๑. สมาธิสูตร

ติสฺโส อิมา ภิกฺขเว เวทนา ฯ กตมา ติสฺโส ฯ สุขา เวทนา ทุกฺขา เวทนา อทุกฺขมสุขา เวทนา ฯ อิมา โข ภิกฺขเว ติสฺโส เวทนา ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย เวทนา ๓ เหล่านี้ เวทนา ๓ เป็น ไฉน คือ สุขเวทนา ทุกขเวทนา อทุกขมสุขเวทนา ดูกรภิกษุทั้งหลาย เวทนา-*๓ เหล่านี้แล ฯ

สมาหิโต สมฺปชาโน สโต พุทฺธสฺส สาวโก เวทนา จ ปชานาติ เวทนานญฺจ สมฺภวํ ฯ ยตฺถ เจตา นิรุชฺฌนฺติ มคฺคญฺจ ขยคามินํ เวทนานํ ขยา ภิกฺขุ นิจฺฉาโต ปรินิพฺพุโตติ ฯ ปฐมํ ฯ

สาวกของพระพุทธเจ้ามีจิตมั่นคงดีแล้ว มีสัมปชัญญะ มี สติ ย่อมรู้ชัดซึ่งเวทนาและเหตุเกิดแห่งเวทนาทั้งหลาย อนึ่ง เวทนาเหล่านี้จะดับไปในที่ใด ย่อมรู้ชัดซึ่งที่นั้น (คือ นิพพาน) และทางดำเนินให้ถึงความสิ้นไปแห่งเวทนาเหล่า นั้น เพราะสิ้นเวทนา ภิกษุเป็นผู้หมดความหิว ปรินิพพาน แล้ว ฯ จบสูตรที่ ๑

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย เวทนา ๓ ประการนี้ เวทนา ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ ๑. สุขเวทนา (ความรู้สึกสุข) ๒. ทุกขเวทนา (ความรู้สึกทุกข์) ๓. อทุกขมสุขเวทนา (ความรู้สึกสุขก็ไม่ใช่ทุกข์ก็ไม่ใช่) ภิกษุทั้งหลาย เวทนา ๓ ประการนี้แล สาวกของพระพุทธเจ้ามีจิตตั้งมั่น มีสติสัมปชัญญะ ย่อมรู้ชัดเวทนา เหตุเกิดแห่งเวทนา นิพพานอันเป็นที่ดับแห่งเวทนา และทางดำเนินให้ถึงความสิ้นไปแห่งเวทนาเหล่านั้น เพราะสิ้นเวทนา ภิกษุจึงเป็นผู้หมดความหิว ปรินิพพานแล้ว”สมาธิสูตรที่ ๑ จบ

พึงทราบวินิจฉัยในสมาธิสูตรที่ ๑ แห่งสหคาถาวรรค ในเวทนาสังยุต ดังต่อไปนี้.

____________________________

บาลีเป็น ปฐมสคาวรรค.

บทว่า สมาหิโต ความว่า มีจิตตั้งมั่นด้วยอุปจาร หรือด้วยอัปปนา.

บทว่า เวทนา จ ปชานาติ ความว่า สาวกของพระพุทธเจ้าย่อมรู้ชัดเวทนาด้วยสามารถแห่งทุกขสัจ. บทว่า เวทนานญฺจ สมฺภวํ ความว่า ย่อมรู้ชัดเหตุเกิดแห่งเวทนาเหล่านั้นแลด้วยสามารถแห่งสมุทยสัจ.

บทว่า ยตฺถ เจตา ความว่า เวทนาเหล่านี้จะดับในนิพพานใด ย่อมรู้ชัดซึ่งนิพพานนั้น ด้วยสามารถแห่งนิโรธสัจ. บทว่า ขฺยคามินํ ความว่า ย่อมรู้ชัดทางดำเนินให้ถึงความสิ้นไปแห่งเวทนาเหล่านั้นแล ด้วยสามารถแห่งมรรคสัจ.

บทว่า นิจฺฉาโต ปรินิพฺพุโต ความว่า ภิกษุผู้หมดตัณหา ปรินิพพานแล้วด้วยความดับกิเลส.

ในพระสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเวทนาอันเที่ยวไปในการพิจารณาด้วยประการดังนี้. ตรัสสมถะและวิปัสสนาด้วยบททั้งสองในคาถาทั้งหลาย. ตรัสสัจจะ ๔ ด้วยบทที่เหลือ.

การกำหนดธรรมเป็นไปในภูมิ ๔ อันรวบรวมธรรมไว้ทั้งหมด ก็ได้ตรัสไว้ในพระสูตรนี้ด้วยประการฉะนี้.

จบอรรถกถาสมาธิสูตรที่ ๑ -----------------------------------------------------