หีนัตติกสรณทุกะ

สเหตุกํ อพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สเหตุโก อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นอธิปติปจฺจยา: ฯ

สรณธรรมที่เป็นหีนธรรม อาศัยสรณธรรมที่เป็นหีนธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

นเหตุยา เอกํ นอารมฺมเณ ตีณิ นอธิปติยา นว นอนนฺตเร ตีณิ นสมนนฺตเร ตีณิ นอญฺญมญฺเญ ตีณิ นอุปนิสฺสเย ตีณิ นปุเรชาเต นว นปจฺฉาชาเต นว นอาเสวเน นว นกมฺเม เทฺว นวิปาเก ปญฺจ นอาหาเร เอกํ นอินฺทฺริเย เอกํ นฌาเน เอกํ นมคฺเค เอกํ นสมฺปยุตฺเต ตีณิ นวิปฺปยุตฺเต เทฺว โนนตฺถิยา ตีณิ โนวิคเต ตีณิ ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ ในอวิคตปัจจัย มี " ๑

เหตุปจฺจยา นอารมฺมเณ ตีณิ ฯ

อรณธรรมที่เป็นมัชฌิมธรรม อาศัยอรณธรรมที่เป็นมัชฌิมธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย อรณธรรมที่เป็นปณีตธรรม อาศัยอรณธรรมที่เป็นปณีตธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย อรณธรรมที่เป็นมัชฌิมธรรม อาศัยอรณธรรมที่เป็นมัชฌิมธรรม และอรณธรรมที่เป็นปณีตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

นเหตุปจฺจยา อารมฺมเณ เอกํ ฯ สหชาตวาโรปิ ปจฺจยวาโรปิ นิสฺสยวาโรปิ สํสฏฺฐวาโรปิ สมฺปยุตฺตวาโรปิ ปฏิจฺจวารสทิสา วิตฺถาเรตพฺพา ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๕ ในอวิคตปัจจัย มี " ๕ในสหชาตวารก็ดี ในปัญหาวารก็ดี พึงให้พิสดารทุกปัจจัยหีนัตติกสรณทุกะ จบ

สภาวธรรมชั้นต่ำซึ่งเป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้อาศัยสภาวธรรมชั้นต่ำซึ่งเป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ (ย่อ)

อรรถกถาที่มีมาก่อนหน้านี้ :- อรรถกถา ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๕ อนุโลมทุกัตติกปัฏฐาน เหตุทุกสนิทัสสนสัปปฏิฆัตติกะ