๔. นิวาสสูตร
พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง · ผู้ดำเนินการอ่านข้อเท็จจริงสาธารณะแล้วสรุปเอง
๓๙๘เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว อาคนฺตุกาคารํ ตตฺถ ปุรตฺถิมายปิ ทิสาย อาคนฺตฺวา วาสํ กปฺเปนฺติ ปจฺฉิมายปิ ทิสาย อาคนฺตฺวา วาสํ กปฺเปนฺติ อุตฺตรายปิ ทิสาย อาคนฺตฺวา วาสํ กปฺเปนฺติ ทกฺขิณายปิ ทิสาย อาคนฺตฺวา วาสํ กปฺเปนฺติ ขตฺติยาปิ อาคนฺตฺวา วาสํ กปฺเปนฺติ พฺราหฺมณาปิ อาคนฺตฺวา วาสํ กปฺเปนฺติ เวสฺสาปิ อาคนฺตฺวา วาสํ กปฺเปนฺติ สุทฺทาปิ อาคนฺตฺวา วาสํ กปฺเปนฺติ ฯ เอวเมว โข ภิกฺขเว อิมสฺมึ กายสฺมึ วิวิธา เวทนา อุปฺปชฺชนฺติ สุขาปิ เวทนา อุปฺปชฺชติ ทุกฺขาปิ เวทนา อุปฺปชฺชติ อทุกฺขมสุขาปิ เวทนา อุปฺปชฺชติ สามิสาปิ สุขา เวทนา อุปฺปชฺชติ สามิสาปิ ทุกฺขา เวทนา อุปฺปชฺชติ สามิสาปิ อทุกฺขมสุขา เวทนา อุปฺปชฺชติ นิรามิสาปิ สุขา เวทนา อุปฺปชฺชติ นิรามิสาปิ ทุกฺขา เวทนา อุปฺปชฺชติ นิรามิสาปิ อทุกฺขมสุขา เวทนา อุปฺปชฺชตีติ ฯ จตุตฺถํ ฯ
ฉบับมหาจุฬาฯ
ชั้นตัวบทพุทธพจน์หน่วยที่ตำแหน่งเดียวกันของเล่มนี้ · เลขข้อเป็นของฉบับนี้เอง · จับคู่ตามตำแหน่ง · เล่มนี้ทั้งสองฉบับแบ่งเรื่องเท่ากัน จึงเทียบตามลำดับได้ · ชื่อเรื่องไม่ตรงกัน จึงยังไม่ได้ยืนยันว่าเป็นเรื่องเดียวกัน
เปิดหน้าของฉบับนี้ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สฬายตนวรรค [๒. เวทนาสังยุต] ๒. รโหคตวรรค ๕. ปฐมอานันทสูตร ๔. อคารสูตร ว่าด้วยเรือนพัก
“ภิกษุทั้งหลาย มีเรือนพักคนเดินทางอยู่ คนทั้งหลายมาจากทิศตะวันออกบ้าง มาจากทิศตะวันตกบ้าง มาจากทิศเหนือบ้าง มาจากทิศใต้บ้างเข้ามาพักในเรือนพักคนเดินทางนั้น คือ กษัตริย์มาพักบ้าง พราหมณ์มาพักบ้างแพศย์มาพักบ้าง ศูทรมาพักบ้าง แม้ฉันใด ภิกษุทั้งหลาย เวทนาชนิดต่างๆ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ย่อมเกิดขึ้นในกายนี้ คือ สุขเวทนาเกิดขึ้นบ้าง ทุกขเวทนาเกิดขึ้นบ้าง อทุกขมสุขเวทนาเกิดขึ้นบ้างสุขเวทนาเจืออามิส เกิดขึ้นบ้าง ทุกขเวทนาเจืออามิส เกิดขึ้นบ้าง อทุกขมสุข-เวทนาเจืออามิส เกิดขึ้นบ้าง สุขเวทนาไม่เจืออามิส เกิดขึ้นบ้าง ทุกขเวทนาไม่เจืออามิส เกิดขึ้นบ้าง อทุกขมสุขเวทนาไม่เจืออามิส เกิดขึ้นบ้าง”อคารสูตรที่ ๔ จบ ๕. ปฐมอานันทสูตร ว่าด้วยพระอานนท์ สูตรที่ ๑
ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับแล้ว นั่ง ณ ที่สมควร ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า @เชิงอรรถ : @ สุขเวทนาเจืออามิส หมายถึงเวทนาอันประกอบด้วยอามิสคือกาม (สํ.สฬา.อ. ๓/๒๖๒/๑๔๐)@ ทุกขเวทนาเจืออามิส หมายถึงทุกขเวทนาที่มีอามิสคือกาม (สํ.สฬา.อ. ๓/๒๖๒/๑๔๐)@ อทุกขมสุขเวทนาเจืออามิส หมายถึงอทุกขมสุขเวทนาที่มีอามิสคือกาม (สํ.สฬา.อ. ๓/๒๖๒/๑๔๐)@ สุขเวทนาไม่เจืออามิส หมายถึงเวทนาอันเกิดขึ้นด้วยสามารถแห่งปฐมฌานเป็นต้น ด้วยสามารถแห่ง@วิปัสสนาและด้วยสามารถแห่งอนุสสติ (สํ.สฬา.อ. ๓/๒๖๒/๑๔๐) @ ทุกขเวทนาไม่เจืออามิส หมายถึงโทมนัสสเวทนาอันเกิดขึ้นแก่ภิกษุผู้เข้าไปตั้งความปรารถนาไว้@ในวิโมกข์อันยอดเยี่ยม เพราะความปรารถนาเป็นปัจจัย (สํ.สฬา.อ. ๓/๒๖๒/๑๔๐)@ อทุกขมสุขเวทนาไม่เจืออามิส หมายถึงอทุกขมสุขเวทนาอันเกิดขึ้นด้วยสามารถจตุตถฌาน@(สํ.สฬา.อ. ๓/๒๖๒/๑๔๐)
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๑๘ หน้า : ๒๘๘}
ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
อรรถกถานิวาสสูตรที่ ๔
พึงทราบวินิจฉัยในนิวาสสูตรที่ ๔ ดังต่อไปนี้.
บทว่า ปุรตฺถิมา คือ ในทิศตะวันออก.
ในบททั้งปวงก็อย่างนี้.
ในบทเป็นอาทิว่า สามิสาปิ สุขา เวทนา สุขเวทนาอันประกอบด้วยอามิสคือกาม ชื่อว่าสุขมีอามิส. เวทนาอันเกิดขึ้นด้วยสามารถแห่งฌานทั้งหลายมีปฐมฌานเป็นต้น ด้วยสามารถแห่งวิปัสสนา และด้วยสามารถแห่งอนุสสติ ชื่อว่าสุขไม่มีอามิส.
ทุกขเวทนามีอามิสด้วยอามิสคือกาม ชื่อว่าทุกข์มีอามิส. โทมนัสเวทนาอันเกิดขึ้นแก่ภิกษุผู้ยังความปรารถนาให้เข้าไปตั้งไว้ ในวิโมกข์อันยอดเยี่ยม (อนุตตรวิโมกข์) เพราะความปรารถนาเป็นปัจจัย ชื่อว่าทุกข์ไม่มีอามิส.
เวทนามีอามิสด้วยสามารถอามิสคือกามชื่อว่าอทุกขมสุขอันมีอามิส. อทุกขมสุขเวทนา อันเกิดขึ้นด้วยสามารถจตุตถฌาน ชื่อว่าอทุกขมสุขอันไม่มีอามิส.
สี่สูตรมีสูตรที่ ๕ เป็นต้นไปมีนัยอันกล่าวไว้แล้วในหนหลัง.
ส่วนในข้อนี้ แม้สองสูตรก่อนประกอบด้วยปัสสัทธิ. สองสูตรหลังประกอบด้วยปัสสัทธิกึ่งหนึ่ง.
พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสแล้วตามอัธยาศัยของบุคคลผู้รู้ด้วยเทศนา.
จบอรรถกถานิวาสสูตรที่ ๔ -----------------------------------------------------
อรรถกถาที่มีถัดจากนี้ :- อรรถกถา สังยุตตนิกาย สฬายตนวรรค เวทนาสังยุตต์ รโหคตวรรคที่ ๒ ๙. ปัญจกังคสูตร