วิภังคสูตร ที่ ๓

ปญฺจิมานิ ภิกฺขเว อินฺทฺริยานิ ฯ กตมานิ ปญฺจ ฯ สุขินฺทฺริยํ ทุกฺขินฺทฺริยํ โสมนสฺสินฺทฺริยํ โทมนสฺสินฺทฺริยํ อุเปกฺขินฺทฺริยํ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย อินทรีย์ ๕ ประการนี้ ๕ ประการเป็นไฉน? คือ สุขินทรีย์ ... อุเปกขินทรีย์.

กตมญฺจ ภิกฺขเว สุขินฺทฺริยํ ฯ ยํ โข ภิกฺขเว กายิกํ สุขํ กายิกํ สาตํ กายสมฺผสฺสชํ สุขํ สาตํ เวทยิตํ ฯ อิทํ วุจฺจติ ภิกฺขเว สุขินฺทฺริยํ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็สุขินทรีย์เป็นไฉน? ความสุขทางกาย ... นี้เรียกว่า สุขินทรีย์.

กตมญฺจ ภิกฺขเว ทุกฺขินฺทฺริยํ ฯ ยํ โข ภิกฺขเว กายิกํ ทุกฺขํ กายิกํ อสาตํ กายสมฺผสฺสชํ ทุกฺขํ อสาตํ เวทยิตํ ฯ อิทํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ทุกฺขินฺทฺริยํ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ทุกขินทรีย์เป็นไฉน? ความทุกข์ทางกาย ... นี้เรียกว่า ทุกขินทรีย์.

กตมญฺจ ภิกฺขเว โสมนสฺสินฺทฺริยํ ฯ ยํ โข ภิกฺขเว เจตสิกํ สุขํ เจตสิกํ สาตํ มโนสมฺผสฺสชํ สุขํ สาตํ เวทยิตํ ฯ อิทํ วุจฺจติ ภิกฺขเว โสมนสฺสินฺทฺริยํ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็โสมนัสสินทรีย์เป็นไฉน? ความสุขทางใจ ... นี้เรียกว่า โสมนัสสินทรีย์.

กตมญฺจ ภิกฺขเว โทมนสฺสินฺทฺริยํ ฯ ยํ โข ภิกฺขเว เจตสิกํ ทุกฺขํ เจตสิกํ อสาตํ มโนสมฺผสฺสชํ ทุกฺขํ อสาตํ เวทยิตํ ฯ อิทํ วุจฺจติ ภิกฺขเว โทมนสฺสินฺทฺริยํ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็โทมนัสสินทรีย์เป็นไฉน? ความทุกข์ทางใจ ... นี้เรียกว่า โทมนัสสินทรีย์.

กตมญฺจ ภิกฺขเว อุเปกฺขินฺทฺริยํ ฯ ยํ โข ภิกฺขเว กายิกํ วา เจตสิกํ วา เนวสาตํนาสาตํ เวทยิตํ ฯ อิทํ วุจฺจติ ภิกฺขเว อุเปกฺขินฺทฺริยํ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็อุเปกขินทรีย์เป็นไฉน? เวทนาอันสำราญก็ไม่ใช่ ไม่ใช่ ความสำราญก็ไม่ใช่ ทางกายหรือทางใจ นี้เรียกว่า อุเปกขินทรีย์.

ตตฺร ภิกฺขเว ยญฺจ สุขินฺทฺริยํ ยญฺจ โสมนสฺสินฺทฺริยํ สุขา สา เวทนา ทฏฺฐพฺพา ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ในอินทรีย์ ๕ ประการนั้น สุขินทรีย์และโสมนัสสินทรีย์ พึงเห็นว่า เป็นสุขเวทนา.

ตตฺร ภิกฺขเว ยญฺจ ทุกฺขินฺทฺริยํ ยญฺจ โทมนสฺสินฺทฺริยํ ทุกฺขา สา เวทนา ทฏฺฐพฺพา ฯ

ในอินทรีย์ ๕ ประการนั้น ทุกขินทรีย์และโทมนัสสินทรีย์ พึงเห็นว่า เป็นทุกขเวทนา.

ตตฺร ภิกฺขเว ยทิทํ อุเปกฺขินฺทฺริยํ อทุกฺขมสุขา สา เวทนา ทฏฺฐพฺพา ฯ อิติ โข ภิกฺขเว อิมานิ ปญฺจินฺทฺริยานิ ปญฺจ หุตฺวา ตีณิ โหนฺติ ตีณิ หุตฺวา ปญฺจ โหนฺติ ปริยาเยนาติ ฯ

ในอินทรีย์ ๕ ประการนั้น อุเปกขินทรีย์ พึงเห็นว่าเป็นอทุกขมสุขเวทนาอินทรีย์มี ๕ ประการนี้ เป็น ๕ แล้วย่นเข้าเป็น ๓ เป็น ๓ แล้ว ขยายออกเป็น ๕ ก็ได้ โดยปริยาย ด้วยประการดังนี้แล. จบ สูตรที่ ๘