตุยา นิสฺสรณํ ตสฺมา สตฺตา วาโยธาตุยา นิสฺสรนฺติ ฯ
๔๐๙ยาวกีวญฺจิเม ภิกฺขเว สตฺตา อิมาสํ จตุนฺนํ ธาตูนํ อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต อาทีนวญฺจ อาทีนวโต นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต ยถาภูตํ น อพฺภญฺญํสุ เนว ตาวิเม ภิกฺขเว สตฺตา สเทวกา โลกา สมารกา สพฺรหฺมกา สสฺสมณพฺราหฺมณี ปชา สเทวมนุสฺสา นิสฺสฏา วิสํยุตฺตา วิปฺปมุตฺตา วิมริยาทิกเตน เจตสา วิหรึสุ ฯ ยโต จ ขฺวิเม ภิกฺขเว สตฺตา อิมาสํ จตุนฺนํ ธาตูนํ อสฺสาทญฺจ อสฺสาทโต อาทีนวญฺจ อาทีนวโต นิสฺสรณญฺจ นิสฺสรณโต ยถาภูตํ อพฺภญฺญํสุ อถ ขฺวิเม ภิกฺขเว สตฺตา สเทวกา โลกา สมารกา สพฺรหฺมกา สสฺสมณพฺราหฺมณี ปชา สเทวมนุสฺสา นิสฺสฏา วิสํยุตฺตา วิปฺปมุตฺตา วิมริยาทิกเตน เจตสา วิหรนฺตีติ ฯ จตุตฺถํ ฯ
ฉบับมหาจุฬาฯ
ชั้นตัวบทพุทธพจน์หน่วยที่ตำแหน่งเดียวกันของเล่มนี้ · เลขข้อเป็นของฉบับนี้เอง · จับคู่ตามตำแหน่ง · เล่มนี้ทั้งสองฉบับแบ่งเรื่องเท่ากัน จึงเทียบตามลำดับได้ · ชื่อเรื่องไม่ตรงกัน จึงยังไม่ได้ยืนยันว่าเป็นเรื่องเดียวกัน
เปิดหน้าของฉบับนี้ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย นิทานวรรค [๓. ธาตุสังยุต] ๔. จตุตถวรรค ๔. โนเจทังสูตร ๔. โนเจทังสูตร ว่าด้วยคุณโทษและเครื่องสลัดออกจากธาตุ ๔
พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ... เขตกรุงสาวัตถี ณ ที่นั้น พระผู้มีพระภาค ... “ภิกษุทั้งหลาย ถ้าคุณของปฐวีธาตุจักไม่ได้มี สัตว์ทั้งหลายไม่พึงยินดีในปฐวีธาตุแต่เพราะคุณของปฐวีธาตุมีอยู่ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงยินดีในปฐวีธาตุ ถ้าโทษของปฐวีธาตุจักไม่ได้มี สัตว์ทั้งหลายไม่พึงเบื่อหน่ายในปฐวีธาตุ แต่เพราะโทษของปฐวีธาตุมีอยู่ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงเบื่อหน่ายในปฐวีธาตุ ถ้าเครื่องสลัดออกจากปฐวีธาตุจักไม่ได้มี สัตว์ทั้งหลายไม่พึงสลัดตนออกจากปฐวีธาตุ แต่เพราะเครื่องสลัดออกจากปฐวีธาตุมีอยู่ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงสลัดตนออกจากปฐวีธาตุ ถ้าคุณของอาโปธาตุจักไม่ได้มี ... ถ้าคุณของเตโชธาตุจักไม่ได้มี ... ถ้าคุณของวาโยธาตุจักไม่ได้มี สัตว์ทั้งหลายก็ไม่พึงยินดีในวาโยธาตุ แต่เพราะคุณของวาโยธาตุมีอยู่ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงยินดีในวาโยธาตุ ถ้าโทษของวาโยธาตุจักไม่ได้มี สัตว์ทั้งหลายไม่พึงเบื่อหน่ายในวาโยธาตุ แต่เพราะโทษของวาโยธาตุมีอยู่ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงเบื่อหน่ายในวาโยธาตุ ถ้าเครื่องสลัดออกของวาโยธาตุจักไม่ได้มี สัตว์ทั้งหลายไม่พึงสลัดตนออกจากวาโยธาตุ แต่เพราะเครื่องสลัดออกจากวาโยธาตุมีอยู่ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงสลัดตนออกจากวาโยธาตุ ภิกษุทั้งหลาย ตราบใดสัตว์เหล่านี้ยังไม่รู้คุณโดยความเป็นคุณ โทษโดยความเป็นโทษ และเครื่องสลัดออกโดยความเป็นเครื่องสลัดออกจากธาตุ ๔ ประการนี้ตามความเป็นจริง ตราบนั้นสัตว์เหล่านี้ยังสลัดตนออกไม่ได้ พรากตนออกไม่ได้ยังไม่หลุดพ้นไปจากโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก จากหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ มีใจเป็นอิสระอยู่ไม่ได้
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๑๖ หน้า : ๒๐๙}
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย นิทานวรรค [๓. ธาตุสังยุต] ๔. จตุตถวรรค ๕. เอกันตทุกขสูตร เมื่อใดสัตว์เหล่านี้รู้คุณโดยความเป็นคุณ โทษโดยความเป็นโทษ และเครื่องสลัดออกโดยความเป็นเครื่องสลัดออกจากธาตุ ๔ ประการนี้ ตามความเป็นจริงเมื่อนั้นสัตว์เหล่านี้ย่อมสลัดตนออกได้ พรากตนออกได้ หลุดพ้นไปจากโลกพร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก จากหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์มีใจเป็นอิสระอยู่ได้” โนเจทังสูตรที่ ๔ จบ
ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
อรรถกถาโนเจทสูตรที่ ๔
พึงทราบวินิจฉัยในโนเจทสูตรที่ ๔ ดังต่อไปนี้.
บทว่า นยิทํ เป็นต้น ท่านประกอบด้วยการปฏิเสธตามที่กล่าวแต่ต้น พึงทราบอย่างนี้ว่า สัตว์ทั้งหลายออกไม่ได้ พรากออกไม่ได้ หลุดพ้นไปไม่ได้ มีใจข้ามพ้นจากแดนกิเลสไม่ได้อยู่.
____________________________
ม. นิสฺสฏาติ.
พึงทราบวินิจฉัยในนัยที่ ๒.
บทว่า วิมริยาทิกเตน ได้แก่ มีใจไม่มีแดน.
ในบทนั้น แดนมี ๒ คือ แดนคือกิเลส แดนคือวัฏฏะ.
ก็ในบทเหล่านั้น กิเลสของคนใดอันตนละได้แล้วครึ่งหนึ่ง อีกครึ่งหนึ่งยังละไม่ได้. ก็หรือว่าวัฏฏะครึ่งหนึ่ง ตนละได้แล้ว อีกครึ่งหนึ่งยังละไม่ได้.
จิตของคนนั้นข้ามพ้นแดน หมายถึงกิเลสหรือวัฏฏะที่ละได้แล้ว. จิตข้ามพ้นจากแดนไม่ได้ หมายถึงกิเลสหรือวัฏฏะที่ยังละไม่ได้.
ส่วนที่นี้ ท่านกล่าวว่า มีใจข้ามพ้นจากแดน ดังนี้ เพราะกิเลสและวัฏฏะแม้ทั้งสองละได้แล้ว. อธิบายว่า มีใจไม่ทำแดนไว้ ข้ามพ้นแดนอยู่. กล่าวสัจจะ ๔ เท่านั้นไว้ใน ๓ สูตรเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.
จบอรรถกถาโนเจทสูตรที่ ๔ -----------------------------------------------------