เสกขัตติกสรณทุกะ

เหตุปจฺจยา นอธิปติยา ตีณิ ฯ

สรณธรรมที่เป็นเนวเสกขานาเสกขธรรม อาศัยสรณธรรมที่เป็น เนวเสกขานาเสกขธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

นเหตุปจฺจยา อารมฺมเณ เอกํ ฯ สหชาตวาโรปิ ปจฺจยวาโรปิ นิสฺสยวาโรปิ สํสฏฺฐวาโรปิ สมฺปยุตฺตวาโรปิ ปฏิจฺจวารสทิสา วิตฺถาเรตพฺพา ฯ ปญฺหาวาโร

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ ในอวิคตปัจจัย มี " ๑ในสหชาตวารก็ดี ในปัญหาวารก็ดี มีหัวข้อปัจจัย ๑ ทุกปัจจัย

สเหตุโก อกุสโล ธมฺโม สเหตุกสฺส อกุสลสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย: เทฺว ฯ

อรณธรรมที่เป็นเสกขธรรม อาศัยอรณธรรมที่เป็นเสกขธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย อรณธรรมที่เป็นเนวเสกขานาเสกขธรรม อาศัยอรณธรรมที่เป็นเสกข-*ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย อรณธรรมที่เป็นเสกขธรรม และอรณธรรมที่เป็นเนวเสกขานาเสกขธรรมอาศัยอรณธรรมที่เป็นเสกขธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย อรณธรรมที่เป็นอเสกขธรรม อาศัยอรณธรรมที่เป็นอเสกขธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย อรณธรรมที่เป็นเนวเสกขานาเสกขธรรม อาศัยอรณธรรมที่เป็นเนวเสก-*ขานาเสกขธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

สเหตุโก อกุสโล ธมฺโม สเหตุกสฺส อกุสลสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: ตีณิ ฯ อเหตุโก อกุสโล ธมฺโม อเหตุกสฺส อกุสลสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: ตีณิ ฯ สเหตุโก อกุสโล จ อเหตุโก อกุสโล จ ธมฺมา สเหตุกสฺส อกุสลสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: ตีณิ ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๙ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๓ ในอวิคตปัจจัย มี " ๙สหชาตวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาร

สเหตุโก อกุสโล ธมฺโม สเหตุกสฺส อกุสลสฺส ธมฺมสฺส อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย: อารมฺมณาธิปติ สหชาตาธิปติ ฯ

อรณธรรมที่เป็นเสกขธรรม เป็นปัจจัยแก่อรณธรรมที่เป็นเสกข-*ธรรม โดยเหตุปัจจัย มี ๓ นัย อรณธรรมที่เป็นอเสกขธรรม เป็นปัจจัยแก่อรณธรรมที่เป็นอเสกขธรรมโดยเหตุปัจจัย มี ๓ นัย อรณธรรมที่เป็นเนวเสกขานาเสกขธรรม เป็นปัจจัยแก่อรณธรรมที่เป็นเนวเสกขานาเสกขธรรม โดยเหตุปัจจัย

เหตุยา เทฺว อารมฺมเณ นว อธิปติยา เอกํ อนนฺตเร นว สมนนฺตเร นว สหชาเต ปญฺจ อญฺญมญฺเญ ปญฺจ นิสฺสเย ปญฺจ อุปนิสฺสเย นว อาเสวเน นว กมฺเม ตีณิ อาหาเร ตีณิ อินฺทฺริเย ตีณิ ฌาเน ตีณิ มคฺเค ตีณิ สมฺปยุตฺเต ปญฺจ อตฺถิยา ปญฺจ นตฺถิยา นว วิคเต นว อวิคเต ปญฺจ ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๗ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๕ ในอธิปติปัจจัย มี " ๙ ในอนันตรปัจจัย มี " ๘ ในอวิคตปัจจัย มี " ๑๓แม้ปัญหาวารในกุสลัตติกะฉันใด พึงให้พิสดารฉันนั้นเสกขัตติกสรณทุกะ จบ

สภาวธรรมที่ไม่เป็นของเสขบุคคลและอเสขบุคคลซึ่งเป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นของเสขบุคคลและอเสขบุคคลซึ่งเป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ (ย่อ) (สหชาตวาร ฯลฯ ปัญหาวารทุกปัจจัยมีปัจจัยละ ๑ วาระ)

เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ อารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ (ย่อ) (สหชาตวาร ฯลฯ สัมปยุตตวาร เหมือนกับปฏิจจวาร)

สภาวธรรมที่เป็นของเสขบุคคลซึ่งไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของเสขบุคคลซึ่งไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้โดยเหตุปัจจัยมี ๓ วาระ สภาวธรรมที่เป็นของอเสขบุคคลซึ่งไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นของอเสขบุคคลซึ่งไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้โดยเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ สภาวธรรมที่ไม่เป็นของเสขบุคคลและอเสขบุคคลซึ่งไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นของเสขบุคคลและอเสขบุคคลซึ่งไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้โดยเหตุปัจจัย (๑) (ย่อ)

อรรถกถาที่มีมาก่อนหน้านี้ :- อรรถกถา ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๕ อนุโลมทุกัตติกปัฏฐาน เหตุทุกสนิทัสสนสัปปฏิฆัตติกะ