๑๐. หัตถปาทปัพพสูตร ที่ ๒

หตฺเถสุ ภิกฺขเว สติ อาทานนิกฺเขปนํ โหติ ปาเทสุ สติ อภิกฺกมปฏิกฺกโม โหติ ปพฺเพสุ สติ สมฺมิญฺชนปสารณํ โหติ กุจฺฉิสฺมึ สติ ชิฆจฺฉาปิปาสา โหติ ฯ เอวเมว โข ภิกฺขเว จกฺขุสฺมึ สติ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขทุกฺขํ ฯเปฯ ชิวฺหาย สติ ฯเปฯ มนสฺมึ สติ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขทุกฺขนฺติ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย เมื่อมือทั้ง ๒ มี การจับและการวางก็มีเมื่อเท้าทั้ง ๒ มี การก้าวไปและถอยกลับก็มี เมื่อข้อทั้งหลายมี การคู้เข้าและเหยียดออกก็มี เมื่อท้องมี ความหิวและความระหายก็มี ฉันใด ดูกรภิกษุทั้งหลายเมื่อจักษุมีอยู่ สุขและทุกข์อันเป็นภายในย่อมเกิดขึ้น เพราะจักษุสัมผัสเป็นปัจจัย ฯลฯ เมื่อใจมีอยู่ สุขและทุกข์อันเป็นภายในย่อมเกิดขึ้น เพราะมโน-*สัมผัสเป็นปัจจัย ฉันนั้นเหมือนกัน ฯ

หตฺเถสุ ภิกฺขเว อสติ อาทานนิกฺเขปนํ น โหติ ปาเทสุ อสติ อภิกฺกมปฏิกฺกโม น โหติ ปพฺเพสุ อสติ สมฺมิญฺชนปสารณํ น โหติ กุจฺฉิสฺมึ อสติ ชิฆจฺฉาปิปาสา น โหติ ฯ เอวเมว โข ภิกฺขเว จกฺขุสฺมึ อสติ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา นุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขทุกฺขํ ฯเปฯ ชิวฺหาสมฺผสฺสปจฺจยา ฯเปฯ มนสฺมึ อสติ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา นุปฺปชฺชติ อชฺฌตฺตํ สุขทุกฺขนฺติ ฯ สมุทฺทวคฺโค ตติโย ฯ ตสฺสุทฺทานํ เทฺว สมุทฺทา พาฬิสิโก ขีรรุกฺเขน โกฏฺฐิโก กามภู อุทายิ เจว อาทิตฺเตน จ อฏฺฐมํ หตฺถปาทปพฺพา เจว วคฺโค เตน ปวุจฺจตีติ ฯ -------------

ดูกรภิกษุทั้งหลาย เมื่อมือทั้ง ๒ ไม่มี การจับและการวางก็ไม่มีเมื่อเท้าทั้ง ๒ ไม่มี การก้าวไปและถอยกลับก็ไม่มี เมื่อข้อทั้งหลายไม่มี การคู้เข้าและเหยียดออกก็ไม่มี เมื่อท้องไม่มี ความหิวและความระหายก็ไม่มี ฉันใดดูกรภิกษุทั้งหลาย เมื่อจักษุไม่มี สุขและทุกข์อันเป็นภายในไม่เกิดขึ้น เพราะจักษุสัมผัสเป็นปัจจัย ฯลฯ เมื่อใจไม่มี สุขและทุกข์อันเป็นภายในก็ไม่เกิดขึ้น เพราะมโนสัมผัสเป็นปัจจัย ฉันนั้นเหมือนกัน ฯ จบสูตรที่ ๑๐ จบสมุททวรรคที่ ๓ -----------------------------------------------------รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ ๑. สมุทรสูตรที่ ๑ ๒. สมุทรสูตรที่ ๒ ๓. พาลิสิกสูตร๔. ขีรรุกขสูตร ๕. โกฏฐิกสูตร ๖. กามภูสูตร ๗. อุทายีสูตร๘. อาทิตตปริยายสูตร ๙. หัตถปาทปัพพสูตรที่ ๑ ๑๐. หัตถปาทปัพพ-*สูตรที่ ๒ ฯ

ในทุติยหัตถปาทปัพพสูตรที่ ๑๐ มีวินิจฉัยดังต่อไปนี้.

เมื่อตรัสว่า น โหติ จึงได้ตรัสด้วยอัธยาศัยของผู้จะตรัสรู้.

ก็ในสูตรทั้ง ๒ นี้ พระองค์ทรงแสดงเฉพาะสุขทุกข์อันเป็นวิบาก แล้วจึงทรงแสดงวัฏฏะและวิวัฏฏะแล.

จบอรรถกถาทุติยหัตถปาทปัพพสูตรที่ ๑๐ จบอรรถกถาสมุททวรรคที่ ๓ -----------------------------------------------------

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. สมุทรสูตรที่ ๑

๒. สมุทรสูตรที่ ๒

๓. พาลิสิกสูตร

๔. ขีรรุกขสูตร

๕. โกฏฐิกสูตร

๖. กามภูสูตร

๗. อุทายีสูตร

๘. อาทิตตปริยายสูตร

๙. หัตถปาทปัพพสูตรที่ ๑

๑๐. หัตถปาทปัพพสูตรที่ ๒ ฯ -----------------------------------------------------