สเหตุทุกกุสลัตติกะ

สเหตุกํ กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สเหตุโก กุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ

กุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม อาศัยกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

สเหตุกํ กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สเหตุโก กุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อารมฺมณปจฺจยา: ฯ

กุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม อาศัยกุศลธรรมที่เป็นสเหตุก- *ธรรม เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย

เหตุยา เอกํ อารมฺมเณ เอกํ อธิปติยา เอกํ อนนฺตเร เอกํ สมนนฺตเร เอกํ สหชาเต เอกํ อญฺญมญฺเญ เอกํ นิสฺสเย เอกํ อุปนิสฺสเย เอกํ ปุเรชาเต เอกํ อาเสวเน เอกํ กมฺเม เอกํ อาหาเร เอกํ อวิคเต เอกํ ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๑ ในอธิปติปัจจัย มี " ๑ ในอนันตรปัจจัย มี " ๑ ในสมนันตรปัจจัย มี " ๑ ในสหชาตปัจจัย มี " ๑ ในอัญญมัญญปัจจัย มี " ๑ ในนิสสยปัจจัย มี " ๑ ในอุปนิสสยปัจจัย มี " ๑ ในปุเรชาตปัจจัย มี " ๑ ในอาเสวนปัจจัย มี " ๑ ในกัมมปัจจัย มี " ๑ ในอาหารปัจจัย มี " ๑ ในอวิคตปัจจัย มี " ๑

สเหตุกํ กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สเหตุโก กุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นอธิปติปจฺจยา: ฯ

กุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม อาศัยกุศลธรรมที่เป็นสเหตุก- *ธรรม เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะอธิปติปัจจัย

นอธิปติยา เอกํ นปุเรชาเต เอกํ นปจฺฉาชาเต เอกํ นอาเสวเน เอกํ นกมฺเม เอกํ นวิปาเก เอกํ นวิปฺปยุตฺเต เอกํ ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปุเรชาตปัจจัย มี " ๑ ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปัจฉาชาตปัจจัย มี " ๑ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อาเสวนปัจจัย มี " ๑ ในปัจจัยที่ไม่ใช่กัมมปัจจัย มี " ๑ ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปากปัจจัย มี " ๑ ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปปยุตตปัจจัย มี " ๑

เหตุปจฺจยา นอธิปติยา เอกํ ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย กับเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑

นอธิปติปจฺจยา เหตุยา เอกํ ฯ สหชาตวาโรปิ ปจฺจยวาโรปิ นิสฺสยวาโรปิ สํสฏฺฐวาโรปิ สมฺปยุตฺตวาโรปิ ปฏิจฺจวารสทิสา วิตฺถาเรตพฺพา ฯ ปญฺหาวาโร

ในเหตุปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ สหชาตวารก็ดี ปัจจยวารก็ดี นิสสยวารก็ดี สังสัฏฐวารก็ดี สัมปยุตต-*วารก็ดี พึงให้พิสดารเหมือนปฏิจจวาร ปัญหาวาร

สเหตุโก กุสโล ธมฺโม สเหตุกสฺส กุสลสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ

กุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรมที่เป็น สเหตุกธรรม โดยเหตุปัจจัย

สเหตุโก กุสโล ธมฺโม สเหตุกสฺส กุสลสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ

กุศลธรรมที่เป็นสเหตุธรรม เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรมที่เป็น สเหตุกธรรม โดยอารัมมณปัจจัย

