๓. สมิทธิสูตร ที่ ๑

เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป ฯ อถ โข อายสฺมา สมิทฺธิ เยน ภควา ฯเปฯ ภควนฺตํ เอตทโวจ มาโร มาโรติ ภนฺเต วุจฺจติ กิตฺตาวตา นุ โข ภนฺเต มาโร วา อสฺส มารปญฺญตฺติ วาติ ฯ ยตฺถ โข สมิทฺธิ อตฺถิ จกฺขุ อตฺถิ รูปา อตฺถิ จกฺขุวิญฺญาณํ อตฺถิ จกฺขุวิญฺญาณวิญฺญาตพฺพา ธมฺมา อตฺถิ ตตฺถ มาโร วา มารปญฺญตฺติ วา ฯ อตฺถิ โสตํ อตฺถิ สทฺทา อตฺถิ โสตวิญฺญาณํ อตฺถิ โสตวิญฺญาณวิญฺญาตพฺพา ธมฺมา อตฺถิ ตตฺถ มาโร วา มารปญฺญตฺติ วา ฯ อตฺถิ ฆานํ อตฺถิ คนฺธา อตฺถิ ฆานวิญฺญาณํ อตฺถิ ฆานวิญฺญาณวิญฺญาตพฺพา ธมฺมา อตฺถิ ตตฺถ มาโร วา มารปญฺญตฺติ วา ฯ อตฺถิ ชิวฺหา อตฺถิ รสา อตฺถิ ชิวฺหาวิญฺญาณํ อตฺถิ ชิวฺหาวิญฺญาณวิญฺญาตพฺพา ธมฺมา อตฺถิ ตตฺถ มาโร วา มารปญฺญตฺติ วา ฯ อตฺถิ กาโย อตฺถิ โผฏฺฐพฺพา อตฺถิ กายวิญฺญาณํ อตฺถิ กายวิญฺญาณวิญฺญาตพฺพา ธมฺมา อตฺถิ ตตฺถ มาโร วา มารปญฺญตฺติ วา ฯ อตฺถิ มโน อตฺถิ ธมฺมา อตฺถิ มโนวิญฺญาณํ อตฺถิ มโนวิญฺญาณวิญฺญาตพฺพา ธมฺมา อตฺถิ ตตฺถ มาโร วา มารปญฺญตฺติ วา ฯ

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวันกลันทกนิวาปสถาน ใกล้พระนครราชคฤห์ ครั้งนั้นแล ท่านพระสมิทธิเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ฯลฯ ครั้นแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่เรียกว่า มาร มาร ดังนี้ ด้วยเหตุเพียงเท่าไร พระเจ้าข้าจึงเป็นมารหรือการบัญญัติว่ามาร พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูกรสมิทธิ จักษุ รูปจักษุวิญญาณ ธรรมที่จะพึงรู้แจ้งด้วยจักษุวิญญาณ มีอยู่ ณ ที่ใด มารหรือการบัญญัติว่ามารก็มีอยู่ ณ ที่นั้น หู เสียง โสตวิญญาณ ธรรมที่จะพึงรู้แจ้งด้วยโสตวิญญาณมีอยู่ ณ ที่ใด มารหรือการบัญญัติว่ามารก็มีอยู่ ณ ที่นั้น จมูก กลิ่น ฆานวิญญาณธรรมที่จะพึงรู้แจ้งด้วยฆานวิญญาณ มีอยู่ ณ ที่ใด มารหรือการบัญญัติว่ามารก็มีอยู่ ณ ที่นั้น ลิ้น รส ชิวหาวิญญาณ ธรรมที่จะพึงรู้แจ้งด้วยชิวหาวิญญาณมีอยู่ณ ที่ใด มารหรือการบัญญัติว่ามารก็มีอยู่ ณ ที่นั้น กาย โผฏฐัพพะ กายวิญญาณธรรมที่จะพึงรู้แจ้งด้วยกายวิญญาณ มีอยู่ ณ ที่ใด มารหรือการบัญญัติว่ามารก็มีอยู่ ณ ที่นั้น ใจ ธรรมารมณ์ มโนวิญญาณ ธรรมที่จะพึงรู้แจ้งด้วยมโนวิญญาณมีอยู่ ณ ที่ใด มารหรือการบัญญัติว่ามารก็มีอยู่ ณ ที่นั้น ฯ

ยตฺถ จ โข สมิทฺธิ นตฺถิ จกฺขุ นตฺถิ รูปา นตฺถิ จกฺขุวิญฺญาณํ นตฺถิ จกฺขุวิญฺญาณวิญฺญาตพฺพา ธมฺมา นตฺถิ ตตฺถ มาโร วา มารปญฺญตฺติ วา ฯเปฯ นตฺถิ ชิวฺหา นตฺถิ รสา นตฺถิ ชิวฺหาวิญฺญาณํ นตฺถิ ชิวฺหาวิญฺญาณวิญฺญาตพฺพา ธมฺมา นตฺถิ ตตฺถ มาโร วา มารปญฺญตฺติ วา ฯเปฯ นตฺถิ มโน นตฺถิ ธมฺมา นตฺถิ มโนวิญฺญาณํ นตฺถิ มโนวิญฺญาณวิญฺญาตพฺพา ธมฺมา นตฺถิ ตตฺถ มาโร วา มารปญฺญตฺติ วาติ ฯ ตติยํ ฯ

ดูกรสมิทธิ จักษุ รูป จักษุวิญญาณ ธรรมที่จะพึงรู้แจ้งด้วยจักษุวิญญาณ ไม่มี ณ ที่ใด มารหรือการบัญญัติว่ามารก็ไม่มี ณ ที่นั้น ฯลฯ ใจธรรมารมณ์ มโนวิญญาณ ธรรมที่จะพึงรู้แจ้งด้วยมโนวิญญาณ ไม่มี ณ ที่ใดมารหรือการบัญญัติว่ามารก็ไม่มี ณ ที่นั้น ฯ จบสูตรที่ ๓

ในสมิทธิมารปัญจสูตรที่ ๓ มีวินิจฉัยดังต่อไปนี้.

บทว่า สมิทฺธิ ความว่า ได้ชื่ออย่างนี้เพราะมีอัตตภาพบริบูรณ์.

เล่ากันว่า พระเถระนั้นมีอัตตภาพงามน่าเลื่อมใส บริบูรณ์ด้วยอาการทั้งปวง เหมือนพวงมาลาที่แขวนไว้ เหมือนห้องมาลาที่ตกแต่งไว้ ฉะนั้นจึงนับว่า สมิทธิ นั่นแล.

ด้วยบทว่า มาโร ท่านสมิทธิถามถึงความตาย คำว่า มาร ในคำว่า มารปญฺญตฺติ เป็นนามบัญญัติ เป็นนามไธย.

ในบทว่า อตฺถิ ตตฺถ มาเร วา มารปญฺญตฺติ วา นั้น บทว่า มรณํ วา มรณํ นี้ท่านแสดงว่านามมีอยู่.

สูตรที่ ๔ ง่ายทั้งนั้น. สูตรที่ ๕ ก็เหมือนกัน.

จบอรรถกถาสมิทธิสูตรที่ ๓-๕ -----------------------------------------------------

อรรถกถาที่มีมาก่อนหน้านี้ :- อรรถกถา สังยุตตนิกาย สฬายตนวรรค สฬายตนสังยุตต์ มิคชาลวรรคที่ ๒ ๒. มิคชาลสูตรที่ ๒