อิฏฐสูตร

ทสยิเม ภิกฺขเว ธมฺมา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ทุลฺลภา โลกสฺมึ กตเม ทส โภคา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ทุลฺลภา โลกสฺมึ วณฺโณ อิฏฺโฐ กนฺโต มนาโป ทุลฺลโภ โลกสฺมึ อาโรคฺยํ อิฏฺฐํ กนฺตํ มนาปํ ทุลฺลภํ โลกสฺมึ สีลานิ อิฏฺฐานิ กนฺตานิ มนาปานิ ทุลฺลภานิ โลกสฺมึ พฺรหฺมจริยํ อิฏฺฐํ กนฺตํ มนาปํ โลกสฺมึ มิตฺตา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ทุลฺลภา โลกสฺมึ พาหุสจฺจํ อิฏฺฐํ กนฺตํ มนาปํ ทุลฺลภํ โลกสฺมึ ปญฺญา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ทุลฺลภา โลกสฺมึ ธมฺโม อิฏฺโฐ กนฺโต มนาโป ทุลฺลโภ โลกสฺมึ สตฺตา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ทุลฺลภา โลกสฺมึ อิเม โข ภิกฺขเว ทส ธมฺมา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ทุลฺลภา โลกสฺมึ ฯ {๗๓.๑} อิเมสํ โข ภิกฺขเว ทสนฺนํ ธมฺมานํ อิฏฺฐานํ กนฺตานํ มนาปานํ ทุลฺลภานํ โลกสฺมึ ทส ธมฺมา ปริปนฺถา อาลสฺสํ อนุฏฺฐานํ โภคานํ ปริปนฺโถ อมณฺฑนา อวิภูสนา วณฺณสฺส ปริปนฺโถ อสปฺปายกิริยา อาโรคฺยสฺส ปริปนฺโถ ปาปมิตฺตตา สีลานํ ปริปนฺโถ อินฺทฺริยอสํวโร พฺรหฺมจริยสฺส ปริปนฺโถ วิสํวาทนา มิตฺตานํ ปริปนฺโถ อสชฺฌายกิริยา พาหุสจฺจสฺส ปริปนฺโถ อสฺสุสฺสุสา อปริปุจฺฉา ปญฺญาย ปริปนฺโถ อนนุโยโค อปจฺจเวกฺขณา ธมฺมานํ ปริปนฺโถ มิจฺฉาปฏิปตฺติ สตฺตานํ ปริปนฺโถ อิเมสํ โข ภิกฺขเว ทสนฺนํ ธมฺมานํ อิฏฺฐานํ กนฺตานํ มนาปานํ ทุลฺลภานํ โลกสฺมึ อิเม ทส ธมฺมา ปริปนฺถา ฯ {๗๓.๒} อิเมสํ โข ภิกฺขเว ทสนฺนํ ธมฺมานํ อิฏฺฐานํ กนฺตานํ มนาปานํ ทุลฺลภานํ โลกสฺมึ ทส ธมฺมา อาหารา อนาลสฺสํ อุฏฺฐานํ โภคานํ อาหาโร มณฺฑนา วิภูสนา วณฺณสฺส อาหาโร สปฺปายกิริยา อาโรคฺยสฺส อาหาโร กลฺยาณมิตฺตตา สีลานํ อาหาโร อินฺทฺริยสํวโร พฺรหฺมจริยสฺส อาหาโร อวิสํวาทนา มิตฺตานํ อาหาโร สชฺฌายกิริยา พาหุสจฺจสฺส อาหาโร สุสฺสุสา ปริปุจฺฉา ปญฺญาย อาหาโร อนุโยโค ปจฺจเวกฺขณา ธมฺมานํ อาหาโร สมฺมาปฏิปตฺติ สตฺตานํ อาหาโร อิเมสํ โข ภิกฺขเว ทสนฺนํ ธมฺมานํ อิฏฺฐานํ กนฺตานํ มนาปานํ ทุลฺลภานํ โลกสฺมึ อิเม ทส ธมฺมา อาหาราติ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๑๐ ประการนี้ เป็นธรรมอันน่า ปรารถนา น่าใคร่ น่าชอบใจ หาได้ยากในโลก ๑๐ ประการเป็นไฉน คือโภคสมบัติ ๑ วรรณะ ๑ ความไม่มีโรค ๑ ศีล ๑ พรหมจรรย์ ๑ มิตร ๑ความเป็นพหูสูต ๑ ปัญญา ๑ ธรรม ๑ สัตว์ทั้งหลาย ๑ ดูกรภิกษุทั้งหลายธรรม ๑๐ ประการนี้แล เป็นธรรมอันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าชอบใจ หาได้ยากในโลก ฯ ดูกรภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๑๐ ประการเป็นอันตรายแก่ธรรม ๑๐ ประการนี้แล ซึ่งเป็นธรรมอันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าชอบใจ หาได้ยากในโลก คือความเกียจคร้าน ความไม่ขยันหมั่นเพียร เป็นอันตรายแก่โภคสมบัติ การไม่ทำการสาธยาย เป็นอันตรายแก่ความเป็นพหูสูต การไม่ฟังด้วยดี ไม่สอบถามเป็นอันตรายแก่ปัญญา การไม่ประกอบความเพียร การไม่พิจารณา เป็นอันตรายแก่ธรรมทั้งหลาย การปฏิบัติผิด เป็นอันตรายแก่สัตว์ทั้งหลาย ดูกรภิกษุทั้งหลายธรรม ๑๐ ประการนี้เป็นอันตรายแก่ธรรม ๑๐ ประการนี้แล ซึ่งเป็นธรรมอันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าชอบใจ หาได้ยากในโลก ดูกรภิกษุทั้งหลาย ธรรม๑๐ ประการเป็นอาหารของธรรม ๑๐ ประการนี้แล ซึ่งเป็นธรรมอันน่าปรารถนาน่าใคร่ น่าชอบใจ หาได้ยากในโลก คือ ความไม่เกียจคร้าน ความขยันหมั่นเพียร เป็นอาหารของโภคสมบัติ การประดับ การตกแต่งร่างกาย เป็นอาหารของวรรณะ การกระทำสิ่งเป็นที่สบาย เป็นอาหารของความไม่มีโรค ความเป็นผู้มีมิตรดี เป็นอาหารของศีลทั้งหลาย การสำรวมอินทรีย์ เป็นอาหารของพรหมจรรย์ การไม่แกล้งกล่าวให้คลาดจากความจริง เป็นอาหารของมิตรทั้งหลายการกระทำการสาธยาย เป็นอาหารของความเป็นพหูสูต การฟังด้วยดี การสอบถาม เป็นอาหารของปัญญา การประกอบความเพียร การพิจารณา เป็นอาหารของธรรมทั้งหลาย การปฏิบัติชอบ เป็นอาหารของสัตว์ทั้งหลาย ดูกรภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๑๐ ประการนี้เป็นอาหารของธรรม ๑๐ ประการนี้แล ซึ่งเป็นธรรมอันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าชอบใจ หาได้ยากในโลก ฯ จบสูตรที่ ๓

อิฏฐสูตรที่ ๓ พึงทราบวินิจฉัยดังต่อไปนี้.

บทว่า อญฺโญ ได้แก่ วรรณะแห่งสรีระ.

บทว่า ธมฺมา ได้แก่ โลกุตรธรรม ๙.

จบอรรถกถาอิฏฐสูตรที่ ๓ -----------------------------------------------------

หมายเหตุ :-

ในฉบับหลวง ธรรมที่เป็นอันตราย ๑๐ ประการ มีเพียง ๕ ข้อ คือ ข้อที่ ๑-๗-๘-๙-๑๐

ขาดไป ๕ ข้อ ข้อที่ขาดไป คือ ข้อที่ ๒-๓-๔-๕-๖

ข้อที่ ๒-๓-๔-๕-๖ ในฉบับมหาจุฬาฯ คือ

๒. การไม่ประดับตกแต่ง เป็นอันตรายต่อผิวพรรณ

๓. การทำสิ่งที่ไม่เป็นสัปปายะ เป็นอันตรายต่อความไม่มีโรค

๔. ความเป็นผู้มีปาปมิตร(มิตรชั่ว) เป็นอันตรายต่อศีล

๕. ความไม่สำรวมอินทรีย์ เป็นอันตรายต่อพรหมจรรย์

๖. การแกล้งกล่าวให้คลาดเคลื่อนจากความจริง เป็นอันตรายต่อมิตร -----------------------------------------------------