เหตุยา เอกํ อารมฺมเณ เอกํ อธิปติยา เอกํ อนนฺตเร เอกํ สมนนฺตเร เอกํ สหชาเต เอกํ อญฺญมญฺเญ เอกํ นิสฺสเย เอกํ อุปนิสฺสเย เอกํ อาเสวเน เอกํ กมฺเม เอกํ อาหาเร เอกํ อินฺทฺริเย เอกํ ฌาเน เอกํ มคฺเค เอกํ สมฺปยุตฺเต เอกํ อตฺถิยา เอกํ นตฺถิยา เอกํ วิคเต เอกํ อวิคเต เอกํ ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๑ ในอธิปติปัจจัย มี " ๑ ในอนันตรปัจจัย มี " ๑ ในสมนันตรปัจจัย มี " ๑ ในสหชาตปัจจัย มี " ๑ ในอัญญมัญญปัจจัย มี " ๑ ในนิสสยปัจจัย มี " ๑ ในอุปนิสสยปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ ในอาเสวนปัจจัย มี " ๑ ในกัมมปัจจัย มี " ๑ ในอาหารปัจจัย มี " ๑ ในอินทริยปัจจัย มี " ๑ ในฌานปัจจัย มี " ๑ ในมัคคปัจจัย มี " ๑ ในสัมปยุตตปัจจัย มี " ๑ ในอัตถิปัจจัย มี " ๑ ในนัตถิปัจจัย มี " ๑ ในวิคตปัจจัย มี " ๑ ในอวิคตปัจจัย มี " ๑

สเหตุโก กุสโล ธมฺโม สเหตุกสฺส กุสลสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโย: อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ

กุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม โดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย

นเหตุยา เอกํ นอารมฺมเณ เอกํ ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย มี " ๑

เหตุปจฺจยา นอารมฺมเณ เอกํ ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑

นเหตุปจฺจยา อารมฺมเณ เอกํ ฯ ยถา กุสลตฺติเก ปญฺหาวารสฺส อนุโลมมฺปิ ปจฺจนียมฺปิ อนุโลมปจฺจนียมฺปิ ปจฺจนียานุโลมมฺปิ คณิตํ เอวํ คเณตพฺพํ ฯ ------- ปฏิจฺจวาโร

ในอารัมมณปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ อนุโลมก็ดี ปัจจนียะก็ดี อนุโลมปัจจนียะก็ดี ปัจจนียานุโลมก็ดีแห่งปัญหาวาร ในกุสลัตติกะ ท่านนับไว้อย่างไร พึงนับอย่างนั้นปฏิจจวาร

สเหตุกํ อกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สเหตุโก อกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ อเหตุกํ อกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สเหตุโก อกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ สเหตุกํ อกุสลญฺจ อเหตุกํ อกุสลญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สเหตุโก อกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ

อกุศลธรรม ที่เป็นสเหตุกธรรม อาศัยอกุศลธรรมที่เป็น สเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย อกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม อาศัยอกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย อกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม อาศัยอกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรมและอกุศลธรรมที่เป็นอเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

สเหตุกํ อกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สเหตุโก อกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อารมฺมณปจฺจยา: สเหตุกํ อกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อเหตุโก อกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อารมฺมณปจฺจยา: สเหตุกํ อกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สเหตุโก อกุสโล จ อเหตุโก อกุสโล จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ อารมฺมณปจฺจยา: ฯ อเหตุกํ อกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สเหตุโก อกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อารมฺมณปจฺจยา: ฯ สเหตุกํ อกุสลญฺจ อเหตุกํ อกุสลญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สเหตุโก อกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อารมฺมณปจฺจยา: ฯ

อกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม อาศัยอกุศลธรรมที่เป็น สเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย อกุศลธรรมที่เป็นอเหตุกธรรม อาศัยอกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรมเกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย อกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม และอกุศลธรรมที่เป็นอเหตุกธรรมอาศัยอกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย อกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม อาศัยอกุศลธรรมที่เป็นอเหตุกธรรมเกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย อกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม อาศัยอกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรมและอกุศลธรรมที่เป็นอเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย

สเหตุกํ อกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สเหตุโก อกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อธิปติปจฺจยา: ฯ

อกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม อาศัยอกุศลธรรมที่เป็นสเหตุก- *ธรรม เกิดขึ้น เพราะอธิปติปัจจัย

