หีนัตติกกุสลัตติกะ

เหตุ อุปาทินฺนุปาทานิโย ธมฺโม เหตุสฺส อุปาทินฺนุปาทานิยสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: ตีณิ ฯ นเหตุ อุปาทินฺนุปาทานิโย ธมฺโม นเหตุสฺส อุปาทินฺนุปาทานิยสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: ตีณิ ฯ เหตุ อุปาทินฺนุปาทานิโย จ นเหตุ อุปาทินฺนุปาทานิโย จ ธมฺมา เหตุสฺส อุปาทินฺนุปาทานิยสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: ตีณิ ฯ

กุศลธรรมที่เป็นมัชฌิมธรรม อาศัยกุศลธรรมที่เป็นมัชฌิมธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย กุศลธรรมที่เป็นปณีตธรรม อาศัยกุศลธรรมที่เป็นปณีตธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๒ นัย พึงให้พิสดารทุกวาร

เหตุยา ตีณิ อารมฺมเณ นว อนนฺตเร นว สมนนฺตเร นว สหชาเต นว อญฺญมญฺเญ นว นิสฺสเย นว อุปนิสฺสเย นว ปุเรชาเต ตีณิ ปจฺฉาชาเต ตีณิ กมฺเม ตีณิ วิปาเก นว อาหาเร ตีณิ อินฺทฺริเย นว ฌาเน ตีณิ มคฺเค นว สมฺปยุตฺเต นว วิปฺปยุตฺเต ปญฺจ อตฺถิยา นว นตฺถิยา นว วิคเต นว อวิคเต นว ฯ

อกุศลธรรมที่เป็นหีนธรรม อาศัยอกุศลธรรมที่เป็นหีนธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ ทุกปัจจัย

เหตุ อุปาทินฺนุปาทานิโย ธมฺโม เหตุสฺส อุปาทินฺนุปาทานิยสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโย: อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย: ตีณิ ฯ นเหตุ อุปาทินฺนุปาทานิโย ธมฺโม นเหตุสฺส อุปาทินฺนุปาทานิยสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโย: อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย: ปุเรชาตปจฺจเยน ปจฺจโย: ปจฺฉาชาตปจฺจเยน ปจฺจโย: อาหารปจฺจเยน ปจฺจโย: อินฺทฺริยปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ

อัพยากตธรรมที่เป็นมัชฌิมธรรม อาศัยอัพยากตธรรมที่เป็น มัชฌิมธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย อัพยากตธรรมที่เป็นปณีตธรรม อาศัยอัพยากตธรรมที่เป็นปณีตธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๕ นัย พึงให้พิสดารทุกวาร หีนัตติกกุสลัตติกะ จบ

สภาวธรรมชั้นต่ำซึ่งเป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมชั้นต่ำซึ่งเป็นอกุศล เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ทุกปัจจัยมีปัจจัยละ ๑ วาระ)

สภาวธรรมชั้นกลางซึ่งเป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมชั้นกลางซึ่งเป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑) สภาวธรรมชั้นประณีตซึ่งเป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมชั้นประณีตซึ่งเป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ สภาวธรรมชั้นกลางซึ่งเป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมชั้นกลางและชั้นประณีตซึ่งเป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑) (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๕ วาระ อารัมมณปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ อาเสวนปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ (ทุกปัจจัยพึงขยายให้พิสดาร)

อรรถกถาที่มีถัดจากนี้ :- อรรถกถา ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๕ อนุโลมทุกัตติกปัฏฐาน เหตุทุกสนิทัสสนสัปปฏิฆัตติกะ