๑. จันทิมสสูตร

สาวตฺถิยํ อาราเม ... อถ โข จนฺทิมโส เทวปุตฺโต อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺโณ เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ ฯ

พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ในพระวิหารเชตวัน อารามของท่านอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตพระนครสาวัตถี ครั้งนั้น จันทิมสเทวบุตร เมื่อปฐมยามสิ้นไปแล้ว มีวรรณงามยิ่งนัก ยังพระวิหารเชตวันทั้งสิ้นให้สว่าง เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นแล้วก็ถวายบังคมพระผู้มีพระภาค แล้วได้ยืนอยู่ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง ฯ

เอกมนฺตํ ฐิโต โข จนฺทิมโส เทวปุตฺโต ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ เต หิ โสตฺถึ คมิสฺสนฺติ กจฺเฉวามกเส มคา ฌานานิ อุปสมฺปชฺช เอโกทินิปกา สตาติ ฯ

จันทิมสเทวบุตร ยืนอยู่ ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่งแล้ว ได้ กล่าวคาถานี้ ในสำนักพระผู้มีพระภาคว่า ก็ชนเหล่าใด เข้าถึงฌาน มีจิตเป็นสมาธิ มีปัญญา มีสติ ชนเหล่านั้น จักถึงความสวัสดี ประดุจเนื้อในชะวากเขา ไร้ ริ้นยุง ฉะนั้น ฯ

เต หิ ปารํ คมิสฺสนฺติ เฉตฺวา ชาลญฺจ อมฺพุโช ฌานานิ อุปสมฺปชฺช อปฺปมตฺตา รณญฺชหาติ ฯ

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ก็ชนเหล่าใด เข้าถึงฌาน ไม่ประมาท ละกิเลสได้ ชน เหล่านั้น จักถึงฝั่งประดุจปลา ทำลายข่ายได้แล้ว ฉะนั้น ฯ

พึงทราบวินิจฉัยในจันทิมสสูตรที่ ๑ วรรคที่ ๒ ต่อไป :-

บทว่า กจฺเฉว แปลว่า ประดุจชะวาก ชะวากเขาก็ดี ชะวากไม้และน้ำก็ดี ชื่อว่า ชะวาก.

บทว่า เอโกพินิปทา ได้แก่ ประกอบด้วยจิตมีอารมณ์เดียว และปัญญาเครื่องรักษาตัว.

บทว่า สตา แปลว่า มีสติ.

ท่านอธิบายว่า ชนเหล่าใดได้ฌาน มีจิตมีอารมณ์อันเดียวผุดขึ้น มีปัญญาเครื่องรักษาตัว มีสติอยู่ ชนเหล่านั้นจักถึงความสวัสดี เหมือนเหล่ามฤคในชะวากเขา หรือชะวากแม่น้ำที่ไม่มียุง.

บทว่า ปารํ ได้แก่ พระนิพพาน.

บทว่า อมฺพุโช แปลว่า ปลา.

บทว่า รณํ ชหา แปลว่า ละกิเลส.

ท่านอธิบายว่า ชนเหล่าใดได้ฌาน ไม่ประมาท ย่อมละกิเลสได้ ชนเหล่านั้นก็จักถึงพระนิพพาน เหมือนปลาทำลายข่ายที่ทำด้วยด้ายฉะนั้น.

จบอรรถกถาจันทิมสสูตรที่ ๑ -----------------------------------------------------