เหตุยา ตีณิ อารมฺมเณ ปญฺจ อธิปติยา เอกํ อนนฺตเร ปญฺจ สมนนฺตเร ปญฺจ สหชาเต ปญฺจ อญฺญมญฺเญ ปญฺจ นิสฺสเย ปญฺจ อุปนิสฺสเย ปญฺจ ปุเรชาเต ปญฺจ อาเสวเน ปญฺจ กมฺเม ปญฺจ อาหาเร ปญฺจ อินฺทฺริเย ปญฺจ ฌาเน ปญฺจ มคฺเค ปญฺจ สมฺปยุตฺเต ปญฺจ วิปฺปยุตฺเต ปญฺจ อตฺถิยา ปญฺจ นตฺถิยา ปญฺจ วิคเต ปญฺจ อวิคเต ปญฺจ ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๓ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๕ ในอธิปติปัจจัย มี " ๑ ในอนันตรปัจจัย มี " ๕ ในสมนันตรปัจจัย มี " ๕ ในสหชาตปัจจัย มี " ๕ ในอัญญมัญญปัจจัย มี " ๕ ในนิสสยปัจจัย มี " ๕ ในอุปนิสสยปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๕ ในปุเรชาตปัจจัย มี " ๕ ในอาเสวนปัจจัย มี " ๕ ในกัมมปัจจัย มี " ๕ ในอาหารปัจจัย มี " ๕ ในอินทริยปัจจัย มี " ๕ ในฌานปัจจัย มี " ๕ ในมัคคปัจจัย มี " ๕ ในสัมปยุตตปัจจัย มี " ๕ ในวิปปยุตตปัจจัย มี " ๕ ในอัตถิปัจจัย มี " ๕ ในนัตถิปัจจัย มี " ๕ ในวิคตปัจจัย มี " ๕ ในอวิคตปัจจัย มี " ๕

สเหตุกํ อกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อเหตุโก อกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา: ฯ

อกุศลธรรมที่เป็นอเหตุกธรรม อาศัยอกุศลธรรมที่เป็นสเหตุก- *ธรรม เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะเหตุปัจจัย

สเหตุกํ อกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สเหตุโก อกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นอธิปติปจฺจยา: ฯ

อกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม อาศัยอกุศลธรรมที่เป็นสเหตุก- *ธรรม เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะอธิปติปัจจัย

นเหตุยา เอกํ นอธิปติยา ปญฺจ นปุเรชาเต ปญฺจ นปจฺฉาชาเต ปญฺจ นอาเสวเน ปญฺจ นกมฺเม ตีณิ นวิปาเก ปญฺจ นวิปฺปยุตฺเต ปญฺจ ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย มี " ๕ ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปุเรชาตปัจจัย มี " ๕ ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปัจฉาชาตปัจจัย มี " ๕ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อาเสวนปัจจัย มี " ๕ ในปัจจัยที่ไม่ใช่กัมมปัจจัย มี " ๓ ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปากปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๕ ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปปยุตตปัจจัย มี " ๕

เหตุปจฺจยา นอธิปติยา ตีณิ ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย กับเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๓

นเหตุปจฺจยา อารมฺมเณ เอกํ ฯ สหชาตวาโรปิ ปจฺจยวาโรปิ นิสฺสยวาโรปิ สํสฏฺฐวาโรปิ สมฺปยุตฺตวาโรปิ ปฏิจฺจวารสทิสา วิตฺถาเรตพฺพา ฯ ปญฺหาวาโร

ในอารัมมณปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ สหชาตวารก็ดี ปัจจยวารก็ดี นิสสยวารก็ดี สังสัฏฐวารก็ดี สัมปยุตต-*วารก็ดี พึงให้พิสดารเหมือนปฏิจจวาร ปัญหาวาร

สเหตุโก อกุสโล ธมฺโม สเหตุกสฺส อกุสลสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย: เทฺว ฯ

อกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม เป็นปัจจัยแก่อกุศลธรรมที่เป็น สเหตุกธรรม โดยเหตุปัจจัย มี ๒ นัย

สเหตุโก อกุสโล ธมฺโม สเหตุกสฺส อกุสลสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: ตีณิ ฯ อเหตุโก อกุสโล ธมฺโม อเหตุกสฺส อกุสลสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: ตีณิ ฯ สเหตุโก อกุสโล จ อเหตุโก อกุสโล จ ธมฺมา สเหตุกสฺส อกุสลสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: ตีณิ ฯ

อกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม เป็นปัจจัยแก่อกุศลธรรมที่เป็น สเหตุกธรรม โดยอารัมมณปัจจัย มี ๓ นัย อกุศลธรรมที่เป็นอเหตุกธรรม เป็นปัจจัยแก่อกุศลธรรมที่เป็นอเหตุก-*ธรรม โดยอารัมมณปัจจัย มี ๓ นัย อกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม และอกุศลธรรมที่เป็นอเหตุกธรรม เป็นปัจจัยแก่อกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม โดยอารัมมณปัจจัย มี ๓ นัย

สเหตุโก อกุสโล ธมฺโม สเหตุกสฺส อกุสลสฺส ธมฺมสฺส อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย: อารมฺมณาธิปติ สหชาตาธิปติ ฯ

อกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม เป็นปัจจัยแก่อกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม โดยอธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติ สหชาตาธิปติ

เหตุยา เทฺว อารมฺมเณ นว อธิปติยา เอกํ อนนฺตเร นว สมนนฺตเร นว สหชาเต ปญฺจ อญฺญมญฺเญ ปญฺจ นิสฺสเย ปญฺจ อุปนิสฺสเย นว อาเสวเน นว กมฺเม ตีณิ อาหาเร ตีณิ อินฺทฺริเย ตีณิ ฌาเน ตีณิ มคฺเค ตีณิ สมฺปยุตฺเต ปญฺจ อตฺถิยา ปญฺจ นตฺถิยา นว วิคเต นว อวิคเต ปญฺจ ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๒ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๙ ในอธิปติปัจจัย มี " ๑ ในอนันตรปัจจัย มี " ๙ ในสมนันตรปัจจัย มี " ๙ ในสหชาตปัจจัย มี " ๕ ในอัญญมัญญปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๕ ในนิสสยปัจจัย มี " ๕ ในอุปนิสสยปัจจัย มี " ๕ ในอาเสวนปัจจัย มี " ๙ ในกัมมปัจจัย มี " ๓ ในอาหารปัจจัย มี " ๓ ในอินทริยปัจจัย มี " ๓ ในฌานปัจจัย มี " ๓ ในมัคคปัจจัย มี " ๓ ในสัมปยุตตปัจจัย มี " ๕ ในอัตถิปัจจัย มี " ๕ ในนัตถิปัจจัย มี " ๙ ในวิคตปัจจัย มี " ๙ ในอวิคตปัจจัย มี " ๕

สเหตุโก อกุสโล ธมฺโม สเหตุกสฺส อกุสลสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโย: อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ

อกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม เป็นปัจจัยแก่อกุศลธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม โดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย

นเหตุยา นว นอารมฺมเณ นว ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๙ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย มี " ๙

เหตุปจฺจยา นอารมฺมเณ เทฺว ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๒

นเหตุปจฺจยา อารมฺมเณ นว ฯ ยถา กุสลตฺติเก ปญฺหาวารสฺส อนุโลมมฺปิ ปจฺจนียมฺปิ อนุโลมปจฺจนียมฺปิ ปจฺจนียานุโลมมฺปิ คณิตํ เอวํ คเณตพฺพํ ฯ --------------- ปฏิจฺจวาโร

ในอารัมมณปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๙ อนุโลมก็ดี ปัจจนียะก็ดี อนุโลมปัจจนียะก็ดี ปัจจนียานุโลมก็ดีแห่งปัญหาวารในกุสลัตติกะ ท่านนับไว้อย่างไร พึงนับอย่างนั้นปฏิจจวาร

สเหตุกํ อพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สเหตุโก อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ตีณิ ฯ อเหตุกํ อพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อเหตุโก อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ตีณิ ฯ สเหตุกํ อพฺยากตญฺจ อเหตุกํ อพฺยากตญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สเหตุโก อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ตีณิ ฯ

อัพยากตธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม อาศัยอัพยากตธรรมที่เป็น สเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย อัพยากตธรรมที่เป็นอเหตุกธรรม อาศัยอัพยากตธรรมที่เป็นอเหตุกธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย อัพยากตธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม อาศัยอัพยากตธรรมที่เป็นสเหตุกธรรมและอัพยากตธรรมที่เป็นอเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย

เหตุยา นว อารมฺมเณ จตฺตาริ อธิปติยา ปญฺจ อนนฺตเร จตฺตาริ สมนนฺตเร จตฺตาริ สหชาเต นว อญฺญมญฺเญ ฉ ฯเปฯ ปุเรชาเต เทฺว อาเสวเน เทฺว กมฺเม นว วิปาเก นว วิปฺปยุตฺเต นว อวิคเต นว ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๙ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๔ ในอธิปติปัจจัย มี " ๕ ในอนันตรปัจจัย มี " ๔ ในสมนันตรปัจจัย มี " ๔ ในสหชาตปัจจัย มี " ๙ ในอัญญมัญญปัจจัย มี " ๖ ฯลฯ ในปุเรชาตปัจจัย มี " ๒ ในอาเสวนปัจจัย มี " ๒ ในกัมมปัจจัย มี " ๙ ในวิปากปัจจัย มี " ๙ ในวิปปยุตตปัจจัย มี " ๙ ในอวิคตปัจจัย มี " ๙

อเหตุกํ อพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อเหตุโก อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา: ฯ

อัพยากตธรรมที่เป็นอเหตุกธรรม อาศัยอัพยากตธรรมที่เป็น อเหตุกธรรม เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะเหตุปัจจัย

สเหตุกํ อพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อเหตุโก อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นอารมฺมณปจฺจยา: ฯ อเหตุกํ อพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อเหตุโก อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นอารมฺมณปจฺจยา: ฯ สเหตุกํ อพฺยากตญฺจ อเหตุกํ อพฺยากตญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อเหตุโก อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นอารมฺมณปจฺจยา: ฯ

อัพยากตธรรมที่เป็นอเหตุกธรรม อาศัยอัพยากตธรรมที่เป็น สเหตุกธรรม เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะอารัมมณปัจจัย อัพยากตธรรมที่เป็นอเหตุกธรรม อาศัยอัพยากตธรรมที่เป็นอเหตุกธรรมเกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะอารัมมณปัจจัย อัพยากตธรรมที่เป็นอเหตุกธรรม อาศัยอัพยากตธรรมที่เป็นสเหตุกธรรมและอัพยากตธรรม ที่เป็นอเหตุกธรรม เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะอารัมมณปัจจัย

สเหตุกํ อพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สเหตุโก อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นอธิปติปจฺจยา: ฯ

อัพยากตธรรม ที่เป็นสเหตุกธรรม อาศัยอัพยากตธรรมที่เป็น สเหตุกธรรม เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะอธิปติปัจจัย

นเหตุยา เอกํ นอารมฺมเณ ตีณิ นอธิปติยา นว นอนนฺตเร ตีณิ นสมนนฺตเร ตีณิ นอญฺญมญฺเญ ตีณิ นอุปนิสฺสเย ตีณิ นปุเรชาเต นว นปจฺฉาชาเต นว นอาเสวเน นว นกมฺเม เทฺว นวิปาเก ปญฺจ นอาหาเร เอกํ นอินฺทฺริเย เอกํ นฌาเน เอกํ นมคฺเค เอกํ นสมฺปยุตฺเต ตีณิ นวิปฺปยุตฺเต เทฺว โนนตฺถิยา ตีณิ โนวิคเต ตีณิ ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย มี " ๓ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย มี " ๙ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อนันตรปัจจัย มี " ๓ ในปัจจัยที่ไม่ใช่สมนันตรปัจจัย มี " ๓ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อัญญมัญญปัจจัย มี " ๓ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อุปนิสสยปัจจัย มี " ๓ ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปุเรชาตปัจจัย มี " ๙ ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปัจฉาชาตปัจจัย มี " ๙ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อาเสวนปัจจัย มี " ๙ ในปัจจัยที่ไม่ใช่กัมมปัจจัย มี " ๒ ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปากปัจจัย มี " ๕ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อาหารปัจจัย มี " ๑ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อินทริยปัจจัย มี " ๑ ในปัจจัยที่ไม่ใช่ฌานปัจจัย มี " ๑ ในปัจจัยที่ไม่ใช่มัคคปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ ในปัจจัยที่ไม่ใช่สัมปยุตตปัจจัย มี " ๓ ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปปยุตตปัจจัย มี " ๒ ในปัจจัยที่ไม่ใช่นัตถิปัจจัย มี " ๓ ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิคตปัจจัย มี " ๓

เหตุปจฺจยา นอารมฺมเณ ตีณิ ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๓

นเหตุปจฺจยา อารมฺมเณ เอกํ ฯ สหชาตวาโรปิ ปจฺจยวาโรปิ นิสฺสยวาโรปิ สํสฏฺฐวาโรปิ สมฺปยุตฺตวาโรปิ ปฏิจฺจวารสทิสา วิตฺถาเรตพฺพา ฯ ปญฺหาวาโร

ในอารัมมณปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ สหชาตวารก็ดี ปัจจยวารก็ดี นิสสยวารก็ดี สังสัฏฐวารก็ดี สัมปยุตต-*วารก็ดี พึงให้พิสดารเหมือนปฏิจจวาร ปัญหาวาร

สเหตุโก อพฺยากโต ธมฺโม สเหตุกสฺส อพฺยากตสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย: ตีณิ ฯ

อัพยากตธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม เป็นปัจจัยแก่อัพยากตธรรม ที่เป็นสเหตุกธรรม โดยเหตุปัจจัย มี ๓ นัย

สเหตุโก อพฺยากโต ธมฺโม สเหตุกสฺส อพฺยากตสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ

อัพยากตธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม เป็นปัจจัยแก่อัพยากตธรรม ที่เป็นสเหตุกธรรม โดยอารัมมณปัจจัย

เหตุยา ตีณิ อารมฺมเณ จตฺตาริ อธิปติยา จตฺตาริ อนนฺตเร จตฺตาริ สมนนฺตเร จตฺตาริ สหชาเต สตฺต อญฺญมญฺเญ ฉ นิสฺสเย สตฺต อุปนิสฺสเย จตฺตาริ ปุเรชาเต เทฺว ปจฺฉาชาเต เทฺว อาเสวเน เทฺว กมฺเม จตฺตาริ วิปาเก จตฺตาริ อาหาเร จตฺตาริ อินฺทฺริเย จตฺตาริ ฌาเน จตฺตาริ มคฺเค ตีณิ สมฺปยุตฺเต เทฺว วิปฺปยุตฺเต ตีณิ อตฺถิยา สตฺต อวิคเต สตฺต ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๓ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๔ ในอธิปติปัจจัย มี " ๔ ในอนันตรปัจจัย มี " ๔ ในสมนันตรปัจจัย มี " ๔ ในสหชาตปัจจัย มี " ๗ ในอัญญมัญญปัจจัย มี " ๖ ในนิสสยปัจจัย มี " ๗ ในอุปนิสสยปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๔ ในปุเรชาตปัจจัย มี " ๒ ในปัจฉาชาตปัจจัย มี " ๒ ในอาเสวนปัจจัย มี " ๒ ในกัมมปัจจัย มี " ๔ ในวิปากปัจจัย มี " ๔ ในอาหารปัจจัย มี " ๔ ในอินทริยปัจจัย มี " ๔ ในฌานปัจจัย มี " ๔ ในมัคคปัจจัย มี " ๓ ในสัมปยุตตปัจจัย มี " ๒ ในวิปปยุตตปัจจัย มี " ๓ ในอัตถิปัจจัย มี " ๗ ในอวิคตปัจจัย มี " ๗

สเหตุโก อพฺยากโต ธมฺโม สเหตุกสฺส อพฺยากตสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโย: อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ

อัพยากตธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม เป็นปัจจัยแก่อัพยากตธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม โดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย

นเหตุยา สตฺต นอารมฺมเณ สตฺต ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๗ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย มี " ๗

เหตุปจฺจยา นอารมฺมเณ ตีณิ ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๓

นเหตุปจฺจยา อารมฺมเณ จตฺตาริ ฯ ยถา กุสลตฺติเก ปญฺหาวารสฺส อนุโลมมฺปิ ปจฺจนียมฺปิ อนุโลมปจฺจนียมฺปิ ปจฺจนียานุโลมมฺปิ คณิตํ เอวํ คเณตพฺพํ ฯ สเหตุกทุกกุสลตฺติกํ นิฏฺฐิตํ ฯ ----------

ในอารัมมณปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๔ อนุโลมก็ดี ปัจจนียะก็ดี อนุโลมปัจจนียะก็ดี ปัจจนียานุโลมก็ดี แห่งปัญหาวาร ในกุสลัตติกะ ท่านนับไว้อย่างไร พึงนับอย่างนั้นสเหตุทุกกุสลัตติกะ จบ

สภาวธรรมที่มีเหตุซึ่งเป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุซึ่งเป็นกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑) สภาวธรรมที่มีเหตุซึ่งเป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุซึ่งเป็นกุศลเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย (๑) (ย่อ)

สภาวธรรมที่มีเหตุซึ่งเป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุซึ่งเป็นกุศลเกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย (ย่อ)

สภาวธรรมที่มีเหตุซึ่งเป็นกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีเหตุซึ่งเป็นกุศลโดยเหตุปัจจัย (๑) สภาวธรรมที่มีเหตุซึ่งเป็นกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีเหตุซึ่งเป็นกุศลโดยอารัมมณปัจจัย (๑) (ย่อ)

สภาวธรรมที่มีเหตุซึ่งเป็นกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีเหตุซึ่งเป็น กุศลโดยอารัมมณปัจจัย สหชาตปัจจัย และอุปนิสสยปัจจัย

นเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ นอารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ (ย่อ) นอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ (ย่อ) อารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ (ย่อ) (พึงนับเหมือนอนุโลม ปัจจนียะ อนุโลมปัจจนียะ และปัจจนียานุโลมแห่งปัญหาวารในกุสลติกะที่นับไว้แล้ว) ๒. อกุสลบท ๑. ปฏิจจวาร ปัจจยจตุกกนัย - เหตุปัจจัยและอารัมมณปัจจัย

สภาวธรรมที่ไม่มีเหตุซึ่งเป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุซึ่งเป็นอกุศลเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย (๑) สภาวธรรมที่มีเหตุซึ่งเป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุซึ่งเป็นอกุศลเกิดขึ้นเพราะนอธิปติปัจจัย (ย่อ)

นเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ นอธิปติปัจจัย มี ๕ วาระ นปุเรชาตปัจจัย มี ๕ วาระ นปัจฉาชาตปัจจัย มี ๕ วาระ นอาเสวนปัจจัย มี ๕ วาระ นกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ นวิปากปัจจัย มี ๕ วาระ นวิปปยุตตปัจจัย มี ๕ วาระ (ย่อ) นอธิปติปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (ย่อ) อารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ (ย่อ) (พึงขยายสหชาตวาร ปัจจยวาร นิสสยวาร สังสัฏฐวาร และสัมปยุตตวารให้พิสดารเหมือนกับปฏิจจวาร) ๒. อกุสลบท ๗. ปัญหาวาร ปัจจยจตุกกนัย - เหตุปัจจัยและอารัมมณปัจจัยเป็นต้น

สภาวธรรมที่มีเหตุซึ่งเป็นอกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีเหตุซึ่งเป็น อกุศลโดยอารัมมณปัจจัย สหชาตปัจจัย และอุปนิสสยปัจจัย (ย่อ)

นเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ นอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ (ย่อ) นอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๒ วาระ (ย่อ) อารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๒ วาระ (ย่อ) (พึงนับเหมือนอนุโลม ปัจจนียะ อนุโลมปัจจนียะ และปัจจนียานุโลมแห่งปัญหาวารในกุสลติกะที่นับไว้แล้ว) ๓. อัพยากตบท ๑. ปฏิจจวาร ปัจจยจตุกกนัย - เหตุปัจจัย

สภาวธรรมที่มีเหตุซึ่งเป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุซึ่งเป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ สภาวธรรมที่ไม่มีเหตุซึ่งเป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุซึ่งเป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ สภาวธรรมที่มีเหตุซึ่งเป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุและที่ไม่มีเหตุซึ่งเป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (ย่อ)

สภาวธรรมที่ไม่มีเหตุซึ่งเป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุซึ่งเป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย (๑) สภาวธรรมที่ไม่มีเหตุซึ่งเป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุซึ่งเป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย (๑) สภาวธรรมที่ไม่มีเหตุซึ่งเป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่ไม่มีเหตุซึ่งเป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย (๑) สภาวธรรมที่ไม่มีเหตุซึ่งเป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุและที่ไม่มีเหตุซึ่งเป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย (๑) สภาวธรรมที่มีเหตุซึ่งเป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุซึ่งเป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะนอธิปติปัจจัย (ย่อ)

เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ อารัมมณปัจจัย มี ๔ วาระ อธิปติปัจจัย มี ๔ วาระ อนันตรปัจจัย มี ๔ วาระ สมนันตรปัจจัย มี ๔ วาระ สหชาตปัจจัย มี ๗ วาระ อัญญมัญญปัจจัย มี ๖ วาระ นิสสยปัจจัย มี ๗ วาระ อุปนิสสยปัจจัย มี ๔ วาระ ปุเรชาตปัจจัย มี ๒ วาระ ปัจฉาชาตปัจจัย มี ๒ วาระ อาเสวนปัจจัย มี ๒ วาระ กัมมปัจจัย มี ๔ วาระ วิปากปัจจัย มี ๔ วาระ อาหารปัจจัย มี ๔ วาระ อินทรียปัจจัย มี ๔ วาระ ฌานปัจจัย มี ๔ วาระ มัคคปัจจัย มี ๓ วาระ สัมปยุตตปัจจัย มี ๒ วาระ วิปปยุตตปัจจัย มี ๓ วาระ อัตถิปัจจัย มี ๗ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๗ วาระ (ย่อ)ปัจจนียุทธาร

นเหตุปัจจัย มี ๗ วาระ นอารัมมณปัจจัย มี ๗ วาระ (ย่อ) นอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (ย่อ) อารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๔ วาระ (ย่อ) (พึงนับเหมือนอนุโลม ปัจจนียะ อนุโลมปัจจนียะ และปัจจนียานุโลมแห่งปัญหาวารในกุสลติกะที่นับไว้แล้ว) สเหตุกทุกะและกุสลติกะ จบ

อรรถกถาที่มีมาก่อนหน้านี้ :- อรรถกถา ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๕ อนุโลมทุกัตติกปัฏฐาน เหตุทุกสนิทัสสนสัปปฏิฆัตติกะ